Yıllık İzin Bölünebilir mi? 10 Gün Kuralı ve İzin Süreleri

“İznini üçe bölelim”, “bu sene beş gün kullan, gerisi seneye” — yıllık izinde en çok tartışılan konu, iznin parça parça kullandırılmasıdır. İş Kanunu m.56 bu konuda net bir kural koyar: yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez. İstisnası vardır, ama sanıldığından çok daha dardır.

Kural: izin bir defada kullandırılır

Yıllık ücretli izin, işveren tarafından bölünemez ve bu iznin m.53’te gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur. Yani işverenin tek taraflı olarak “izni parçalayarak kullandırma” yetkisi yoktur.

İstisna: anlaşma ve 10 gün kuralı

İzin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. Bu kuralın iki ayağı vardır ve ikisi de çoğu zaman gözden kaçar:

• Anlaşma şarttır. İşverenin talimatıyla değil, işçiyle anlaşarak bölünür. İşçi bölünmeye rıza göstermek zorunda değildir.
• Bir bölüm en az 10 gün olmalıdır. Yani izin ikiye bölünüyorsa, bölümlerden biri kesintisiz 10 günden az olamaz. “İki gün burada, üç gün orada” biçiminde tamamen parçalanmış bir kullanım kanuna aykırıdır.

Örnek: 20 günlük izne hak kazanmış bir işçinin izni, anlaşmayla 10 + 10 ya da 10 + 6 + 4 biçiminde kullandırılabilir; ancak 5 + 5 + 5 + 5 biçiminde kullandırılamaz, çünkü hiçbir bölüm 10 güne ulaşmamaktadır.

Kaç gün izin hakkı var?

• Hizmet süresi 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil) olanlar: 14 günden az olamaz
• 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlar: 20 günden az olamaz
• 15 yıl ve daha fazla olanlar: 26 günden az olamaz

18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri dörder gün artırılarak uygulanır. Bu süreler asgari sürelerdir; sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.

İzin süresine dâhil olmayan günler

İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. Uygulamada en sık yapılan hata budur: iki haftalık izne çıkan işçiden 14 gün düşülür, oysa araya giren pazar günleri ve resmî tatiller izinden düşülemez.

Ayrıca yol izni: iznini işyerinin bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olan işçiye, talep etmesi ve belgelemesi koşuluyla gidiş–dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz izin verilir.

İzin ücreti peşin ödenir

İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan işçinin izin süresine ilişkin ücretini ilgili işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır. İzin dönüşü ödenmesi kanuna aykırıdır.

İzin parayla satın alınabilir mi?

Hayır. İş sözleşmesi devam ederken izin hakkından para karşılığı vazgeçilemez; “izin kullanma, ücretini alalım” anlaşması geçersizdir. Yıllık izin ücreti yalnızca iş sözleşmesi sona erdiğinde kullandırılmayan izin karşılığı olarak istenebilir. Bu alacak, ücret niteliğinde olmadığından beş yıllık değil, sözleşmenin sona ermesinden itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir ve fesihte ödenmezse gecikme faizi işler.

İzin kullandırılmazsa ne olur?

1. Yazılı talep edin. İzin talebinizi ve reddini yazılı hâle getirin; e-posta ya da KEP yeterlidir.
2. İzin defterini isteyin. İşveren, izin kayıtlarını tutmak zorundadır. Bu kayıt yoksa, izin kullandırıldığı iddiasını ispat yükü işverendedir.
3. İmzasız izin formuna dikkat. İşçinin imzasını taşımayan izin belgesi tek başına ispat gücü taşımaz.
4. Fesihte talep edin. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullandırılmayan izinlerin ücreti, son ücret üzerinden hesaplanarak istenir; dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır.

İznin hiç kullandırılmaması tek başına haklı fesih sebebi sayılmamakla birlikte, ücretinin ödenmemesiyle birleştiğinde İş K. m.24/II değerlendirmesine girer.

Fesih sonrası alacak kalemleri için kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı araçlarımıza, kısmi süreli çalışanların izin gün sayısı için part-time çalışanın hakları yazımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İş Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.