Pert Araç Aldım Ne Yapmalıyım? Gizli Ayıp ve İspat Yükü
- Aracın pert (ağır hasar) kaydının bulunması, niteliği itibarıyla gizli ayıptır.
- Alıcının aracı bilerek aldığını ya da bilgilendirildiğini ispat yükü satıcıdadır.
- Aracın piyasa değerinden düşük alınmış olması, alıcının ayıbı bildiğine karine teşkil etmez.
- Aracı ekspertize göstermiş olmak da tek başına ayıbı bilerek satın aldığı sonucunu doğurmaz.
- Pert kaydı sigorta bildirimi yapılmadığından sorgularda görünmüyorsa, alıcının bunu bilmesine imkân yoktur.
- Alıcı TBK m.227 uyarınca ayıp oranında bedel indirimi isteyebilir.
- Pert-total işlemi görmüş araçlar, hasarsız emsallerine göre ciddi oranda değer kaybeder.
İkinci el araç alımlarında en ağır sürpriz, aracın geçmişte pert (ağır hasar) kaydı almış olmasıdır. Üstelik bu kayıt, sigortaya bildirilmediyse sorgularda hiç görünmeyebilir.
Bu durumda hukuki nitelendirme nettir: gizli ayıp.
Pert nedir?
Bir aracın onarım bedelinin, hasar öncesi değerine göre belirli bir oranı aşması hâlinde sigorta şirketi aracı pert total olarak işleme alır. Uygulamada aracın orta direğinin değişmiş olması tek başına pert için yeterli görülmektedir.
Kritik nokta şudur: araç sahibi kazayı sigortaya bildirmeyip kendi imkânlarıyla tamir ve bakımını yaparsa, aracın pert kaydını gizleyebilir. Bu hâlde hasar sorgusunda kaza kaydı görünmez ve durum ikinci el satışlarda gizli ayıp olarak değerlendirilir.
İspat yükü kimde?
| İddia | İspat yükü |
|---|---|
| Araç pert kayıtlıdır | Alıcı (kayıt/servis belgesiyle) |
| Alıcı bunu biliyordu | Satıcı |
| Satış öncesi bilgilendirildi | Satıcı |
| Ayıp gizlenmedi | Satıcı |
Yargıtay uygulamasında bu ispat, yansız delillerle ve kural olarak yazılı delille yapılmalıdır.
Sık ileri sürülen ama sonuç doğurmayan savunmalar
- “Ucuza aldı, bilmemesi mümkün değil” → Aracın piyasa değerinden düşük satın alınması, alıcının ayıbı bildiğine karine teşkil etmez.
- “Ekspertize götürdü” → Aracı satış sırasında muayene ettirmek, gizli ayıbı bilerek satın aldığı sonucunu doğurmaz.
- “Trafik ve sigorta kayıtlarına bakmalıydı” → Alıcının Trafik Şube kayıtlarını, sigorta ve hasar kayıtlarını inceleme yükümlülüğü yoktur.
- “Boyalı olduğunu söyledim” → Hasarın bildirilmiş olması, pert kaydının bildirildiği anlamına gelmez.
Talep: bedel indirimi
Gizli ayıp saptandığında alıcı, TBK m.227 kapsamındaki seçimlik haklarını kullanabilir. Uygulamada aracın satılmış olması ya da iadenin pratik olmaması nedeniyle en çok tercih edilen, ayıp oranında satış bedelinde indirimdir.
Hesap şu şekilde kurulur:
- Aracın satış tarihindeki hasarsız emsal değeri belirlenir.
- Pert kaydı gizlenmeseydi satılabileceği bedel hesaplanır.
- Aradaki fark, ayıp oranında indirim tutarını verir.
İhbar süresi
TBK m.223: alıcı, devraldığı satılanı işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve ayıp görürse uygun bir süre içinde bildirmek zorundadır. Ancak olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp varsa bu hüküm uygulanmaz; böyle bir ayıp sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir.
Ticari satışlarda ise TTK m.23/son uygulanır: ayıp teslim sırasında açıkça belliyse iki gün, değilse teslimden itibaren sekiz gün içinde inceleme ve ihbar gerekir; diğer durumlarda TBK m.223/2 uygulanır.
Ne yapmalı?
- Aracın yetkili servis iş emri geçmişini talep edin; pert kaydı çoğu kez burada görünür.
- Sigorta ve hasar kayıtlarını şasi numarasıyla sorgulayın.
- Öğrendiğiniz anda noter ihtarnamesi çekin; tarih kritiktir.
- Dava öncesi delil tespiti yaptırın; araç el değiştirirse ispat zorlaşır.
- Satıcının aracı ne kadara aldığını araştırın; düşük alım, onun bilgisine işaret edebilir.
- Talebi tek olarak kurun; seçimlik haklarda terditli talep sorun doğurur.
- Satış ticari nitelikteyse TTK m.23 sürelerini kaçırmayın.
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, E.2023/303, K.2026/324, 20.02.2026 Hasar biliniyordu ama pert kaydı bilinmiyordu. Araç 14.06.2019‘da 22.462 km‘de yandan hasar nedeniyle perte çıkarılmış; ancak durum sigorta şirketine bildirilmediğinden kayıt işlenmemişti. Araç 04.11.2019‘da davalıya 300.000 TL‘ye satılmış, o ise 28.02.2020‘de davacıya 601.515 TL‘ye satmıştı. Satış öncesi ekspertizde sağ ön kapı, sağ arka kapı, sağ arka çamurluk, sağ marşpiyel ve sağ orta direkte boya-düzeltme işlemi tespit edilmiş ve bu davacıya bildirilmişti. Daire kritik ayrımı yaptı: “araçtaki hasarlar davacının bilgisi dahilinde olsa da, … kayıtlarına işletilmemiş olması nedeniyle davacının aracın daha önce perte ayrıldığını bilmesine imkan yoktur. Dolayısıyla aracın pert kaydının bulunması, niteliği itibariyle gizli ayıp olup, davacı tarafından yapılan ayıp ihbarı süresindedir.” Bilirkişi, aracın kasko bedeli 601.515 TL iken davalının %50 düşük bedelle 300.000 TL‘ye almış olmasını, onun ağır hasardan haberdar olduğuna delil saydı; pert-total işlemi görmüş araçların en az %40 değer kaybedeceği belirlenerek aracın gerçekte 361.000 TL‘ye satılabileceği ve 240.515 TL fark bulunduğu hesaplandı. Davacının TBK m.227 kapsamında bedel indirimi hakkı bulunduğu kabul edilerek kabul kararı yerinde görüldü.
- Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E.2014/5964, K.2014/20942, 24.06.2014 Ucuza almak, ayıbı bildiğine karine değildir. Araç için 13.04.2011‘de pert işlemi yapılmış, araç 05.03.2012‘de davacıya satılmıştı. Davacı satış sırasında bir test merkezinde muayene yaptırmış ve aracın kazalı ve boyalı olduğunu bilerek satın almıştı; ancak pert olduğu kendisine bildirilmemişti. Yerel mahkeme, davacının piyasa rayicinin altında ve kazalı olduğunu bilerek aldığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire bunu bozdu: “aracın piyasa değerinden düşük satın alınması davacının ayıbı bildiğine karine teşkil etmez.” Ayıbın davacıdan gizlendiği anlaşılmakta olup “ayıbın gizlenmediğinin ispat yükü davalıda”ydı ve davalı bu yükü yerine getirememişti. Davacının, ayıbı sigorta şirketine başvurduğunda öğrendiği ve 03.05.2012 tarihli noter ihtarnamesiyle derhâl bildirdiği saptanarak, satılanı ayıplı hâliyle kabul etmiş sayılamayacağı belirtildi.
- Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2023/185, K.2024/677, 06.06.2024 Yerleşik uygulamanın derli toplu özeti. Mahkeme, satıcının TBK m.219 uyarınca ayıpların varlığını bilmese bile sorumlu olduğunu belirttikten sonra Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin yerleşik kararlarını aktardı: “satış öncesinde davacıyı aracın ağır hasar kaydı bulunduğu konusunda bilgilendirdiğini veya davacının bu hususu bildiğini ispat yükü davalıdadır. Ağır hasar kaydı bulunan bir aracın gizli ayıplı olduğu konusunda herhangi bir duraksama yoktur. … Davacının aracı satış esnasında muayene ettirmesi de gizli ayıplı olarak bilerek satın aldığı sonucunu doğurmaz.” Bir başka karar ise alıcının araştırma yükümlülüğünü sınırlar: “davacının, satın aldığı araçla ilgili olarak Trafik Şube Müdürlüğünce tutulan kayıtları, aracın sigorta kayıtlarını, … kayıtlarını inceleme ve …’e SMS atarak bilgi edinme yükümlülüğü de yoktur.” Kararda ayrıca alıcının ayıbı bilerek satın aldığının yazılı delille ispatlanması gerektiği vurgulanmıştır.
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E.2018/274, K.2018/1210, 05.12.2018 Madalyonun diğer yüzü: tacirler arasında sonuç değişebilir. Araç 04.08.2008‘de ağır hasar pert durumuna düşmüş; çekme belgeli olmasına rağmen tescili sürmüş ve el değiştirerek davacıya satılmıştı. Daire, menkul hükmündeki bir aracın pert total olduğunun bilinerek satılmasının TBK m.225 anlamında ağır kusur oluşturacağını belirtti; ancak somut olayda satıcının pert kaydını bilerek gizlediği ispat edilememişti. Kararda TBK m.223‘teki gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğü ile TTK m.23/son‘daki iki gün / sekiz gün süreleri aktarıldı. Davalının galerici, davacının ise ticaret şirketi olduğu; Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezinde plaka ve şasi numarasıyla ücretsiz hasar kaydı sorgulama hizmeti bulunduğu vurgulanarak, satıcının pert durumunu gizleyerek satış yaptığının ispat edilemediği sonucuna varıldı.
Pert araç aldığımı nasıl anlarım?
En güvenilir yol, aracın yetkili servisten geçmiş iş emirlerini istemektir; sigortaya bildirilmemiş pert işlemleri çoğu kez servis kayıtlarında görünür. Ayrıca Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden plaka ve şasi numarasıyla hasar kaydı sorgulaması yapılabilir. Ancak kaza sigortaya bildirilmemişse bu sorgularda kayıt çıkmaz; bu nedenle alım öncesi kapsamlı bir ekspertiz ve orta direk, marşpiyel ve şasi bölgelerinin ayrıntılı incelenmesi önemlidir.
Satıcı bilmiyordu diyorsa sorumlu olur mu?
Evet. TBK m.219 uyarınca satıcı, ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur. Bilgi eksikliği sorumluluğu ortadan kaldırmaz; yalnızca ağır kusur bulunup bulunmadığı bakımından önem taşır. Nitekim satıcının, satış öncesinde alıcıyı ağır hasar kaydı konusunda bilgilendirdiğini ya da alıcının bunu bildiğini ispat yükü kendisindedir. Bu ispat yerine getirilemezse bedel indirimi talebi kabul edilir.
Aracı ucuza aldıysam davam reddedilir mi?
Hayır. Yargıtay, aracın piyasa değerinden düşük satın alınmasının alıcının ayıbı bildiğine karine teşkil etmediğini açıkça kabul etmektedir. Ucuz alım, ancak diğer delillerle birlikte değerlendirilebilecek bir olgudur. Nitekim bir dosyada satıcının aracı kasko bedelinin yarısına satın almış olması, kendisinin ağır hasardan haberdar olduğuna delil sayılmıştır; yani düşük bedel çoğu zaman alıcının değil satıcının aleyhine yorumlanmaktadır.
Ekspertiz yaptırdım, hakkımı kaybeder miyim?
Kaybetmezsiniz. Aracın satış sırasında muayene ettirilmiş olması, gizli ayıplı olduğunu bilerek satın alındığı sonucunu doğurmaz. Ekspertiz raporunda boya ve düzeltme işlemlerinin tespit edilmiş olması da pert kaydının bildirildiği anlamına gelmez; hasarın bilinmesi ile pert kaydının bilinmesi farklı olgulardır. Nitekim bir kararda tüm boyalı bölgeler bildirilmiş olmasına rağmen pert kaydının gizli ayıp sayıldığı kabul edilmiştir.
Ne kadar tazminat isteyebilirim?
Bedel indirimi talep ediyorsanız hesap, aracın satış tarihindeki hasarsız emsal değeri ile pert kaydı gizlenmeseydi satılabileceği bedel arasındaki fark üzerinden yapılır. Bilirkişi incelemelerinde pert-total işlemi görmüş ve onarılarak trafiğe çıkmış araçların en az %40 oranında değer kaybedeceği kabul edilmektedir. Örneğin 601.515 TL’ye satılan bir aracın gerçekte 361.000 TL’ye satılabileceği belirlenerek 240.515 TL fark hükmedilmiştir.
Ne kadar sürede ihbar etmeliyim?
TBK m.223 uyarınca olağan gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp sonradan anlaşılırsa hemen satıcıya bildirilmelidir. Uygulamada ayıbın öğrenildiği tarihe yakın çekilen noter ihtarnamesi süresinde kabul edilmektedir. Satış ticari nitelikteyse TTK m.23/son uygulanır: ayıp teslimde açıkça belliyse iki gün, değilse teslimden itibaren sekiz gün içinde inceleme ve ihbar gerekir. Bu nedenle öğrenme tarihinin belgelenmesi kritik önemdedir.
Aracı sattıysam dava açabilir miyim?
Açabilirsiniz. Bedel indirimi talebi, ayıplı malın mülkiyetinin devam etmesine bağlı değildir; zarar, aracın ayıpsız değeri ile ayıplı değeri arasındaki farktan doğar ve bu zarar satın alma anında gerçekleşmiştir. Nitekim bir dosyada aracı sonradan üçüncü kişiye satan alıcının bedel indirimi talebi kabul edilmiştir. Ancak aracın elden çıkması bilirkişi incelemesini zorlaştırdığından, dava öncesinde delil tespiti yaptırılması yerinde olur.
Satıcının gizlemesi zamanaşımını etkiler mi?
Evet. Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse TBK m.225 uyarınca zamanaşımı süresinden yararlanamaz. Pert total olduğu bilinen bir aracın bu durum gizlenerek satılması ağır kusur oluşturur. Ancak bu ağır kusurun da ispatlanması gerekir; satıcının pert kaydını bildiği ispat edilemezse genel zamanaşımı süreleri uygulanır. Bu nedenle satıcının aracı hangi bedelle ve hangi koşullarda edindiğinin araştırılması önem taşır.
- 6098 sayılı TBK m.219 — Satıcının ayıptan sorumluluğu
- 6098 sayılı TBK m.222 — Alıcının bildiği ayıplar
- 6098 sayılı TBK m.223 — Gözden geçirme ve bildirim
- 6098 sayılı TBK m.225 — Ağır kusur ve zamanaşımı
- 6098 sayılı TBK m.227 — Alıcının seçimlik hakları
- 6098 sayılı TBK m.231 — Zamanaşımı
- 6102 sayılı TTK m.23 — Ticari satışta ayıp ihbarı
- 6502 sayılı Kanun m.8-12 — Ayıplı mal (tüketici işlemlerinde)
- 6100 sayılı HMK m.400 vd. — Delil tespiti
Bağlantılı başlıklar için ağır hasar kaydı nedir, ayıplı araç satışı, kilometresi düşürülmüş araç ve ayıplı mal ve iade hakkı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.