Engelli Çalıştırma Zorunluluğu: %3 Kota ve İdari Para Cezası
Elli ve üzeri işçi çalıştıran işyerleri için engelli istihdamı bir tercih değil, kanuni yükümlülüktür. İş Kanunu m.30, kotayı, işe alım usulünü ve ihlâlin yaptırımını birlikte düzenler. Kotayı doldurmayan işveren, çalıştırmadığı her engelli ve çalıştırmadığı her ay için idari para cezasıyla karşılaşır.
Kota oranları
- Özel sektör: elli veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde %3 engelli işçi.
- Kamu işyerleri: %4 engelli ve %2 eski hükümlü ya da terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralanan işçi.
Aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi sayısına göre hesaplanır. Yani işveren, işyerlerini bölerek elli sınırının altında kalamaz.
Oranın hesabında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz; yarım ve üzeri kesirler tama tamamlanır. Yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırma yükümlülüğü yoktur; bu işyerlerindeki işçi sayısı da toplam işçi sayısının hesabında dikkate alınmaz.
Kim engelli işçi sayılır?
Bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerindeki engel nedeniyle çalışma gücünün en az %40’ından yoksun olduğu sağlık kurulu raporuyla belgelenen kişi engelli işçi sayılır. Rapor, yetkili sağlık kuruluşlarınca Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları hakkındaki mevzuata göre düzenlenir.
İşe alım İŞKUR üzerinden yapılır
İşverenler, çalıştırmakla yükümlü oldukları engelli işçileri Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) aracılığıyla temin eder. Kurum dışından doğrudan yapılan alımlarda da bildirim yükümlülüğü sürer. İşveren, açık kontenjanı Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
İdari para cezası nasıl işler?
Yükümlülüğe aykırı davranan işverene, çalıştırmadığı her engelli ve çalıştırmadığı her ay için ayrı ayrı idari para cezası verilir. Ceza aylık olarak tekrarlanır; bu yüzden ihlâl sürdükçe tutar hızla büyür. Kamu kuruluşları da bu cezadan muaf değildir.
Ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayımladığı yıllık ceza cetveline bakılmalıdır. Ceza tutarları, kotayı doldurmanın maliyetinden yüksek olacak şekilde belirlenmiştir.
Engelli işçinin iş güvencesi ve korumaları
- Ayrımcılık yasağı. İş K. m.5, engellilik dâhil hiçbir sebeple ayrım yapılamayacağını düzenler. Ayrıma uğrayan işçi, dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı talep edebilir.
- Uygun iş verme. İşveren, engellinin durumuna uygun iş ve çalışma koşullarını sağlamakla yükümlüdür; makul düzenleme yapılmaması ayrımcılık oluşturabilir.
- Kotanın feshi engellememesi. Kota kapsamında çalıştırılıyor olmak, işçiyi feshe karşı mutlak biçimde korumaz; ancak fesih geçerli sebebe dayanmalıdır ve engellilik geçerli sebep sayılamaz.
İşveren tarafında kontrol listesi
- İl bazında toplam işçi sayınızı hesaplayın; işyeri bazında değil.
- Yer altı ve su altı işlerinde çalışanları toplamdan düşün.
- Açık kontenjanı İŞKUR’a bildirin ve bildirim kaydını saklayın.
- Engelli raporlarının geçerliliğini ve süresini takip edin; süresi dolan rapor kota hesabında sorun yaratır.
- SGK bildirimlerinde engelli kodunun doğru işlendiğini kontrol edin — kotayı fiilen doldurduğu hâlde bildirim hatası yüzünden ceza alan işyeri azımsanmayacak sayıdadır.
Prim teşviki
Kontenjan dâhilinde ya da kontenjan fazlası engelli çalıştıran özel sektör işverenlerinin, bu işçiler için ödemesi gereken sigorta primi işveren hisselerinin belli bir bölümü Hazinece karşılanır. Teşvikten yararlanmak için SGK bildirimlerinin eksiksiz ve zamanında yapılması gerekir.
İdari para cezasına karşı başvurulacak yol için idari para cezasına itiraz sayfamıza, ayrımcılık iddialarında ispat ve tazminat için işyerinde fesih sebepleri yazımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: İş Hukuku.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.