İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı: Geçiş Rejimi, Süreler ve Başlangıç Tarihi
Kısaca
- İş K. ek m.3 ile kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma tazminatları beş yıllık zamanaşımına bağlanmıştır.
- Bu hüküm 25.10.2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
- Geçici m.8: ek m.3, yürürlükten sonra sona eren iş sözleşmelerine uygulanır.
- 25.10.2017’den önce işlemeye başlayan süreler eski hükümlere tabidir.
- Ancak kalan süre beş yıldan uzunsa, beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolar.
- Eski rejimde kıdem ve ihbar tazminatı on yıllık zamanaşımına tabiydi.
- Ücret ve dönemsel nitelikteki alacaklar her hâlde beş yıllık zamanaşımına tabidir.
- Yıllık izin ücreti beş yıllık zamanaşımına tabidir ve süre fesihten işler.
- Kıdem ve ihbarda süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte başlar.
- Kısmi davada ıslah tarihi esas alınır; ıslaha karşı süresinde zamanaşımı def’i ileri sürülebilir.
İşçilik alacağı davalarında en sık karşılaşılan sürpriz, hakkın var olduğunun kabul edilip yine de reddedilmesidir. Sebep çoğu zaman zamanaşımıdır — ve hangi alacağa kaç yıllık sürenin uygulanacağı, feshin hangi tarihte gerçekleştiğine göre değişir.
Bu yazıda alacak türlerine göre zamanaşımı sürelerini, 25.10.2017 geçiş rejimini, sürenin başlangıcını ve ıslahın etkisini Yargıtay 9. Hukuk Dairesi kararlarıyla ele alıyoruz.
Alacak türüne göre süreler
| Alacak | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 5 yıl (25.10.2017 sonrası fesihlerde) | Fesih tarihi |
| İhbar tazminatı | 5 yıl (25.10.2017 sonrası fesihlerde) | Fesih tarihi |
| Kötüniyet tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | Fesih tarihi |
| Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, UBGT | 5 yıl | Her alacağın muaccel olduğu tarih |
| Eski rejimde kıdem ve ihbar | 10 yıl | Fesih tarihi |
Geçiş kuralı: 4857 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi uyarınca ek m.3, maddenin yürürlüğe girdiği 25.10.2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan tazminatlar hakkında uygulanır. Bu tarihten önce işlemeye başlamış süreler değişiklikten önceki hükümlere tabi olmaya devam eder; ancak zamanaşımı süresinin henüz dolmamış kısmı ek m.3’teki süreden uzunsa, beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolmuş olur.
Ücret niteliğindeki alacaklar
İş K. m.32/8 uyarınca işçi ücreti beş yıllık özel zamanaşımına tabidir. Bunun dışında ücret niteliği ağır basan alacaklar da TBK m.147 (mülga 818 s.K. m.126) uyarınca dönemsel edim sayılarak beş yıllık zamanaşımına tabidir. Fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri bu grupta yer alır.
Kısmi dava, belirsiz alacak ve ıslah
| Dava türü | Zamanaşımı bakımından |
|---|---|
| Kısmi dava | Dava dilekçesindeki tutar için dava tarihi; artırılan kısım için ıslah tarihi |
| Belirsiz alacak davası | Talep artırımında ıslah zamanaşımı gündeme gelmez |
| Zamanaşımı def’i | Islah dilekçesine karşı süresinde ileri sürülmelidir |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Fesih tarihini kesin olarak belirleyin; süre kural olarak buradan işler.
- Feshin 25.10.2017’den önce mi sonra mı olduğunu tespit edin.
- Eski fesihlerde kıdem/ihbar için on yıllık süreyi, kalan süre beş yılı aşıyorsa beş yıl kuralını gözetin.
- Ücret ve dönemsel alacaklar için geriye dönük beş yıllık dilimi hesaplayın.
- Yıllık izin ücretinin ayrı bir beş yıllık süreye tabi olduğunu unutmayın.
- Davayı mümkünse belirsiz alacak davası olarak açın; şartlarını dilekçede açıklayın.
- Kısmi dava açtıysanız ıslahı geciktirmeyin.
- İşveren tarafındaysanız ıslah dilekçesine karşı süresinde zamanaşımı def’i ileri sürün.
- Aralıklı çalışmalarda her dönemin bitiş tarihini ayrı ayrı çıkarın.
- Yurt dışı çalışmalarda uygulanacak hukuku ve o hukukun sürelerini araştırın.
- Bozma sonrası hesaplamalarda usuli kazanılmış hakka dikkat edin.
- Arabuluculuk başvurusunun süreye etkisini dosyanıza kaydedin.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/9196, K. 2023/7471, 22.05.2023
25.10.2017 öncesi işlemeye başlayan süreler eski hükümlere tabidir; ancak kalan süre beş yıldan uzunsa beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolar. Daire geçiş rejimini şöyle özetlemiştir: “7036 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce, kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının 6098 sayılı Kanun’un 146 ncı maddesi uyarınca on yıllık zamanaşımına tâbi olduğu kabul edilmekteydi. Zamanaşımı süresinin başlangıcı kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı hakkının doğduğu tarih, yani işçi açısından iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir. … 25.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı Kanun’un 15 inci maddesi ile 4857 sayılı Kanun’a eklenen ek 3 üncü maddede … beş yıllık zamanaşımı süresine tâbi olduğu belirlenmiştir. 4857 sayılı Kanun’un geçici 8 inci maddesinde ise ek 3 üncü maddenin, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan tazminatlar hakkında uygulanacağı kuralı öngörülmüştür. … Ancak, zamanaşımı süresinin henüz dolmamış olan kısmı, ek 3 üncü maddede öngörülen süreden [uzun] ise bu hâlde ek 3 üncü maddede öngörülen sürenin geçmesi ile zamanaşımı süresi dolmuş olur.” Aralıklı çalışan işçide sürenin, ara dönemin değil iş sözleşmesinin sona erdiği tarihin esas alınarak hesaplanması gerektiğini belirten Daire, kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/8181, K. 2023/11287, 11.07.2023
İşçi ücreti ve ücret niteliği ağır basan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir; yıllık izin alacağı da fesihten itibaren beş yıl içinde istenebilir. Daire, yerleşik ilkesini aktarmıştır: “4857 sayılı Kanun’un 32/8 maddesinde, işçi ücretinin beş yıllık özel bir zamanaşımı süresine tabi olduğu açıkça belirtilmiştir. Ancak bu Kanun’dan önce tazminat niteliğinde olmayan, ücret niteliği ağır basan işçilik alacakları ise mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 126/1 maddesi uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. 01.07.2012 tarihinden sonra yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 147. maddesi ise ücret gibi dönemsel nitelikte ödenen alacakların beş yıllık zamanaşımına tabi olacağını belirtmiştir. … 7036 sayılı Kanun’un 15. maddesi ile İş Kanunu’na eklenen ek 3. maddesinde de yıllık izin alacağının beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu öngörülmüştür. Buna göre yıllık izin alacakları fesihten itibaren 5 yıllık süre içerisinde talep edilebilir.” Karar oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2024/13629, K. 2024/15984, 11.12.2024
Kıdem ve ihbar tazminatı süresinde olsa bile yıllık izin ücreti ayrı bir beş yıllık süreye tabidir; bozma sonrası hesaplamada usuli kazanılmış hak gözetilmelidir. Daire, aynı dosyada iki farklı sonuca varmıştır: “7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 25.10.2017 tarihinden önce, kıdem ve ihbar tazminatı alacakları 6098 sayılı Kanun’un 146 ncı maddesi … uyarınca on yıllık zamanaşımına tâbidir. … Buna göre dava (30.05.2018) ve ıslah (06.02.2020) tarihleri itibarıyla kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının zamanaşımına uğramadığının kabul edilmesi yerindedir. Ancak, sözleşmenin sona ermesine bağlı yıllık ücretli izin alacağı bakımından yapılan değerlendirme hatalıdır. Zira, 6098 sayılı Kanun’un 147 nci maddesi … uyarınca yıllık ücretli izin alacağında beş yıllık zamanaşımı süresi dava tarihi itibarıyla dolmuştur.” Ayrıca bozmadan önce hükmedilen tutarın üzerine çıkılmasının “davalı yararına oluşan usuli kazanılmış hak ilkesine aykırı” olduğu belirtilmiş; karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2026/58, K. 2026/494, 21.01.2026
Zamanaşımının başlangıcı, sözleşmenin sona ermesine bağlı alacaklarda ilgili çalışma döneminin bitiş tarihidir; süre dolmamışsa o dönemin ücreti üzerinden hesaplama yapılmalıdır. Daire, farklı hukuklara tabi dönemleri bulunan bir işçi bakımından şu tespiti yapmıştır: “Türk hukukuna tâbi olan çalışma dönemlerinde sözleşmenin sona ermesine bağlı alacaklar yönünden zamanaşımı süresinin başlangıcının belirlenmesinde, Türk hukukuna tâbi çalışmanın sona erdiği tarih olan 25.11.2013 tarihinin esas alınması gerekmektedir. … kıdem ve ihbar tazminatı alacakları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi … uyarınca on yıllık zamanaşımına tâbidir. … Buna göre kıdem ve ihbar tazminatı alacakları bakımından zamanaşımı süresi dava (29.12.2017) veya ıslah tarihi (12.06.2019) itibarıyla dolmamıştır.” Bu dönemin hizmet süresi ve o tarihteki ücret üzerinden hesaplama yapılması gerektiğini belirten Daire, kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Dört karar birlikte okunduğunda zamanaşımı hesabının üç ayrı sorudan oluştuğu görülüyor: hangi alacak, hangi tarih, hangi rejim. Alacak sorusunda ayrım nettir: ücret ve ücret niteliği ağır basan dönemsel alacaklar her zaman beş yıla tabi; kıdem ve ihbar ise 25.10.2017’den sonra sona eren sözleşmelerde beş, öncesinde on yıla tabi. 11.12.2024 tarihli karar bu ayrımın pratikteki en sinsi sonucunu gösteriyor — aynı dosyada kıdem ve ihbar süresinde sayılırken yıllık izin ücreti zamanaşımına uğrayabiliyor; çünkü izin ücreti de beş yıllık dönemsel rejime giriyor. Tarih sorusunda 22.05.2023 ve 21.01.2026 tarihli kararlar aynı ilkeyi tekrarlıyor: sözleşmenin sona ermesine bağlı alacaklarda süre, ara dönemlerden değil ilgili çalışmanın bittiği tarihten işler; aralıklı çalışmalarda hangi dönemin hangi tarihte kapandığı ayrı ayrı çıkarılmalı. Rejim sorusunda ise geçici m.8’in ikili yapısı belirleyici: eski süre korunuyor ama kalan kısım beş yılı aşıyorsa beş yılla sınırlanıyor — yani “on yılım var” varsayımı çoğu dosyada yanlış. Nihayet 11.12.2024 tarihli kararın usuli kazanılmış hak vurgusu, bozma sonrası hesaplamalarda tutarın yukarı çekilemeyeceğini hatırlatıyor. Pratik özet: alacakları tek tek ayırın, her biri için ayrı bir takvim tutun ve ıslahı geciktirmeyin.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Tüm alacaklara aynı süreyi uygulamak | Her alacak türünün süresi ayrıdır |
| Eski fesihte “on yılım var” demek | Kalan süre beş yılı aşamaz |
| Yıllık izni tazminat gibi görmek | Yıllık izin ücreti beş yıla tabidir |
| Fazla mesaiyi tüm çalışma için istemek | Geriye dönük beş yıllık dilim esas alınır |
| Islahı geciktirmek | Kısmi davada artırılan kısım ıslah tarihine göre değerlendirilir |
| Islaha karşı def’i geç ileri sürmek | Zamanaşımı def’i süresinde ileri sürülmelidir |
| Aralıklı çalışmayı tek dönem saymak | Her dönemin bitiş tarihi ayrı hesaplanır |
| Bozma sonrası tutarı yükseltmek | Usuli kazanılmış hakka aykırıdır |
| Yurt dışı çalışmada Türk sürelerini varsaymak | Uygulanacak hukuk ayrıca belirlenir |
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatında zamanaşımı kaç yıl?
25.10.2017 tarihinden sonra sona eren iş sözleşmelerinde beş yıl. Bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde kural olarak on yıllık süre uygulanır; ancak kalan süre beş yılı aşıyorsa beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolar.
Süre ne zaman başlar?
Kıdem ve ihbar tazminatında sürenin başlangıcı, hakkın doğduğu tarih yani iş sözleşmesinin sona erdiği tarihtir.
Fazla mesai alacağında zamanaşımı kaç yıl?
Fazla çalışma ücreti ücret niteliğinde dönemsel bir alacak olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir. Dava tarihinden geriye doğru beş yıllık dönem hesaplanır.
Yıllık izin ücreti hangi süreye tabi?
Beş yıl. Yıllık izin alacağı fesihten itibaren beş yıllık süre içinde talep edilebilir.
Hafta tatili ve genel tatil ücretleri?
Bunlar da ücret niteliğinde dönemsel alacaklar olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Geçici 8. madde ne diyor?
Ek 3. madde, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan tazminatlar hakkında uygulanır. Önceki süreler eski hükümlere tabi olmaya devam eder.
2015’te işten çıktım; hakkım düştü mü?
Eski rejim uyarınca kıdem ve ihbar için on yıllık süre söz konusu olsa da, 25.10.2017 itibarıyla kalan süre beş yıldan uzunsa beş yılın geçmesiyle zamanaşımı dolmuş sayılır. Somut tarihlere göre hesap yapılmalıdır.
Zamanaşımı hâkim tarafından resen dikkate alınır mı?
Hayır. Zamanaşımı bir def’idir; karşı tarafça süresinde ileri sürülmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz.
Islah zamanaşımı ne demek?
Kısmi davada dava dilekçesindeki tutar dışındaki kısım, ıslahla talep edildiği tarih itibarıyla değerlendirilir. Davalı, ıslah dilekçesine karşı süresinde zamanaşımı def’i ileri sürerse artırılan kısım zamanaşımına uğrayabilir.
Belirsiz alacak davasında da ıslah zamanaşımı var mı?
Belirsiz alacak davasında talep artırımı iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadığından, uygulamada ıslah zamanaşımı gündeme gelmez. Ancak davanın belirsiz alacak davası olarak açılabilmesinin şartları ayrıca aranır.
Aralıklı çalıştım; süre hangi tarihten işler?
Sözleşmenin sona ermesine bağlı alacaklarda süre, ilgili çalışma döneminin sona erdiği tarihten işler. Dönemler arasında makul sürenin geçip geçmediği ayrıca değerlendirilir.
Yurt dışında çalıştım; Türk süreleri mi uygulanır?
Uygulanacak hukuk 5718 sayılı Kanun çerçevesinde belirlenir. Yabancı hukuka tabi dönemlerde o ülkenin süreleri uygulanabilir; zamanaşımı, ilişkinin esasına uygulanan hukuka tabidir.
Arabuluculuk süreyi durdurur mu?
İş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk kapsamında büroya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
İşe iade davasında süre nedir?
İşe iade, zamanaşımı değil hak düşürücü süreye tabidir: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
Bozmadan sonra alacak tutarı artabilir mi?
Hayır. Bozma kapsamı dışında kalan hususlar bakımından karşı taraf lehine usuli kazanılmış hak doğar; bozmadan önce hükmedilen tutarın üzerine çıkılamaz.
İlgili mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 — ücretin ödenmesi ve beş yıllık zamanaşımı
- 4857 sayılı İş K. m.53, m.57 ve m.59 — yıllık ücretli izin ve izin ücreti
- 4857 sayılı İş K. ek m.3 — tazminat alacaklarında beş yıllık zamanaşımı
- 4857 sayılı İş K. geçici m.8 — ek 3. maddenin uygulanma zamanı
- 4857 sayılı İş K. m.120 yollamasıyla mülga 1475 sayılı İş K. m.14 — kıdem tazminatı
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.15 — ek 3. maddenin eklenmesi
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 — dava şartı arabuluculuk
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 — on yıllık genel zamanaşımı
- 6098 sayılı TBK m.147 — dönemsel edimlerde beş yıllık zamanaşımı
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.107 — belirsiz alacak davası
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.8 ve m.27
İş hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: haklı nedenle derhal fesih, kıdem tazminatı hesaplama ve fazla mesai hesaplama.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Zamanaşımı hesabı fesih tarihine ve alacak türüne göre değişir; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.