Uzaktan Çalışanın Hakları: Ekipman, Mesai ve İş Kazası
Uzaktan çalışma, İş Kanunu m.14’te tanımlanmıştır: işçinin, iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı iş ilişkisidir. Ayrıntıları Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Temel kural şudur: uzaktan çalışan, emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz.
Yazılı sözleşme zorunlu
Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmesi yazılı şekilde yapılır. Sözleşmede bulunması gerekenler:
- İşin tanımı, yapılma şekli ve süresi
- Ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar
- İşverenin sağladığı ekipman ve koruma yükümlülükleri
- İşverenin işçiyle iletişim kurma yöntemi ve zamanı
- Genel ve özel çalışma şartları
Ekipman ve giderler kime ait?
Yönetmelik uyarınca uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanması esastır — aksi kararlaştırılmadıkça. Bu araçların kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları işçiye açık ve anlaşılır biçimde bildirilir.
Ayrıca, işin yerine getirilmesinden kaynaklanan zorunlu giderlerin (elektrik, internet gibi) tespitine ve karşılanmasına ilişkin hususların sözleşmede belirtilmesi gerekir. Sözleşmede hüküm yoksa bu giderler tartışma konusu olur; bu nedenle yazılı düzenleme işçinin lehinedir.
Çalışma saatleri ve fazla mesai
Uzaktan çalışmada çalışma süresinin ve zaman aralığının sözleşmede belirtilmesi esastır. Sınırlar mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak kaydıyla taraflarca değiştirilebilir. Fazla çalışma, işverenin yazılı talebi üzerine ve işçinin kabulüyle mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır.
Uygulamadaki en yaygın sorun, mesai saatleri dışında gönderilen mesaj ve e-postalardır. Bu iletiler, çalışma düzenini gösteren somut delil niteliğindedir; fazla mesai iddiasında en güçlü yazılı dayanağı oluşturur. Bu nedenle kurumsal yazışmaların saat bilgisiyle birlikte saklanması önemlidir. Hesaplama için fazla mesai hesaplama aracımıza, tanık beyanına dayalı hesaplarda uygulanan indirim için takdiri indirim yazımıza bakabilirsiniz.
İş sağlığı ve güvenliği evde de geçerli
İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Bunun önemli bir sonucu vardır: evde, iş görme sırasında meydana gelen olay iş kazası sayılabilir. Nedensellik bağının kurulması gerekir — olayın işin yürütümüyle ilgili olması aranır. Bu hâlde iş kazası tazminat davası yolu açıktır ve bu davalarda arabuluculuk dava şartı değildir.
Geçiş: işveren tek taraflı karar verebilir mi?
Hayır. İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesiyle kurulabileceği gibi, hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin sözleşmesi işçinin talebi veya onayı ile uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir. Yani işveren, işçinin rızası olmadan çalışma biçimini tek taraflı değiştiremez.
Aynı şekilde uzaktan çalışan işçinin işyerine geri çağrılması da çalışma koşullarında değişiklik oluşturur. İş K. m.22 uyarınca çalışma koşullarında esaslı değişiklik, işçiye yazılı bildirilmeli ve işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmelidir; kabul edilmeyen değişiklik işçiyi bağlamaz.
Veri güvenliği ve kişisel veriler
İşveren, uzaktan çalışanı işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirir ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alır.
Buna karşılık işverenin denetim yetkisi sınırsız değildir. Çalışanın kişisel cihazına ya da özel yazışmalarına erişim, KVKK bakımından ayrı bir sorumluluk doğurur. Kurumsal araçların denetlenebileceği konusunda çalışanın önceden açıkça bilgilendirilmiş olması aranır.
Hangi işler uzaktan yapılamaz?
Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma ile biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz. Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı ilgili kurumlarca belirlenir.
Bursa’daki iş uyuşmazlıkları için Bursa’da işçilik alacakları ve işe iade sayfamıza, fesih hâlinde işçilik alacakları dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İş Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.