Fazla Mesaide Takdiri İndirim Neden Yapılır?

Fazla mesai davalarında bilirkişi raporunu okuyan işçilerin en sık sorduğu soru şudur: “Hesap 200 bin lira çıktı, neden 140 bin lirası hükmedildi?” Aradaki fark çoğu zaman takdiri indirimdir — yerleşik yargı uygulamasında hakkaniyet indirimi olarak da anılır.

İndirim neden yapılıyor?

Fazla çalışma, hafta tatili ve ulusal bayram–genel tatil alacakları çoğu dosyada tanık beyanıyla ispatlanır. Tanıklar yılları kapsayan bir çalışma düzenini genel ifadelerle anlatır: “her gün 08.00–19.00 çalışırdık”, “cumartesileri de gelirdik”. Bu beyanlar üzerinden yapılan hesap, tüm çalışma süresi boyunca hiç aksama olmadığı varsayımına dayanır.

Oysa gerçek hayatta yıllık izin, hastalık, resmî tatil, iş yoğunluğundaki dalgalanma ve devamsızlık gibi kesintiler kaçınılmazdır. Yargıtay uygulaması, tanık beyanına dayalı hesapların bu gerçeği yansıtmadığı gerekçesiyle, hakkaniyet gereği makul bir indirim yapılmasını yerleşik biçimde kabul etmektedir.

İndirim her dosyada yapılır mı?

Hayır — ve bu ayrım, alacağınızın tutarını doğrudan belirler:

• Yazılı belgeye dayanan hesapta indirim yapılmaz. İşyerinde puantaj kaydı, kart okuma/parmak izi sistemi, imzalı fazla mesai formu ya da vardiya çizelgesi varsa ve hesap bunlar üzerinden yapılıyorsa, alacak kesin biçimde belirlenebildiği için takdiri indirime yer yoktur.
• Yalnızca tanık beyanına dayanan hesapta indirim yapılır. Uygulamada en sık karşılaşılan durumdur.
• Karma hâllerde — bir dönem belgeli, bir dönem tanığa dayalı ise — indirim yalnızca tanığa dayalı döneme uygulanır.

İndirim oranı kanunda yazılı değildir; hâkimin takdirindedir. Uygulamada çalışma süresinin uzunluğuna, beyanların somutluk derecesine ve dosyadaki diğer delillere göre değişen oranlar uygulanmaktadır. Bu belirsizlik, davanın en tahmin edilemez kalemidir.

İndirimi azaltmanın yolu: delil

Takdiri indirimi tümüyle önlemenin tek yolu, hesabı belgeye dayandırmaktır. Dava dilekçenizde şu kayıtların celbini mutlaka isteyin:

1. Puantaj ve giriş–çıkış kayıtları. Kart okuma, parmak izi, yüz tanıma ve turnike kayıtları. İşyerinde bu sistem varsa, işverenin “kaydımız yok” demesi tek başına yeterli değildir.
2. İşyeri özlük dosyası ve varsa imzalı fazla mesai onay formları.
3. Vardiya çizelgeleri ve servis/yemek kayıtları — çalışma saatlerini dolaylı olarak gösterir.
4. Ücret bordroları. Bordroda fazla mesai tahakkuku varsa ve ihtirazi kayıt koymadan imzalanmışsa, o dönem için ödeme karinesi doğar; bunun aksini yazılı delille ispat gerekir.
5. Kurumsal yazışmalar. Mesai saatleri dışında gönderilmiş e-posta ve mesajlar, çalışma düzenini gösteren güçlü karinelerdir.

Tanık seçimi belirleyicidir

Tanığın aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış olması esastır. İdeal olan, SGK’ya bildirimi yapılmış bordro tanığıdır — çünkü çalıştığı dosyadaki kayıtlarla doğrulanabilir. Hâlen aynı işyerinde çalışan tanıkların beyanları, işverene bağımlılık nedeniyle daha temkinli değerlendirilir. Ayrıca husumetli tanık (aynı işverene karşı kendi davası olan kişi) beyanları da tek başına yeterli görülmeyebilir; bu nedenle tanık listesinin çeşitlendirilmesi önemlidir.

Rapor aleyhinize çıkarsa

Bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz (HMK m.281). İtirazınızda somut olun: hangi dönemin hangi belgeye rağmen tanık beyanına dayandırıldığını, indirimin hangi döneme uygulandığını ve raporun sayfa/tablo numarasını gösterin. Genel ifadelerle yapılan itiraz, ek rapor alınmasına gerekçe oluşturmaz. Örnek için bilirkişi raporuna itiraz dilekçesi sayfamıza bakın.

Karar da aleyhinize çıkarsa, hukuk davalarında gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulur; inceleme dilekçede gösterilen sebeplerle sınırlı olduğundan indirim oranına ilişkin itirazın açıkça yazılması gerekir.

Hesap yapmadan önce

Yaklaşık tutar için fazla mesai hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; araç, takdiri indirimi de seçenek olarak sunar. Hafta tatili ve UBGT ücreti için ayrı araçlarımız vardır. Dava açmadan önce arabuluculuk dava şartıdır; süreç ve dilekçe için işçilik alacakları dava dilekçesi örneğimize bakın.

Bursa’daki iş uyuşmazlıkları için Bursa’da işçilik alacakları ve işe iade sayfamız yol gösterir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. İndirim oranı hâkimin takdirindedir ve dosyanın delil durumuna göre değişir.