İnternetten Alışveriş Dolandırıcılığı: Sahte İlan ve Sahte Site
- İnternet ilanı veya sahte site üzerinden para alıp ürünü göndermemek, TCK m.158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılıktır.
- Suçun adı: bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık.
- Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.
- Ödemenin banka havalesi, PTT/posta çeki ya da bankasız havale ile yapılması sonucu değiştirmez.
- Zararın sonradan giderilmesi suçu ortadan kaldırmaz; TCK m.168 uyarınca etkin pişmanlık indirimi sağlar.
- Birden fazla mağdura ya da farklı zamanlarda işlenen fiillerde zincirleme suç (m.43) uygulanabilir.
- Delil olarak ilan kaydı, telefon görüşmeleri, dekont ve hesap sahibi bilgisi belirleyicidir.
“Kapora yatır, kargoya vereyim” — internet dolandırıcılığının en yaygın cümlesi budur. Mağdur parayı gönderir, ürün gelmez, telefon kapanır.
Bu fiil basit bir sözleşme ihlali değil, nitelikli dolandırıcılık suçudur.
Suçun nitelikli hâli
TCK m.158/1-f, dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesini nitelikli hâl sayar ve cezayı ağırlaştırır.
Nitelikli hâlin uygulanması için failin teknik bir beceri göstermesi ya da sistemi hacklemesi gerekmez. İlan sitesine gerçek olmayan bir satış ilanı vermek ve ödemeyi bir banka veya posta hesabı üzerinden almak, nitelikli hâlin oluşması için yeterlidir.
Tipik senaryolar
| Senaryo | Hile |
|---|---|
| Sahte ilan | Var olmayan ürün için ilan verip kapora/bedel alma |
| Sahte site | Gerçek mağazayı taklit eden alan adı ve tasarım |
| Oyalama | “Yurt dışından gelecek, kargoya verdim” gibi beyanlar |
| Üçüncü kişi hesabı | Ödemenin başkasının hesabına yönlendirilmesi |
| Kapora tuzağı | Araç/emlak ilanında “kapora” alıp satışı yapmama |
Etkin pişmanlık
TCK m.168 uyarınca fail, mağdurun zararını gidermesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanır ve cezasında indirim yapılır. İndirim oranı, zararın soruşturma aşamasında mı yoksa kovuşturma aşamasında mı giderildiğine göre değişir.
Ancak bu, suçun oluşmadığı anlamına gelmez: paranın sonradan iade edilmiş olması, “ortada suç unsuru yok” savunmasını haklı kılmaz.
Zincirleme suç
Aynı suç işleme kararıyla, aynı mağdura karşı değişik zamanlarda ya da tek bir hareketle birden fazla kişiye karşı işlenen fiillerde TCK m.43 uygulanır ve ceza artırılır. Toplu ilan dolandırıcılıklarında bu hüküm sık uygulanır.
Nereye şikâyet edilir?
- Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluğa (Siber Suçlarla Mücadele) şikâyet dilekçesi verilir.
- Dolandırıcılık şikâyete bağlı değildir; resen soruşturulur.
- Yargılama ağır ceza mahkemesinde görülür.
- Mağdur, ceza davasına katılan sıfatıyla katılabilir.
- Maddi zarar için ayrıca hukuk mahkemesinde tazminat davası açılabilir.
Ne yapmalı?
- İlanın ekran görüntüsünü ve varsa ilan numarasını hemen kaydedin.
- Mesajlaşmaları ve arama kayıtlarını silmeyin.
- Dekontu ve gönderilen hesabın IBAN/hesap sahibi bilgisini saklayın.
- Bankanıza başvurup iade/blokaj talebinde bulunun; hız kritiktir.
- Gecikmeden şikâyette bulunun; hesap hareketleri soruşturmada esas delildir.
- Site sahteyse alan adı, sunucu ve WHOIS kayıtlarını not edin.
- Zararın giderilmesi için uzlaşma teklifi gelirse, ceza sonuçlarını değerlendirin.
- Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2017/33791, K.2020/10616, 26.10.2020 Televizyon ilanı: para alındı, ürün gönderilmedi. Sanık, bir alışveriş sitesine televizyon ilanı vermiş; ilanı gören katılan telefonda pazarlık sonucu 3.500 TL‘ye anlaşmış ve 3.200 TL‘yi havale etmişti. Ancak televizyon teslim edilmedi. Sanık TCK m.158/1-f, 62, 52, 53 uyarınca mahkûm edilmiş; sanık savunması, katılan beyanı ve dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde mahkemenin kabul ve uygulamasında isabetsizlik görülmemişti. Sanığın zararı giderdiğine ilişkin temyiz itirazı da reddedilerek hüküm onandı. Karar, zararın giderilmesinin suçun oluşumunu etkilemediğini; bunun ancak etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilebileceğini göstermektedir.
- Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2017/36634, K.2021/4101, 05.04.2021 Posta çeki hesabı ve oyalama. Sanık, bir internet sitesine 1.400 TL’ye satılık tablet ilanı vermiş; cep telefonuyla irtibat kuran müşteki bedeli sanığın posta çeki hesabına yatırmıştı. Sanık ürünü göndermemiş, “yurt dışından geleceğini” söyleyerek müştekiyi oyalamıştı. Mahkeme TCK m.158/1-f-son, 168/1, 62, 52, 50 uyarınca mahkûmiyete hükmetmişti. Daire, sanık savunması ve müşteki beyanıyla tüm dosya kapsamından suçun sanık tarafından işlendiğine ilişkin kabulde isabetsizlik görmedi ve tebliğnamedeki bozma isteyen görüşe iştirak etmedi. Sanığın “müştekinin parası ödendiği için ortada suç unsuru bulunmadığına” ilişkin itirazı yerinde görülmeyerek hüküm onandı. Kararda m.168/1 uygulanması, zararın giderilmesinin etkin pişmanlık olarak değerlendirildiğini göstermektedir.
- Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E.2018/249, K.2021/7173, 16.06.2021 Araç ilanı, birden fazla fail ve zincirleme suç. Sanık, hakkında tefrik kararı verilen bir başka sanıkla birlikte bir oto alım-satım sitesinde araç satış ilanı vermiş; ilandaki telefon numarasından irtibata geçen müştekiyi alım satım yapılacakmış gibi aldatarak istedikleri paraları belirledikleri PTT hesabına yatırmasını sağlamışlardı. Sonrasında müşteki kendilerine ulaşamamıştı. Mahkeme TCK m.158/1-f-son yanında m.43/1‘i de uygulayarak zincirleme suç hükümleriyle mahkûmiyete karar vermişti. Daire, suçun sanık tarafından işlendiğine ilişkin kabulde isabetsizlik görmedi; gerekçeli karar başlığında suç tarihinin yanlış yazılmasını mahallinde düzeltilebilir maddi hata sayarak hükmü onadı.
- Yargıtay 23. Ceza Dairesi, E.2015/3398, K.2016/3714, 30.03.2016 Bankasız havale de nitelikli hâli oluşturur. Sanık bir internet sitesinde fotoğraf makinesi ilanı vermiş; ilanı gören mağdur ilandaki numarayı arayarak anlaşmış ve 250 TL‘yi bankasız havale işlemi yoluyla sanığın cep telefonu numarasına göndermişti. Sanık ürünü göndermediği gibi kendisine bir daha ulaşılamamıştı. Daire; sanığın savunması, mağdurun zararının giderildiği yönündeki beyanı, 02.11.2009 tarihli tutanak, bankasız havale işlemine ilişkin makbuz ve şirket yazısıyla tüm dosya kapsamına göre, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılıktan mahkûmiyet kabulünde isabetsizlik görmedi. Hüküm yalnızca TCK m.53‘teki hak yoksunlukları bakımından, Anayasa Mahkemesinin 08.10.2015 tarihli iptal kararı doğrultusunda bozuldu.
İnternetten dolandırıldım, hangi suç oluşur?
İlan ya da site üzerinden para alınıp ürünün gönderilmemesi, TCK m.158/1-f uyarınca bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunu oluşturur. Bu bir nitelikli hâldir ve basit dolandırıcılığa göre ceza ağırdır. Suç şikâyete bağlı değildir, resen soruşturulur ve yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır. Mağdur davaya katılan sıfatıyla katılabilir.
Failin teknik bilgisi yoksa nitelikli hâl uygulanır mı?
Uygulanır. Nitelikli hâlin oluşması için sistemin hacklenmesi ya da özel bir teknik beceri gösterilmesi gerekmez; ilan sitesine gerçekte satılmayacak bir ürün için ilan vermek ve ödemeyi bir banka ya da posta hesabı üzerinden almak yeterlidir. Yargıtay kararlarına konu olayların hemen tamamı bu basit şemaya dayanmakta ve TCK m.158/1-f uygulanmaktadır.
Parayı bankasız havaleyle gönderdim, fark eder mi?
Etmez. Yargıtay, bedelin bankasız havale işlemiyle cep telefonu numarasına gönderildiği bir olayda da bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılıktan mahkûmiyeti yerinde bulmuştur. Aynı şekilde PTT ve posta çeki hesabına yapılan ödemeler de bu kapsamdadır. Önemli olan ödeme aracının türü değil, bilişim sistemi üzerinden kurulan hilenin varlığıdır. Havale makbuzu her hâlde saklanmalıdır.
Paramı geri alırsam fail ceza almaz mı?
Alır. Zararın giderilmesi suçun oluşumunu ortadan kaldırmaz; sanığın “parası ödendiği için ortada suç unsuru bulunmadığı” yönündeki savunması Yargıtay tarafından yerinde görülmemiştir. Ödeme yalnızca TCK m.168 uyarınca etkin pişmanlık indirimi doğurur ve indirim oranı zararın soruşturma ya da kovuşturma aşamasında giderilmesine göre değişir. Bu nedenle para iadesi, mağdurun şikâyetten vazgeçmesini de zorunlu kılmaz.
Ödeme başkasının hesabına yapıldıysa ne olur?
Failin sorumluluğu ortadan kalkmaz. Yargıtay kararlarına konu olaylarda ödeme çoğu kez üçüncü kişi adına kayıtlı hesaplara yönlendirilmiştir. Hesap sahibinin durumu ayrıca soruşturulur; suçu bilerek hesabını kullandıran kişi iştirak hükümlerine göre sorumlu olabilir, hesabı rızası dışında kullanılan kişi ise mağdur konumunda değerlendirilir. Bu nedenle şikâyette hesap sahibi bilgisinin dosyaya sunulması önemlidir.
Birden fazla kişi dolandırılmışsa ceza artar mı?
Artar. Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda ya da birden çok mağdura karşı işlenen fiillerde TCK m.43’teki zincirleme suç hükümleri uygulanır ve ceza belirli oranda artırılır. Yargıtay kararlarına konu bir dosyada m.158/1-f-son ile birlikte m.43/1 uygulanarak mahkûmiyete hükmedilmiş ve bu kabul yerinde görülmüştür. Birden fazla failin birlikte hareket ettiği durumlarda ayrıca iştirak hükümleri devreye girer.
Hangi delilleri toplamalıyım?
İlanın ekran görüntüsü ve ilan numarası, satıcının kullandığı telefon numarası, tüm mesajlaşma ve arama kayıtları, havale dekontu ya da makbuzu, gönderilen hesabın IBAN ve hesap sahibi bilgisi ile varsa kargo kayıtları toplanmalıdır. Sahte site söz konusuysa alan adı, WHOIS bilgileri ve sayfa görüntüleri kaydedilmelidir. Yargıtay kararlarında havale makbuzu, kolluk tutanağı ve ilgili şirket yazısı hükme esas alınan deliller arasında sayılmaktadır.
Zararımı nasıl tahsil ederim?
Ceza yargılaması sonucunda doğrudan tazminata hükmedilmez; maddi zarar için haksız fiil hükümlerine dayalı olarak hukuk mahkemesinde tazminat davası açılması gerekir. Ceza dosyasındaki tespitler bu davada güçlü delil oluşturur. Ayrıca dolandırıcılıkta uzlaşma kapsamı sınırlı olduğundan, zararın giderilmesi çoğu kez sanığın etkin pişmanlıktan yararlanma isteğiyle gerçekleşir. Bankaya erken başvuru ile blokaj sağlanması, tahsil şansını önemli ölçüde artırır.
- 5237 sayılı TCK m.157 — Dolandırıcılık
- 5237 sayılı TCK m.158/1-f — Bilişim sistemleri ve banka araç olarak kullanılarak dolandırıcılık
- 5237 sayılı TCK m.43 — Zincirleme suç
- 5237 sayılı TCK m.168 — Etkin pişmanlık
- 5237 sayılı TCK m.243-245 — Bilişim alanında suçlar
- 5271 sayılı CMK m.253 — Uzlaştırma
- 6098 sayılı TBK m.49 — Haksız fiil sorumluluğu
- 5651 sayılı Kanun — İnternet yayınlarının düzenlenmesi
Bağlantılı başlıklar için nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası, bilişim suçları şikâyet, uzlaşma mesajı ile dolandırıcılık ve mesafeli satışta cayma hakkı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.