SGK Yersiz Ödeme Borcu Nasıl Geri İstenir? Kurum Hatası ve Kusur Ayrımı (5510 m.96)
- SGK’nın fazla veya yersiz yaptığı her türlü ödeme 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesine göre geri istenir; ne kadarının ve nasıl isteneceği yersiz ödemenin kaynağına bağlıdır.
- Yersiz ödeme ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa, tespit tarihinden geriye en fazla on yıllık ödemeler her ödeme tarihinden itibaren kanuni faiziyle istenir.
- Yersiz ödeme Kurumun hatalı işleminden doğmuşsa, geriye en fazla beş yıllık ödemeler istenir ve tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde yapılan ödemelere faiz uygulanmaz.
- Kişinin Kurumdan alacağı varsa borç bu alacaktan mahsup edilir; gelir veya aylıktan kesinti yüzde yirmi beş oranında yapılır.
- Gerçeğe aykırı bildirim, taahhüt edilen durum değişikliğinin bir ay içinde bildirilmemesi ve aylığın kesilmesini gerektiren durumun gizlenmesi Yönetmelikte kusurlu davranış sayılır.
- 2017 değişikliğiyle, sigortalılığı işveren gibi bildirim yükümlüleri tarafından süresinde bildirilenler ya da Kurumca yeni aylık bağlananlar bu iki bent kapsamında kusurlu sayılmaz.
- Kurum hatasından doğan borç tahakkuk ettirilirken faiz hesaplanmaz; faiz başlangıcı borcun tebliğini takip eden yirmi dördüncü ayın bittiği tarihtir.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, başkasına ait hizmetin sehven eklenmesiyle bağlanan aylığın yedi yıl sonra kesilip borç çıkarılmasını dürüstlük kuralı ve ölçülülük yönünden hukuka aykırı bulmuştur.
- Aynı Kurul, iki ayrı kurumdan çift ölüm aylığı alan ve beyan belgelerinde diğer aylığı bildirmeyen hak sahiplerinin kusurlu olduğunu ve on yıllık faizli iadenin uygulanacağını kabul etmiştir.
- Kurul’a göre açık bir kanuni düzenlemenin bilinmemesi mazeret sayılmaz; hak edilmediği bilinmesi gereken ödemeyi almaya devam eden kötü niyetli kabul edilir.
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında isim benzerliğiyle eklenen hizmetin iptali üzerine aylığı kesen Kurum işlemini yerinde bulmuş, ancak kişinin yeni hizmetleriyle aylık şartlarının yeniden incelenmesini istemiştir.
- Bu iki çizgi arasındaki fark, somut olayda geçen süreye, eksik günün miktarına ve kişinin bilgisine göre değerlendirilmektedir.
- Yersiz ödeme borcuna karşı en güçlü savunma çoğu zaman aylığı kesen asıl işlemin hatalı olduğunu ispatlamaktır; hizmet çakışmasında baskın çalışmanın doğru belirlenmesi borcu tamamen ortadan kaldırabilir.
- Kurumun yanlış işlem yapmasına sebebiyet veren kişiler hakkında Yönetmelikte sayılan bazı durumlar dışında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur.
- Kurum işleminin iptali ve Kuruma borçlu olmadığının tespiti davası iş mahkemesinde açılır.
Kısa cevap: SGK’nın fazla veya yersiz yaptığı her türlü ödeme 5510 sayılı Kanun m.96’ya göre geri istenir. Yersiz ödeme ilgilinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa geriye en fazla on yıllık ödemeler kanuni faiziyle, Kurumun hatalı işleminden doğmuşsa geriye en fazla beş yıllık ödemeler istenir ve tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde yapılan ödemelere faiz uygulanmaz.
Yıllardır emekli aylığı alan birine SGK’dan gelen bir yazı, bir anda hem aylığın kesildiğini hem de on binlerce liralık bir borcun çıkarıldığını bildirebilir. Gerekçe bazen isim benzerliği nedeniyle başkasına ait bir çalışmanın hizmet dökümüne eklenmiş olmasıdır, bazen emeklilikten sonra işe başlanması, bazen de dul veya yetim aylığı alan kişinin evlenmesi ya da başka bir aylığa hak kazanmasıdır. Hepsinde sonuç aynıdır: Kurum “yersiz ödeme” yapıldığını söyler ve parayı geri ister.
Bu noktada asıl soru, paranın geri istenip istenemeyeceğinden çok, ne kadarının ve hangi şartlarla isteneceğidir. Kusur mu Kurum hatası mı tartışması borç tutarını ciddi ölçüde değiştirir; bazı durumlarda ise aylığı kesen işlemin kendisi hukuka aykırı bulunarak borç tamamen ortadan kalkar. Aşağıda 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesi ve uygulama yönetmeliği ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 10. Hukuk Dairesinin 2019–2025 yıllarındaki kararları kararların kendi ifadeleriyle ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Kasıt veya kusur (m.96/1-a) | Kurum hatası (m.96/1-b) |
|---|---|---|
| Geri istenebilecek dönem | Tespit tarihinden geriye en fazla on yıl | Tespit tarihinden geriye en fazla beş yıl |
| Faiz | Her ödemenin yapıldığı tarihten itibaren kanuni faiz | Tebliğden itibaren yirmi dört ay faizsiz, sonrasında kanuni faiz |
| Borç tablosunda faiz | Ödeme tarihinden tespit tarihine kadar hesaplanır | Tahakkuk sırasında faiz hesaplanmaz |
| Kurumdan alacak varsa | Alacaktan mahsup | Alacaktan mahsup |
| Aylıktan kesinti | Yüzde yirmi beş oranında | Yüzde yirmi beş oranında |
| Tipik örnek | Beyan belgesinde diğer aylığı veya çalışmayı gizleme | Başkasına ait hizmetin Kurumca sehven işlenmesi |
| 2017 istisnası | Sigortalılık süresinde bildirilmişse veya Kurum yeni aylık bağlamışsa bildirim ve gizleme bentleri uygulanmaz | — |
| Suç duyurusu | Yönetmelikte sayılan bazı hâller dışında Cumhuriyet Savcılığına bildirilir | Öngörülmez |
| Görevli mahkeme | İş mahkemesi | İş mahkemesi |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Borç bildirim yazısının tebliğ tarihini not edin; Kurum hatasında yirmi dört aylık faizsiz ödeme süresi bu tarihten başlar.
- Borç tablosunu ve borcun 96. maddenin hangi bendine göre hesaplandığını gösteren belgeleri yazılı olarak isteyin.
- Aylığın neden kesildiğini, iptal edilen hizmet günlerini ve hangi kayda dayanıldığını hizmet dökümü ve tahsis dosyası üzerinden inceleyin.
- Aylık başvurusu sırasında imzaladığınız beyan ve taahhüt belgelerinin örneğini alın; hangi bilgileri beyan ettiğinizi kontrol edin.
- Evlenme, işe başlama veya başka aylık bağlanması gibi durum değişikliklerini Kuruma bildirdiğinizi gösteren belgeleri toplayın.
- Çalışmaya başladıysanız işvereninizin sigortalılığınızı süresinde bildirdiğini belgeleyin; 2017 değişikliğine göre bu durumda bildirim ve gizleme bentleri kapsamında kusurlu sayılmayabilirsiniz.
- İptal edilen hizmetin gerçekten size ait olmadığını kabul etmeden önce hizmet tespiti imkânını değerlendirin; çakışan sigortalılıkta baskın çalışmanın incelenmesini isteyin.
- Eksik gün sayısını ve bu eksikliğin borçlanma veya sonraki çalışmalarla tamamlanıp tamamlanamayacağını hesaplatın.
- Kurumdan alacağınız varsa mahsup edileceğini, aylıktan kesintinin yüzde yirmi beş oranında yapılacağını bütçenize yansıtın.
- Kuruma yazılı itiraz edin; sonuç alamazsanız iş mahkemesinde Kurum işleminin iptali ve Kuruma borçlu olmadığınızın tespiti davası açın.
- Kurum hakkınızda icra takibi başlatırsa ödeme emrine süresinde itiraz edin; Kurumun itirazın iptali veya alacak davası açabileceğini hesaba katın.
- Davada Kurum hatasını, aradan geçen süreyi, eksik günün azlığını ve Kurumun sizi zamanında bilgilendirmediğini somut belgelerle ortaya koyun.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 19.12.2019 T., 2015/2372 E., 2019/1420 K.
Kurum hatasıyla başkasına ait hizmet eklenerek bağlanan aylığın yedi yıl sonra baştan iptal edilip borç çıkarılması sosyal güvenlik hakkını zedeler. Davacıya 2005 yılında yaşlılık aylığı bağlanmış; Kurum 21/05/2012 tarihli işlemle, isim benzerliği nedeniyle başka bir kişiye ait 295 günlük çalışmanın davacıya işlendiğini tespit ederek aylığı başlangıçtan iptal etmiş ve ödenen aylıkları borç kaydetmiştir. Hizmet düşüldükten sonra davacının prim gün sayısında 56 günlük eksiklik kalmıştır. Trabzon İş Mahkemesi davayı kabul etmiş, Yargıtay 21. Hukuk Dairesi kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu dürüstlük kuralı, iyi niyet ve güven teorisini ayrıntılı biçimde açıklayarak şu sonuca ulaşmıştır: “Tahsis talep tarihinde iyi niyetli olan ve dürüstlük kuralına uygun şekilde davranan sigortalının yaşlılık aylığının bağlanmasından itibaren yaklaşık yedi yıllık sürenin geçmesinden sonra eksik prim gün sayısı nedeniyle yaşlılık aylığının kesilmesi hukuka uygun değildir.” Kurul, Anayasa Mahkemesinin idarelerin “kendi hatalarının sonuçlarını gidermeleri ve bireylere yüklememeleri gerekir” yönündeki ölçülülük değerlendirmesine de yer vererek, işlemin “özellikle Kurumun kendi hatasından kaynaklandığı ve aradan yedi yıl gibi bir uzun sürenin geçtiği de değerlendirildiğinde vazgeçilmez haklar kapsamında bulunan sosyal güvenlik hakkını zedelediği” sonucuna varmıştır. Davalı Kurumun temyiz itirazları reddedilmiş, davanın kabulüne ilişkin direnme kararı ilave gerekçelerle onanmış; karar 19.12.2019 tarihinde kesin olarak ve oyçokluğuyla verilmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.06.2019 T., 2015/3046 E., 2019/652 K.
İki kurumdan çift ölüm aylığı alan ve beyan belgelerinde bunu bildirmeyen hak sahipleri kusurludur; on yıllık faizli iade uygulanır. Murisin aynı döneme rastlayan hem SSK hem Bağ-Kur sigortalılığı bulunmaktadır. Hak sahipleri 1998’de SSK’ya başvurmuş; beyan ve taahhüt belgesinde sigortalının diğer sosyal güvenlik kuruluşlarındaki hizmetlerine ilişkin kısmı boş bırakmış, ardından Bağ-Kur’a da başvurup prim borcunu ödeyerek aylık bağlatmıştır. SSK da 2000 yılında aylık bağlamış; 2008’deki yeni tahsis belgesinde başka kurumdan aylık alınmadığı beyan edilmiştir. Kurum 2012’de durumu tespit edip 96. maddenin (a) bendini uygulamış; Kocaeli 1. İş Mahkemesi yersiz ödemenin Kurum hatasından doğduğunu kabul edip direnmiştir. Kurul, iade yükümünün kapsamının iyi niyete göre değiştiğini belirtmiş ve “yapılan yersiz ödemelerin hak edilmediğinin bilinmesine veya bilinmesi gerekmesine rağmen her ay düzenli olarak alınmaya devam ediliyor ise kişi kötü niyetli sayılacak ve 5510 sayılı Kanun’un 96/1-a maddesi uygulama alanı bulacaktır” demiştir. Somut olayda da “Bu kadar açık bir kanuni düzenlemenin bilinmemesinin mazeret olarak kabul edilmeyeceği açık olup, davacıların Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca dürüstlük kuralına aykırı davranarak her iki Kurumdan da aylık alamayacaklarını bilebilecek durumda olmalarına rağmen 15 yıl boyunca hak etmedikleri hâlde ölüm aylığı almaya devam ettikleri sabittir” sonucuna varılmıştır. Direnme kararı bozulmuş; karar 13.06.2019 tarihinde kesin olarak ve oyçokluğuyla verilmiştir. Kararda yer alan ve yersiz ödemenin Kurum hatasından doğduğunu, 2017 Yönetmelik değişikliğinin bu yorumu desteklediğini savunan karşı oy Kurulun kabul ettiği görüş değildir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 16.01.2025 T., 2024/9803 E., 2025/750 K.
Başkasına ait hizmetin iptaliyle tahsis şartları baştan kaybedilmişse Kurum işlemi yerindedir; ancak kişinin sonraki hizmetleriyle aylık hakkı yeniden incelenmelidir. Davacıya 01/08/2007 tarihinde 3600 gün üzerinden yaşlılık aylığı bağlanmış; Kurum 2020 yılında 327 günlük hizmetin aynı isimdeki başka bir sigortalıya ait olduğunu tespit ederek aylığı kesmiş ve 96. maddenin (b) bendine göre son beş yıllık dönem için 102.154,18 TL borç çıkarmıştır. Nazilli İş Mahkemesi davayı reddetmiş; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi ise Anayasa Mahkemesi kararlarına atıfla, çok uzun süre sonra yapılan iptalin ve ortaya çıkan küçük gün eksiğine bağlanan sonuçların ölçülü olmadığını ve iyi yönetim ilkesine uymayan Kurumun hiçbir sorumluluğa katlanmamasının kabul edilemeyeceğini belirterek davayı kabul etmiştir. Daire bu kararı bozmuştur: davacının itiraz etmediği hizmet iptaliyle prim gün sayısının 3913’ten 3586’ya indiği ve tahsis tarihinde aylık şartlarını kaybettiği, “Kurum işleminin yerinde olduğu, fakat davacının yargılama devam ederken 4-a kapsamında yeni hizmetleri olup aylık koşulları değerlendirilirken yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler de göz önünde bulundurularak, davacının iptal edilen sigortalılık süresi dışında, mevcut prim ödeme gün sayısı belirlenerek irdeleme yapılmalı” olduğu belirtilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı 16.01.2025 tarihinde oyçokluğuyla bozulmuştur. Kararda yer alan ve Kurumun yarattığı güven nedeniyle kararın onanması gerektiğini savunan karşı oy Dairenin kabul ettiği görüş değildir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, 05.02.2024 T., 2023/13610 E., 2024/725 K.
Hizmet çakışmasında baskın çalışma doğru belirlenip tahsis şartlarının sağlandığı anlaşılırsa kişi Kuruma borçlu değildir. Davacıya 2010 yılında yaşlılık aylığı bağlanmış; Kurum Hatası Tespit Komisyonunun 09/05/2017 tarihli kararıyla, 1990–1992 yıllarındaki Bağ-Kur sigortalılığının aynı dönemdeki SSK çalışmalarıyla çakıştığı gerekçesiyle Bağ-Kur başlangıcı düzeltilmiş, 3600 gün şartının sağlanmadığı kabul edilmiş ve 96. maddenin (b) bendine göre 65.949,36 TL borç çıkarılmıştır. Davacı Kurum işleminin iptalini, Kurum ise alacağın tahsilini istemiş; davalar birleştirilmiştir. Yargıtay’ın kayıtların ayrıntılı incelenmesi için verdiği önceki bozma kararına uyan Amasya İş Mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak “davacının tahsis koşullarını sağlamakta olduğu, ek bilirkişi raporunda yer verildiği üzere basamak gelirleri ile davacı adına SSK kapsamında bildirilen kazançlar dikkate alındığında baskın çalışmasının Bağ-Kur çalışması olduğu” sonucuna varmış; davacının Kuruma borçlu olmadığının tespitine, kesilen aylıkların yasal faiziyle ödenmesine ve Kurumun alacak davalarının reddine karar vermiştir. Daire, “temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler, Kurum kayıtlarına göre kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir” diyerek bu kararı onamıştır. İlk Derece Mahkemesi kararı 05.02.2024 tarihinde oybirliğiyle onanmıştır.
Birinci katmanda 2024 tarihli Daire kararı, savunmanın çoğu zaman borç hesabından önce başladığını gösterir. Kurum, çakışan SSK ve Bağ-Kur sigortalılığı nedeniyle Bağ-Kur süresini kısaltmış ve buna bağlı olarak aylığı kesmiştir. Oysa baskın çalışmanın hangisi olduğu kazanç ve basamak kayıtlarıyla incelendiğinde davacının tahsis şartlarını taşıdığı ortaya çıkmış ve yersiz ödeme borcu tamamen düşmüştür. Hizmet dökümündeki kayıtların doğruluğunu tartışmanın yolları için hizmet tespit davası ve şartları ile SGK hizmet dökümü yazılarımıza bakılabilir.
İkinci katmanda Hukuk Genel Kurulunun 2019 tarihli çift ölüm aylığı kararı sınırı belirler. Kurul, Kurumlar arasındaki yazışmaların cevapsız kalmasını ve SSK’nın aylığı özensiz bağlamasını tartışmış; ancak hak sahiplerinin beyan belgelerinde diğer sigortalılığı ve sonradan bağlanan aylığı bildirmemesini ve iki aylık alınamayacağına dair açık kural karşısında on beş yıl boyunca her iki aylığı almaya devam etmesini belirleyici saymıştır. Uygulamadaki ders, aylık başvurusunda imzalanan beyan ve taahhüt belgelerinin sonradan kusur tartışmasının merkezine yerleştiğidir. Karşı oyda dile getirilen 2017 Yönetmelik değişikliği ise işveren bildirimi veya Kurumca yeni aylık bağlanması hâlinde bildirim ve gizleme bentlerinin uygulanmayacağını öngörmektedir; bu hüküm, olayı değişiklik sonrasına rastlayan kişiler için ayrıca değerlendirilmelidir. Ölüm aylığının kesilme sebepleri için ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Üçüncü katmanda iki karar arasında belirgin bir gerilim vardır. Hukuk Genel Kurulu 2019’da, isim benzerliği nedeniyle başkasına ait hizmetin işlenmesiyle bağlanan aylığın yedi yıl sonra kesilmesini dürüstlük kuralı, güven teorisi ve ölçülülük gerekçesiyle hukuka aykırı bulmuştur. 10. Hukuk Dairesi ise 2025’te benzer bir olayda, üstelik çok daha uzun bir süre geçmiş olmasına rağmen, tahsis şartlarının baştan kaybedildiğini esas alarak Kurum işlemini yerinde görmüş; ölçülülüğe dayanan Bölge Adliye Mahkemesi kararını bozmuştur. Daire kararında, Kurulun güven ve ölçülülük gerekçesi karşı oyda savunulmuştur.
İki kararın arasındaki farkı açıklamaya yardımcı olabilecek unsurlar da dosyalarda yer almaktadır. 2019 dosyasında eksik gün sayısı 56 gündür ve davacı yargılama sırasında bu günlerin primini ödemiştir. 2025 dosyasında ise iptal edilen hizmet 327 gündür ve Daire, davacının yargılama sırasında edindiği yeni hizmetlerle aylık şartlarının yeniden değerlendirilmesini istemiştir. Bu nedenle benzer bir olayda eksik günün miktarı, bu eksikliğin borçlanma veya yeni çalışmalarla tamamlanıp tamamlanamayacağı ve Kurumun hatayı ne kadar süre sonra fark ettiği ayrı ayrı ortaya konulmalıdır. Yurt dışı süreler gibi borçlanma imkânları için yurt dışı hizmet borçlanması yazımıza bakılabilir.
Anayasa Mahkemesi de bu alanda tek yönlü bir çizgi izlememektedir. Haksız ödenen yaşlılık aylıklarının yasal faiziyle geri istenmesine ilişkin bir başvuruda mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar vermiş (B. No: 2013/679, 20/4/2016), aylığın ödenmeye başladığı tarihten itibaren iptal edilip geriye dönük borç çıkarılmasına ilişkin başka bir başvuruda ise ihlal kararı vermiştir (B. No: 2015/18918, 28/11/2018). Bu da her dosyada kişinin davranışı ile idarenin tutumunun birlikte değerlendirildiğini gösterir.
Son olarak yersiz ödeme rejimi yalnızca emekli aylığıyla sınırlı değildir. Kamu görevlilerine maaş olarak yapılan fazla ödemeler farklı kurallara, sosyal yardımlar ise kendi özel mevzuatlarına tabidir. Bu konular için kamu görevlisine yersiz ödenen paranın geri alınması ve evde bakım yardımının kesilmesi ve yersiz ödeme yazılarımız ayrıca yol gösterici olacaktır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Borç yazısını görür görmez ödeme planı yapmak | (a) ve (b) bentleri arasındaki fark borcun büyük kısmını değiştirebilir | Önce hangi bende dayanıldığını ve gerekçeyi öğrenin |
| Hizmet iptalini tartışmadan kabul etmek | Asıl işlem hatalıysa yersiz ödeme borcu tamamen düşebilir | İptal edilen hizmetin ve çakışmanın dayanaklarını inceleyin |
| Beyan ve taahhüt belgelerini hatırlamamak | Boş bırakılan veya yanlış doldurulan alanlar kusur kabulüne yol açabilir | Tahsis dosyasındaki belgelerin örneğini alıp inceleyin |
| Durum değişikliğini bildirmemek | Taahhüt edilen değişikliğin bir ay içinde bildirilmemesi kusurlu davranış sayılır | Evlenme, işe başlama veya başka aylık bağlanmasını yazılı olarak bildirin |
| İşveren bildirimini belgelememek | 2017 değişikliğindeki istisnadan yararlanma imkânı gözden kaçar | Sigortalılığın süresinde bildirildiğini hizmet dökümüyle gösterin |
| Kanunu bilmediğini mazeret olarak ileri sürmek | Hukuk Genel Kurulu açık kanuni düzenlemenin bilinmemesini mazeret saymamıştır | Kurumun hatasını ve kendi davranışınızı somut olgularla anlatın |
| Eksik günün tamamlanabileceğini araştırmamak | Borçlanma veya yeni hizmetle aylık şartları yeniden sağlanabilir | Eksik gün hesabını ve tamamlama yollarını dava öncesinde çıkarın |
| Faizsiz yirmi dört aylık süreyi kaçırmak | Kurum hatasında süre dolunca kalan borca kanuni faiz işler | Tebliğ tarihini esas alarak ödeme ve itiraz takvimini birlikte planlayın |
| İcra takibine itiraz etmemek | Takip kesinleşirse borç tartışması güçleşir | Ödeme emrine süresinde itiraz edip iş mahkemesinde dava yolunu kullanın |
SGK emekli aylığımı neden geri istiyor?
SGK, aylığın bağlanmasında veya ödenmesinde bir hata ya da aylığın kesilmesini gerektiren bir durum tespit ettiğinde, 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesine göre yapılan fazla veya yersiz ödemeleri geri ister. Başkasına ait hizmetin sehven eklenmesi, hizmetlerin çakışması, emeklilikten sonra çalışmaya başlanması veya dul ve yetim aylığında hak sahipliğinin sona ermesi sık görülen sebeplerdir.
Kurum hatası ile kişinin kusuru arasındaki fark nedir?
Yersiz ödeme kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa 96. maddenin (a) bendi, Kurumun hatalı işleminden doğmuşsa (b) bendi uygulanır. (a) bendinde geriye on yıllık ödemeler her ödeme tarihinden itibaren faiziyle, (b) bendinde ise geriye beş yıllık ödemeler iki yıl faizsiz ödeme imkânıyla istenir.
Kurum hatasında ne kadarını öderim?
Hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler istenir. Bu tutar borcun tebliğinden itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faiz uygulanmaz; yirmi dört aylık süre dolduktan sonra yapılan ödemelere süre sonundan itibaren kanuni faiz işler. Yönetmeliğe göre bu borçlar tahakkuk ettirilirken faiz hesaplanmaz.
Kusurlu sayılırsam ne olur?
Tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık süredeki ödemeler, her bir ödemenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak kanuni faiziyle birlikte istenir. Yönetmeliğin 5. maddesine göre sayılan bazı durumlarda ayrıca Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur.
Hangi davranışlar kusurlu sayılır?
Yönetmeliğin 5. maddesine göre Kuruma gerçeğe aykırı bildirim, taahhüt edilen durum değişikliklerinin bir ay içinde bildirilmemesi, sahte bilgi, belge veya hizmetle aylık bağlatılması, boşanma nedeniyle aylık bağlandıktan sonra boşanılan eşle fiilen birlikte yaşanması, aylığın kesilmesini gerektiren durumun gizlenmesi ve hak sahipliği sona erdiği hâlde tahsilat yapılması kasıtlı ve kusurlu davranış sayılır.
Emekli olduktan sonra çalıştım ve işverenim beni bildirdi, kusurlu sayılır mıyım?
23/6/2017 tarihli Yönetmelik değişikliğine göre sigortalılığınız bildirim yükümlüleri tarafından bir aylık süre içinde Kuruma bildirilmişse ya da Kurum tarafından yeni bir gelir veya aylık bağlanmışsa, durum değişikliğini bildirmeme ve aylığın kesilmesini gerektiren durumu gizleme bentleri kapsamında kasıtlı veya kusurlu sayılmazsınız. Diğer kusur hâlleri ayrıca değerlendirilir.
Başkasına ait hizmet yüzünden aylığım kesildi, ne yapabilirim?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2019 tarihli kararında, Kurum hatasıyla eklenen hizmet nedeniyle bağlanan aylığın yedi yıl sonra kesilmesini dürüstlük kuralı ve ölçülülük yönünden hukuka aykırı bulmuştur. Buna karşılık 10. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında benzer bir olayda Kurum işlemini yerinde bulmuş, ancak sonraki hizmetlerle aylık şartlarının yeniden incelenmesini istemiştir. Eksik gün miktarı, geçen süre ve tamamlama imkânları somut olarak ortaya konulmalıdır.
Yıllar sonra aylığın iptal edilmesi hukuka uygun mu?
Tek başına süre geçmesi her durumda iptali engellemez. Hukuk Genel Kurulu, Kurum hatası ve yedi yıllık süre birlikte değerlendirildiğinde iptali sosyal güvenlik hakkını zedeleyici bulmuştur. Aynı Kurul, kişinin kusurlu olduğu çift aylık olayında on beş yıl sonra yapılan tespite rağmen faizli iadeyi hukuka uygun görmüştür. Sonuç, sürenin yanında kişinin davranışına ve hatanın kaynağına bağlıdır.
İki ayrı kurumdan aylık aldığımı bilmiyordum, yine de kusurlu muyum?
Hukuk Genel Kurulu 13/06/2019 tarihli kararında, aynı döneme ait sigortalılıklar nedeniyle iki kurumdan ölüm aylığı alınamayacağının açık bir kanuni kural olduğunu, bunun bilinmemesinin mazeret sayılmayacağını ve beyan belgelerinde diğer aylığı bildirmeyen hak sahiplerinin kusurlu olduğunu kabul etmiştir. Beyan belgelerinin içeriği bu tür davalarda belirleyicidir.
Borç aylığımdan kesilebilir mi?
Evet. 96. maddeye göre kişinin Kurumdan alacağı varsa borç bu alacaktan mahsup edilir. Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faiziyle hesaplanan borç tutarı gelir ve aylıktan yüzde yirmi beş oranında kesilir. Alacak yoksa borç genel hükümlere göre tahsil edilir.
Faiz ne zaman işlemeye başlar?
Yönetmeliğin 10. maddesine göre kusurlu davranıştan doğan borçlarda her ödeme için ödeme tarihinden tespit tarihine kadar kanuni faiz hesaplanır ve borç kaydedilir. Kurum hatasından doğan borçlarda ise tahakkuk sırasında faiz hesaplanmaz; faiz başlangıcı borcun ilgiliye tebliğini takip eden yirmi dördüncü ayın bittiği tarihtir.
SGK hakkımda suç duyurusunda bulunur mu?
Yönetmeliğin 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, durum değişikliğinin bir ay içinde bildirilmemesi, boşanılan eşle fiilen birlikte yaşanması ve bir aylık döneme ait aylığın başkası tarafından tahsil edilmesi hâlleri dışında, Kurumun yanlış işlem ve ödeme yapmasına sebebiyet veren kişiler hakkında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur.
Hizmetlerim çakıştığı için aylığım kesildi, borçtan kurtulabilir miyim?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 05/02/2024 tarihli kararında, SSK ve Bağ-Kur çakışmasında bilirkişi incelemesiyle baskın çalışmanın Bağ-Kur olduğu ve davacının tahsis şartlarını sağladığı belirlenince, davacının Kuruma borçlu olmadığına ve kesilen aylıkların faiziyle ödenmesine ilişkin kararı onamıştır. Çakışma dönemindeki kazanç ve basamak kayıtlarının incelenmesi bu nedenle önemlidir.
Eksik günlerimi tamamlarsam aylığım geri gelir mi?
Eksik günlerin borçlanma, prim ödeme veya yeni çalışmalarla tamamlanması aylık şartlarının yeniden oluşmasını sağlayabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında davacının yargılama sırasında edindiği yeni hizmetlerle aylık şartlarının incelenmesini istemiştir. Hukuk Genel Kurulunun 2019 tarihli kararına konu olayda da davacı eksik günlere ait primi dava sırasında ödemiştir. Aylığın hangi tarihten itibaren bağlanacağı ayrıca değerlendirilir.
Yersiz ödeme borcuna karşı hangi mahkemede dava açılır?
5510 sayılı Kanun’un 101. maddesine göre bu Kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür. İncelenen kararlarda Kurum işleminin iptali, Kuruma borçlu olmadığının tespiti ve kesilen aylıkların ödenmesi istemleri iş mahkemesinde ileri sürülmüş; Kurumun alacak davaları da aynı dosyada birleştirilerek incelenmiştir.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.96 — Yersiz ödemelerin geri alınması
- 5510 sayılı Kanun m.101 — Uyuşmazlıklarda görevli mahkeme
- 6111 sayılı Kanun m.44 — 96. maddenin birinci fıkrasındaki değişiklik
- Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.5 — Kasıtlı ve kusurlu davranışlar
- Aynı Yönetmelik m.9 ve m.10 — Borç tablosu ve faiz başlangıcı
- 23/6/2017 tarihli ve 30105 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik değişikliği
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 ve m.3 — Dürüstlük kuralı ve iyi niyet
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.77–82 — Sebepsiz zenginleşme
- 506 sayılı mülga Sosyal Sigortalar Kanunu m.121 — Yersiz ve yanlış ödemelerin tahsili
- 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun
- 2709 sayılı Anayasa m.35 ve m.60 — Mülkiyet hakkı ve sosyal güvenlik hakkı
- Anayasa Mahkemesinin B. No: 2013/679 ve B. No: 2015/18918 sayılı bireysel başvuru kararları
İlgili yazılarımız: Kamu görevlisine yersiz ödenen para · Hizmet tespit davası · Ölüm aylığı, dul ve yetim aylığı · Sosyal güvenlik destek primi · Yaşlılık maaşı şartları
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.