Çalışma Belgesi (Bonservis) ve SGK İşten Çıkış Kodu
İşten ayrılan her işçinin isteyebileceği, işverenin ise vermek zorunda olduğu bir belge vardır: çalışma belgesi. İş Kanunu m.28’de düzenlenmiştir ve halk arasında “bonservis” olarak bilinir. Uygulamada çoğu işçi bu belgeyi hiç istemez, çoğu işveren de kendiliğinden vermez — oysa yeni işe girişte ve dava dosyalarında belirleyici olabilir.
Belgede ne yazar?
İş K. m.28 uyarınca işten ayrılan işçiye, işveren tarafından işinin çeşidinin ne olduğunu ve süresini gösteren bir belge verilir. Belgenin içeriği bu iki unsurla sınırlıdır:
- Yapılan işin niteliği (unvan, görev tanımı)
- Çalışma süresi (işe giriş ve çıkış tarihleri)
Belge ücretsizdir ve damga vergisi ile her çeşit resim ve harçtan muaftır. İşverenin belgeyi vermemesi ya da belgede gerçeğe aykırı bilgi yazması hâlinde, bundan zarar gören işçi veya işçiyi işe alan yeni işveren, eski işverenden tazminat isteyebilir.
Ayrılış sebebi yazılabilir mi?
Kanun, belgeye ayrılış sebebinin yazılmasını zorunlu tutmaz. İşçinin talebi olmadan olumsuz bir değerlendirme yazılması ise kişilik hakkı ihlâli oluşturabilir. “Devamsızlık nedeniyle çıkarıldı”, “verimsiz” gibi ifadeler işçinin yeni iş bulmasını engellediği ölçüde manevi tazminat sorumluluğu doğurur.
Uygulamada asıl sorun, belgeye yazılanlar değil SGK işten çıkış kodudur. Çıkış kodu, işsizlik ödeneğine hak kazanıp kazanmadığınızı doğrudan belirler ve bordroya değil SGK sistemine işlenir.
SGK işten çıkış kodu — asıl kritik nokta
İşveren, işten ayrılış bildirgesinde bir çıkış kodu seçer. Bu kod:
- İşsizlik ödeneğini belirler. İstifa ve işçinin kusuruyla yapılan fesih kodlarında işsizlik maaşı bağlanmaz; işveren feshi kodlarında bağlanabilir.
- Kıdem–ihbar tartışmasında karine oluşturur. “İstifa” kodu girilmişse, işçinin kıdem tazminatı talebi bu kodla karşılaşır.
Kod gerçeğe aykırı girilmişse — örneğin işveren çıkardığı hâlde “istifa” gösterilmişse — bu düzeltilebilir. Yol: SGK’ya başvuru, sonuç alınamazsa İş Mahkemesinde feshin niteliğinin tespiti ve alacak davası. Fesih biçimi dosyanın tamamını belirlediği için bu tespit hayatidir.
e-Devlet’ten neler alınabilir?
- SGK Tescil ve Hizmet Dökümü — işe giriş/çıkış tarihleri, bildirilen gün sayısı ve prime esas kazanç.
- İşten ayrılış bildirgesi — çıkış kodu burada görünür.
- 4A Hizmet Listesi — tüm çalışma geçmişi.
Bu üç belge, herhangi bir iş davasının temel eki niteliğindedir; ayrılır ayrılmaz alıp saklamanız yerinde olur.
İşveren belge vermiyorsa
- Yazılı talep edin. Noter ihtarnamesi ya da imza karşılığı dilekçe; talebin tarihini belgeleyin.
- Zararınızı somutlaştırın. Belge verilmediği için işe alınmadıysanız, yeni işverenin yazısı ya da yazışmalar bu zararı gösterir.
- Alacak davasıyla birlikte isteyin. Çalışma belgesi talebi, işçilik alacakları davasında ek talep olarak ileri sürülebilir.
- Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne şikâyet edilebilir; iş müfettişi incelemesi başlatılabilir.
Fesihten doğan alacaklarınız için işçilik alacakları dava dilekçesi, feshin geçersizliği için işe iade dava dilekçesi, eksik sigorta bildirimi varsa hizmet tespiti dava dilekçesi örneklerimize bakabilirsiniz.
Bursa’daki iş uyuşmazlıkları için Bursa’da işçilik alacakları sayfamız, alan bilgisi için İş Hukuku sayfamız yol gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.