Eser Sözleşmesinde Ayıp: İhbar Külfeti, Seçimlik Haklar ve Zamanaşımı

Yargı kararları ne diyor?

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2023/1172, K. 2023/1239, 28.03.2023

Ayıbı öğrendikten sonra makul süreyi çok aşan ihbar hukuki sonuç doğurmaz; eser zımnen kabul edilmiş sayılır. Daire kuralı şöyle koymuştur: “Eser sözleşmelerinde ayıplı imalât halinde 6098 sayılı TBK’nın 474/I. maddesi uyarınca açık ayıplarda iş sahibi eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek, gizli ayıplarda ise aynı Kanun’un 477/son maddesi uyarınca ortaya çıkması üzerine gecikmeksizin ayıp ihbarında bulunmak zorundadır. İş sahibi gözden geçirmeyi ve ihbarda bulunmayı ihmâl etmişse eseri olduğu gibi kabul etmiş sayılır.” Somut olayda beton santralinin kurulduğu andan itibaren eksik üretim yaptığı tanıkla sabit olmasına rağmen ihbarın yaklaşık iki yıl sonra yapıldığı saptanmış; “süresinde ayıp ihbarında bulunmamak suretiyle eseri mevcut haliyle zımnen kabul etmiş sayılacağı ve süresinden sonra yaptığı ayıp ihbarı hukuki sonuç doğurmayacağından” davanın reddi yerinde bulunarak karar oy birliğiyle onanmıştır.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/4164, K. 2023/3686, 06.11.2023

Ağır kusurun varlığı teknik bir konudur; bilirkişi raporu alınmadan “ağır kusur yoktur” denilerek zamanaşımı kararı verilemez. Daire önce seçimlik hakları saymıştır: “6098 sayılı TBK’nın 475. maddesinde ayıp halinde iş sahibine üç seçimlik hak tanınmıştır. Bunlar eserin kullanılamayacak ve kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aykırı olması halinde sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim isteme ve aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde onarımı isteme ya da onarım bedellerini talep etme hakkıdır.” Arsa payı karşılığı inşaatta çatı imalatına ilişkin uyuşmazlıkta ise şu tespiti yapmıştır: “Bir edimin ağır kusurlu şekilde ifa edilip edilmediği hususu teknik bir konu olup Bölge Adliye Mahkemesince teknik bilirkişiden rapor alınmadan işin ağır kusurlu olmadığına karar verilmesi hatalı olduğu gibi … sadece açık teras yapımı iddiası değerlendirilerek 1. sınıf yerine kalitesiz, yetersiz ve eksik malzeme kullanıldığı iddiası hiç irdelenmeden karar verilmesi doğru olmamıştır.” Daire ayrıca ayıp giderim bedelinin, seçilen giderim yöntemine göre ve ayıbın ortaya çıkmasından makul süre sonraki piyasa fiyatlarıyla belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2024/2700, K. 2025/3216, 01.10.2025

Ayıp zamanaşımı ile ayıp dışı alacakların zamanaşımı ayrı hesaplanır; ıslahla artırılan miktarda süre ıslah tarihine göre belirlenir. Daire kuralı şöyle özetlemiştir: “yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Diğer yandan, ayıp dışındaki eser sözleşmesinden doğan alacaklar için ise TBK’nın 147/6 maddesindeki beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Hiç şüphesiz, TBK’nın 478. maddesindeki zamanaşımına ilişkin özel düzenlemenin uygulanması için talebin münhasıran eserin ayıplı şekilde tesliminden kaynaklı olması gerekir.” Islah bakımından ise: “ıslahla artırılan miktar için zamanaşımının dolup dolmadığı dava tarihine göre değil, ıslah tarihine göre hesaplanır.” Bedel indirimi talebi taşınırda iki yıla tabi tutulurken, cezai şart ve kazanç kaybı istemleri için beş yıllık sürenin dolmadığı gözetilerek esasa girilmesi gerektiği belirtilmiş ve karar bu yönden bozulmuştur.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2023/3596, K. 2025/810, 03.03.2025

İlk anda gözle fark edilemeyen ayıp gizli ayıptır; ayıp çıkar çıkmaz ihtarname çekilmişse ihbar külfeti yerine getirilmiş sayılır. İlk Derece Mahkemesi, yüklenicinin emsal kararlar da esas alınarak “ağır kusurlu sayıldığı, bu nedenle, zamanaşımı itirazının yerinde görülmediği, eserdeki ayıbın çıkışından itibaren iş sahibinin yükleniciyi ihtarname çekmek suretiyle ayıptan haberdar ettiği ve ihbar yükümlülüğünü yerine getirdiği ve ayıbın ilk anda gözle fark edilemeyeceği ve gizli ayıp sayıldığı” gerekçesiyle davayı kısmen kabul etmişti. Daire, temyiz sebeplerini yerinde görmeyerek bu değerlendirmeyi usul ve kanuna uygun bulmuş ve hükmü onamıştır.

Dört karar, eser sözleşmesi ayıp davalarında sonucu belirleyen üç eşiği gösteriyor. Birincisi nitelendirme: ayıp açık mı, gizli mi? Bu bir hukuk sorusu gibi görünse de fiilen teknik bir sorudur ve mahkeme bilirkişiye sormadan cevaplayamaz — 06.11.2023 tarihli karar, “açık teras yapımı ağır kusur değildir” şeklindeki teknik nitelemenin rapor alınmadan yapılmasını bozma sebebi saymıştır. İkincisi ihbar: 28.03.2023 tarihli karar bu külfetin ne kadar sert uygulandığını gösteriyor — makinenin kurulduğu andan itibaren eksik ürettiğini bilen iş sahibi, uzman incelemesini bekleyip yaklaşık iki yıl sonra ihtar çektiği için hakkını tümüyle kaybetmiştir. Buna karşılık 03.03.2025 tarihli kararda ayıp gerçekten sonradan ortaya çıkmış ve çıkar çıkmaz ihtar çekilmiş olduğundan külfet yerine getirilmiş sayılmıştır. Aradaki fark tek cümlede toplanır: süre, ayıbın öğrenildiği andan işler. Üçüncüsü zamanaşımı: 01.10.2025 tarihli karar burada çok işlevsel bir ayrım yapıyor — yirmi yıllık ağır kusur süresi yalnızca münhasıran ayıptan doğan talepler içindir; cezai şart ve kazanç kaybı gibi kalemler beş yıla tabidir ve kısmi dava açılmışsa ıslahla artırılan miktar için saat ıslah tarihinde okunur. Pratik özet: ayıbı öğrendiğiniz gün ihtarı çekin, ağır kusuru rapora bağlatın, ıslahı geciktirmeyin.