Ayıplı Araç Satışı: Hasar Kaydı ve Kilometre Düşürme
- Tüketiciye dört seçimlik hak tanınır: dönme, indirim, ücretsiz onarım, ayıpsız misliyle değişim.
- Seçim hakkı tüketicidedir; satıcı “önce tamir edelim” diye dayatamaz.
- 6 aylık ispat karinesi: teslimden itibaren 6 ay içinde çıkan ayıbın teslim anında var olduğu kabul edilir.
- Zamanaşımı 2 yıldır; ancak ayıp gizlenmişse veya ağır kusur varsa zamanaşımı işlemez.
- Kilometre düşürme ve hasar gizleme, hem ayıp hem dolandırıcılık suçu oluşturabilir.
- Satın almadan önce tramer, hasar kaydı ve kilometre geçmişi mutlaka sorgulanmalıdır.
İkinci el ya da sıfır araç alımında en sık karşılaşılan uyuşmazlık, aracın gizlenen hasar kaydı, kilometre düşürme ya da gizli ayıp taşımasıdır. Tüketici sıfatıyla alınan araçlarda 6502 sayılı Kanun uygulanır ve alıcıya dört seçimlik hak tanınır.
Bu yazının en kritik bilgisi şudur: ayıp satıcı tarafından gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Yani kilometresi düşürülmüş bir aracın ayıbı beş yıl sonra ortaya çıksa bile talep hakkı ayakta kalır.
Dört seçimlik hak
| Hak | Ne zaman tercih edilir |
|---|---|
| Sözleşmeden dönme (bedel iadesi) | Ayıp ağır, araç kullanılamaz veya güven tümüyle sarsılmışsa |
| Ayıp oranında indirim | Araç kullanılabiliyor ama değeri düşmüşse (hasar kaydı, km) |
| Ücretsiz onarım | Ayıp giderilebilir nitelikteyse |
| Ayıpsız misliyle değişim | Sıfır araçlarda ve misli bulunabiliyorsa |
Seçim hakkı tüketicidedir. Satıcı, tüketiciyi “önce tamir edelim, olmazsa bakarız” biçiminde yönlendiremez. Tüketici doğrudan bedel iadesi veya indirim talep edebilir. Ancak seçilen hakkın orantısız güçlük doğurması hâlinde satıcı, başka bir seçimlik hakkın kullanılmasını isteyebilir; bu istisna dar yorumlanır.
Altı aylık ispat karinesi
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu, tüketici lehine bir karinedir:
| Süre | İspat yükü |
|---|---|
| İlk 6 ay | Satıcıda — ayıbın sonradan doğduğunu ispatlamalı |
| 6 aydan sonra | Tüketicide — ayıbın teslimde var olduğunu ispatlamalı |
Bu nedenle aracı teslim aldıktan sonraki ilk altı ay içinde fark edilen her sorunun yazılı olarak bildirilmesi ve servis kaydına geçirilmesi büyük önem taşır.
Zamanaşımı ve gizlenen ayıp
Kural olarak zamanaşımı, malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıldır.
İstisna en önemli kısımdır: Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Kilometre düşürme, hasar kaydının gizlenmesi, çalıntı veya pert kayıtlı aracın gizlenmesi bu kapsamdadır. Bu hâllerde iki yıllık süre geçmiş olsa bile talep ileri sürülebilir.
Araçta tipik ayıplar
- Kilometre düşürme. Servis kayıtları, muayene kayıtları, lastik ve balata durumu ile eski ilanlardan tespit edilir.
- Gizlenen hasar kaydı. Tramer sorgusu, boya ölçümü ve kaporta muayenesiyle ortaya çıkar.
- Ağır hasar / pert kaydı. Aracın değerini kökten etkiler; gizlenmesi hile oluşturur.
- Motor ve şanzıman arızası. Gizli ayıp olarak değerlendirilir.
- Çalıntı veya değişen şasi. Ağır ayıp; sözleşmeden dönme sebebidir.
- Yurt dışından hasarlı ithal. Kayıtlarda görünmeyebilir; ekspertiz gerektirir.
Cezai boyut
Kilometre düşürme ve hasar kaydının gizlenmesi yalnızca ayıp değil, aynı zamanda dolandırıcılık suçu (TCK m.157-158) oluşturabilir. Bu hâlde cumhuriyet başsavcılığına ayrıca şikâyette bulunulabilir.
Ceza soruşturması, hukuk davasından bağımsız yürür; ancak ceza dosyasındaki tespitler hukuk davasında güçlü delil oluşturur.
Kimden istenir?
| Satıcı | Uygulanacak hükümler |
|---|---|
| Galeri / yetkili satıcı (ticari faaliyet) | 6502 sayılı TKHK — tüketici lehine korumalar |
| Bireysel satıcı (vatandaştan vatandaşa) | TBK m.219 vd. — genel ayıba karşı tekeffül |
| Üretici / ithalatçı | Ayıplı maldan müteselsilen sorumlu |
Tüketici, ayıplı maldan doğan taleplerini satıcının yanında üretici veya ithalatçıya da yöneltebilir; bunlar müteselsilen sorumludur.
Bireysel satıcıdan alınan araçta TKHK uygulanmaz ve tüketici hakem heyetine başvurulamaz; talep, genel hükümlere göre asliye hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Ancak hile ile gizlenen ayıp bakımından burada da zamanaşımı işlemez ve satıcı sorumlu tutulur.
Örnek olay
Tüketici galeriden 120.000 km görünen bir araç alıyor. Bir yıl sonra servise götürdüğünde, aracın üç yıl önce 180.000 km’de servis kaydı bulunduğu ortaya çıkıyor.
- Kilometre düşürme hile ile gizlenen ayıptır → iki yıllık zamanaşımından yararlanılamaz.
- Tüketici, dört seçimlik haktan dilediğini kullanır; kilometrenin geri alınması mümkün olmadığından pratikte bedel iadesi veya ayıp oranında indirim talep edilir.
- Delil olarak servis kayıtları, muayene kayıtları ve eski satış ilanları toplanır.
- Ayrıca dolandırıcılık suçundan savcılığa şikâyette bulunulur.
- Galeri ticari faaliyette bulunduğundan TKHK uygulanır; parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurulur.
- Talep, üretici veya ithalatçıya değil, ayıbı gizleyen satıcıya yöneltilir.
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, E.2020/578, K.2022/733, 06.06.2022 Ayıp ihbarının nasıl yapılmış sayılacağını gösterir. Araç, trafiğe çıkışından itibaren beş ay içinde aynı arıza nedeniyle defalarca servise girmiş; bilirkişi arızaların üretim hatasından kaynaklandığını ve gizli ayıp niteliğinde olduğunu saptamıştır. Daire, “aracın müteaddit defalar yetkili servise tamir edilmesi için götürüldüğü, yetkili servisin aracın ayıplı olduğunu tespit ettiğinden, bu durumda davacının süresi içinde ayıp ihbarında bulunduğunun kabulünün gerektiği” sonucuna varmış; süresinde ihbar yapılmadığı gerekçesiyle verilen ret kararını hatalı bulmuştur. Servis kayıtları, ayrı bir ihtarname olmasa da ihbar yerine geçebilmektedir.
- Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, E.2019/2262, K.2021/1504, 13.10.2021 Zamanaşımı savunmasını kıran hâli örnekler. Mahkeme, satıcının satılanı ayıplı devretmekte ağır kusurlu olduğunu kabul ederek TBK m.231/2 uyarınca iki yıllık zamanaşımından yararlanamayacağına; ayrıca TBK m.225/1 uyarınca ağır kusurlu satıcının ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamayacağına hükmetmiştir. Gerekçe şudur: garanti süresi içinde araç defalarca servise götürülmüş olmasına rağmen gizli ayıp giderilememiştir ve malın bu hâliyle teslimi ağır kusur sayılmıştır.
- Bakırköy 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, E.2024/1110, K.2026/75, 03.02.2026 Madalyonun diğer yüzünü gösterir: her gizli ayıp “ağır kusur” demek değildir. Araçta gizli ayıp bulunduğu bilirkişi raporlarıyla saptanmış olmasına rağmen mahkeme, aracın sıfır ve ithal olduğu, ayıbın ancak kullanımla ortaya çıkacak nitelikte bulunduğu, dolayısıyla “satıcının araçtaki ayıbı biliyor olmasının mümkün olmadığı” ve ayıbı gizlemek için hileli bir yola başvurulduğunun iddia ve ispat edilmediği gerekçesiyle ağır kusur bulunmadığına, bu nedenle TBK m.231/1’deki iki yıllık zamanaşımının işlediğine karar vermiştir.
- İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, E.2020/752, K.2023/2301, 13.12.2023 Seçimlik hakları ve gözden geçirme yükümlülüğünü derler. TBK m.223 uyarınca alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmek ve ayıbı uygun sürede bildirmek zorundadır. TBK m.227’ye göre alıcının hakları: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız misliyle değiştirme. Kararda davacının, dilekçeyle seçimlik hakkını “ayıpsız misliyle değiştirme” yönünde kullandığı açıkça tespit edilmiştir — seçimin dosyaya net biçimde yansıtılması önemlidir.
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E.2021/1082, K.2021/1316, 30.09.2021 Gizli ayıbın saklanması hâlini konu alır. Dosyada bilirkişi raporunun sonuç bölümünde aracın gizli ayıplı olduğu, bu durumun tüketiciden saklandığı ve davalının ağır kusurlu olduğu açıkça belirtilmiştir. Uyuşmazlık, yerel mahkemenin buna rağmen iki yıllık zamanaşımı gerekçesiyle davayı reddetmesi üzerine sürmüştür. Karar, ağır kusur iddiasının bilirkişi raporunda somut biçimde ortaya konulmasının davanın kaderini belirlediğini göstermektedir.
- Satın almadan önce sorgulama yapmamak. Tramer, hasar kaydı ve kilometre geçmişi mutlaka kontrol edilmelidir.
- İlk altı ayı boşa geçirmek. Bu dönemde ispat yükü satıcıdadır; sorunlar yazılı bildirilmelidir.
- “Görüldüğü gibi satılmıştır” kaydına teslim olmak. Bu kayıt, hile ile gizlenen ayıpta satıcıyı korumaz.
- Sözlü şikâyetle yetinmek. Bildirim yazılı yapılmalı ve servis kaydına geçirilmelidir.
- Seçim hakkını satıcıya bırakmak. Hangi hakkın kullanılacağına tüketici karar verir.
- Ekspertiz raporu almadan dava açmak. Bağımsız ekspertiz, ayıbın varlığını ve değer kaybını gösterir.
- Cezai boyutu atlamak. Kilometre düşürme ve hasar gizleme dolandırıcılık oluşturabilir.
Ne yapılmalı?
- Kayıtları sorgulayın. Tramer, hasar kaydı, muayene ve servis geçmişi.
- Bağımsız ekspertiz yaptırın ve raporu saklayın.
- Yazılı bildirimde bulunun. Noter, KEP veya iadeli taahhütlü posta.
- Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı açıkça belirtin.
- Eski ilanları arşivleyin. Aracın geçmiş satış ilanları kilometre ve hasar tespitinde kullanılır.
- Hakem heyeti veya tüketici mahkemesine başvurun; parasal sınır her yıl güncellenir.
- Hile varsa savcılığa şikâyette bulunun.
Ayıplı araçta hangi haklara sahibim?
Tüketici dört seçimlik haktan birini kullanabilir: sözleşmeden dönerek bedel iadesi isteme, ayıp oranında indirim talep etme, ücretsiz onarım isteme veya ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteme. Seçim hakkı tüketiciye aittir; satıcı tüketiciyi belirli bir seçeneğe yönlendiremez. Ancak seçilen hakkın satıcı bakımından orantısız güçlük doğurması hâlinde satıcı, başka bir seçimlik hakkın kullanılmasını isteyebilir; bu istisna dar yorumlanır.
Altı aylık kural ne anlama geliyor?
Malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu, ispat yükünü tersine çeviren bir karinedir: ilk altı ayda ayıbın sonradan doğduğunu satıcı ispatlamak zorundadır, altı aydan sonra ise ayıbın teslimde var olduğunu tüketici ispatlar. Bu nedenle teslimden sonraki ilk altı ay içinde fark edilen her sorunun yazılı olarak bildirilmesi ve servis kaydına geçirilmesi büyük önem taşır.
İki yıl geçti, hakkım bitti mi?
Kural olarak zamanaşımı teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Ancak ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse satıcı zamanaşımı süresinden yararlanamaz. Kilometre düşürme, hasar kaydının gizlenmesi, çalıntı veya pert kayıtlı aracın gizlenmesi bu kapsamdadır. Bu hâllerde iki yıllık süre geçmiş olsa bile talep ileri sürülebilir. Bu istisna, ikinci el araç uyuşmazlıklarında en sık dayanılan hukuki temeldir.
Kilometresi düşürülmüş araç aldım, ne yapabilirim?
Kilometre düşürme hile ile gizlenen bir ayıptır; bu nedenle iki yıllık zamanaşımından yararlanılamaz ve talep süre geçmiş olsa bile ileri sürülebilir. Kilometrenin geri alınması mümkün olmadığından pratikte bedel iadesi veya ayıp oranında indirim talep edilir. Delil olarak servis kayıtları, muayene kayıtları, eski satış ilanları ve bağımsız ekspertiz raporu kullanılır. Ayrıca fiil dolandırıcılık suçu oluşturabileceğinden cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulabilir.
“Görüldüğü gibi satılmıştır” kaydı beni bağlar mı?
Bu tür kayıtlar, satıcının bildiği hâlde gizlediği ayıplar bakımından koruma sağlamaz. Ağır kusur veya hile ile gizlenen ayıpta satıcı sorumluluktan kurtulamaz ve zamanaşımından da yararlanamaz. Ayrıca tüketici işlemlerinde, tüketici aleyhine dengesizlik yaratan ve önceden hazırlanmış sözleşme hükümleri haksız şart olarak değerlendirilebilir ve tüketiciyi bağlamaz. Kayıt yalnızca gözle görülebilen ve alıcının bildiği açık ayıplar bakımından anlam taşır.
Vatandaştan araç aldım, tüketici hakem heyetine gidebilir miyim?
Hayır. 6502 sayılı Kanun, satıcının ticari veya mesleki faaliyet kapsamında hareket etmesini arar. Bireysel satıcıdan yani vatandaştan vatandaşa yapılan satışlarda tüketici mevzuatı uygulanmaz ve tüketici hakem heyetine başvurulamaz. Bu hâlde talep, Türk Borçlar Kanunu’nun ayıba karşı tekeffül hükümlerine göre asliye hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Hile ile gizlenen ayıp bakımından burada da zamanaşımı işlemez ve satıcı sorumlu tutulur.
Talebimi kime yöneltmeliyim?
Tüketici, ayıplı maldan doğan taleplerini satıcıya yöneltebileceği gibi üretici veya ithalatçıya da yöneltebilir; bunlar müteselsilen sorumludur. Ancak kilometre düşürme ve hasar gizleme gibi satıcının fiilinden kaynaklanan ayıplarda talep, ayıbı gizleyen satıcıya yöneltilmelidir. Satın alma bir galeriden veya yetkili satıcıdan yapılmışsa tüketici mevzuatı uygulanır ve parasal sınıra göre hakem heyeti ya da tüketici mahkemesine başvurulur.
- 6502 sayılı TKHK m.8-9 — Ayıplı mal ve ayıp ihbarı
- 6502 sayılı TKHK m.11 — Tüketicinin seçimlik hakları
- 6502 sayılı TKHK m.10 — Altı aylık ispat karinesi
- 6502 sayılı TKHK m.12 — Zamanaşımı ve gizlenen ayıp istisnası
- 6502 sayılı TKHK m.5 — Haksız şartlar
- 6098 sayılı TBK m.219 vd. — Ayıba karşı tekeffül (bireysel satışlarda)
- 5237 sayılı TCK m.157-158 — Dolandırıcılık
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — Tescil ve hasar kayıtları
Sigorta tarafındaki uyuşmazlıklar için kasko tazminatının reddi, diğer tüketici başlıkları için abonelik iptali ve kredi kartı aidatı iadesi yazılarımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Tüketici Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Tüketici hakem heyeti parasal sınırları her yıl güncellendiğinden, başvuru öncesi yürürlükteki tutarlar doğrulanmalıdır.