Dilencilik Suçu (TCK 229): Çocuğu Dilencilikte Araç Olarak Kullanma, Ebeveyn Sorumluluğu ve Kabahat Ayrımı
- TCK m.229’a göre çocukları veya beden ya da ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumdaki kişileri dilencilikte araç olarak kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Kendi adına dilenmek suç değil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 33. maddesinde düzenlenen bir kabahattir.
- Suçun konusu çocuklar ile beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumdaki kişilerdir.
- Suç üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımları ya da eş tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
- Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.
- Yargıtay’a göre “araç olarak kullanma”, çocuğun para istenen kişinin algılayabileceği şekilde failin beraberinde veya görebileceği bir yerde bulundurulmasıdır.
- Çocuğun yanında olmak, elinden tutmak veya çocuğu sırtında taşımak bu kapsamda örnek olarak gösterilmiştir.
- Dilenme anında dilenen kişinin ve çocuğun konumları, birbirlerine yakınlıkları ve olayın bütün koşulları birlikte değerlendirilir.
- Çocuk yalnız başına dilenirken ebeveynin yanında bulunmadığı olaylarda Yargıtay mahkûmiyet kararlarını bozmuş veya beraat kararlarını onamıştır.
- Çocukların kendilerini ebeveynin gönderdiğini söylemesi, failin olay yerinde bulunmadığı durumda Yargıtay’ın incelediği bir olayda tek başına yeterli görülmemiştir.
- Sanık çocuk dilenirken yanındaysa veya çocuğun topladığı parayı alıyorsa suçun oluştuğu kabul edilmiştir.
- Mağdur çocuğa atanan vekil şikâyetçi olmaz ve davaya katılmazsa hükmü temyiz etme hakkı bulunmaz.
- Sabıkasız sanık hakkında talep edildiği hâlde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının değerlendirilmemesi bozma nedenidir.
- Suç şikâyete bağlı değildir; kolluk ve zabıta tutanakları çoğu zaman soruşturmanın başlangıç delilidir.
- Çocuk hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca koruyucu ve destekleyici tedbirler ayrıca gündeme gelebilir.
Kavşaklarda, alışveriş caddelerinde ve toplu taşıma duraklarında çocukların para istemesi, hem kolluk kuvvetlerinin hem de sosyal hizmet birimlerinin sık karşılaştığı bir durumdur. Bu olaylarda çoğu zaman çocuğun annesi, babası veya bir yakını hakkında dilencilik suçundan soruşturma başlatılır.
Ancak her dilenen çocuk olayında yetişkinin cezalandırılması mümkün değildir. Yargıtay, suçun oluşması için failin çocuğu dilencilikte fiilen araç olarak kullanmasını, yani çocuğun para istenen kişinin algılayabileceği şekilde failin yanında veya görüş alanında bulunmasını aramaktadır. Aşağıda bu ölçüt Yargıtay kararları üzerinden ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Suçun konusu | TCK m.229/1 | Çocuklar ve kendini idare edemeyecek kişiler |
| Temel ceza | TCK m.229/1 | Bir yıldan üç yıla kadar hapis |
| Yakın tarafından işlenme | TCK m.229/2 | Yarı oranında artırım |
| Örgüt faaliyeti | TCK m.229/3 | Bir kat artırım |
| Araç olarak kullanma | Y8CD 2023 kararları | Failin yanında veya görüş alanında bulundurma |
| Fail olay yerinde değilse | Y8CD 28.02.2023 ve 30.05.2023 | Mahkûmiyet için yeterli delil yok |
| Fail çocuğun yanındaysa | Y8CD 29.05.2023 | Beraat kararı bozuldu |
| Mağdur vekilinin temyizi | Y8CD 30.05.2023 | Katılan sıfatı yoksa temyiz hakkı yok |
| HAGB değerlendirmesi | Y8CD 07.06.2023 | Talebe rağmen değerlendirilmemesi bozma nedeni |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Olay günü düzenlenen kolluk veya zabıta tutanağını edinin ve failin olay yerinde bulunup bulunmadığının yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
- Tutanakta çocuğun yaşı, dilenme şekli ve para istenen kişilerle ilişkisine dair tespitleri not edin.
- Tutanak düzenleyen görevlilerin mahkemede dinlenmesini ve beyanlarının tutanakla karşılaştırılmasını talep edin.
- Olay yerindeki kamera kayıtlarının zaman geçirmeden istenmesini sağlayın; kayıtlar kısa sürede silinebilir.
- Çocuğun ifadesinin uzman eşliğinde ve baskı altında kalmadan alınmasını sağlayın; çocuğun beyanı tek başına belirleyici olmayabilir.
- Failin çocuğun yanında değil de başka bir yerde olduğunu gösteren tanık veya belgeleri dosyaya sunun.
- Olay sırasında satıcılık gibi başka bir faaliyet yapılıyorsa bunun belgelerini ve izinlerini dosyaya ekleyin.
- Hakkında ayrıca dilenme kabahati nedeniyle idari para cezası verilmişse bu kararın kopyasını alın.
- Mağdur çocuk için atanan vekilin şikâyet ve katılma iradesini açıkça beyan edip etmediğini takip edin.
- Sabıkasızlık, düzenli iş ve aile koşulları gibi lehe hususları hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme için belgeleyin.
- Çocuğun korunması amacıyla sosyal hizmet birimlerinin önereceği tedbirlere karşı tutumunuzu hukuki destekle belirleyin.
- Örgüt faaliyeti iddiası varsa bu nitelikli hâlin somut delillerle ispatlanıp ispatlanmadığını ayrıca denetleyin.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 29.05.2023 T., 2021/11031 E., 2023/3800 K.
Dilenme sırasında küçük çocuğun yanında bulunan sanık hakkında beraat kararı verilmesi hukuka aykırıdır. Sanığın, 2012 doğumlu mağdur çocuğu yanında bulundurarak yoldan geçen araçlardan para istediği iddia edilmiştir. Kolluk tutanağında, sokakta dilenen ve dilendirilen çocuklara yönelik çalışma sırasında sanığın araçlardan para isteyerek dilenirken çocukla birlikte muhafaza altına alındığı yazılmıştır. Sanık ise gül ve su sattığını, dilencilik yapmadığını savunmuş, asliye ceza mahkemesi de beraat kararı vermiştir. Sanık hakkında ayrıca dilenme kabahati nedeniyle idari para cezası verildiği ve soybağına ilişkin iddianın ayrı soruşturmaya konu edildiği dosyadan anlaşılmaktadır. Daire, suçun hareket unsurunu açıklayarak “Araç olarak kullanma deyiminden, suçun konusunu oluşturan kimselerin, muhatabın (menfaat talep eden kişi) algılayabileceği bir şekilde beraberinde (yanında, elinden tutarak veya sırtında v.s.) ya da muhatabın görebileceği bir yerde bulundurmak anlaşılmalıdır” demiştir. Kolluk tutanağı ve dosya kapsamına göre sanığın dilenme sırasında mağdurun yanında bulunduğunun anlaşılması karşısında beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Hüküm 29.05.2023 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 28.02.2023 T., 2021/1992 E., 2023/863 K.
Çocukları dilenmeye gönderdiği iddia edilen sanık dilenme sırasında olay yerinde değilse beraat kararı yerindedir. Sekiz ve dokuz yaşlarındaki mağdurlar, bir caddede su kartı dolum gişesi yanında yoldan geçenlerden para isterken zabıta tarafından tespit edilmiştir. Mağdurlar görevlilere anne ve babaları tarafından dilenmeye gönderildiklerini, eve para götürmezlerse sorun çıktığını söylemiş; emniyetteki beyanlarında da sanığın kendilerine dilenerek para istemelerini ve parayı getirmelerini söylediğini ifade etmişlerdir. Tutanak düzenleyen zabıta memuru ise çocukların yanında herhangi bir yetişkinin bulunmadığını belirtmiştir. Asliye ceza mahkemesi beraat kararı vermiş, Cumhuriyet savcısı ve katılan mağdurlar vekili hükmü temyiz etmiştir. Daire, araç olarak kullanma ölçütünü hatırlatarak mağdurların beyanları, zabıta ve kolluk tutanakları ile bunları doğrulayan tanık beyanına göre “sanığın, dilenme sırasında katılan mağdurların yanında bulunmadığının anlaşılmasına göre” hükümde hukuka aykırılık görmemiştir. Beraat hükmü 28.02.2023 tarihinde oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 30.05.2023 T., 2021/11108 E., 2023/3915 K.
Çocuk dilenirken yanında bulunmayan ve olaydan soruşturma sonucunda haberdar olan anne ve babanın mahkûmiyeti bozulmuştur. Asliye ceza mahkemesi, çocuklarını dilencilikte araç olarak kullandıkları iddia edilen anne ve babayı bir yıl altı ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Hükmü hem sanıklar hem de mağdur çocuğa atanan vekil temyiz etmiştir. Daire önce, mağdurun duruşmada sanıklardan şikâyetçi olmadığını belirttiğini ve vekilinin de davaya katılma iradesi açıklamadığını tespit ederek katılan sıfatı bulunmayan vekilin temyiz isteğini reddetmiştir. Esas yönünden ise sanıkların inkâra yönelik savunmaları, mağdurun bu savunmaları doğrulayan beyanları, kolluk tutanağı ve tanık anlatımlarına göre “sanıkların çocukları olan mağdurun dilenmesi sırasında yanında bulunmadıklarının ve olaydan açılan soruşturma neticesinde haberdar olduklarının anlaşılması karşısında” sanıkların mağduru araç olarak kullandıklarına dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediğini belirtmiştir. Mahkûmiyet hükümleri 30.05.2023 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 07.06.2023 T., 2021/11557 E., 2023/4224 K.
Çocuğun topladığı parayı alan ve olay yerinde bulunan annenin mahkûmiyeti yerindedir; ancak hükmün açıklanmasının geri bırakılması talebi değerlendirilmelidir. Polis tutanağına göre altı yaşındaki mağdur çocuk yoldan geçenlerden para isterken tespit edilmiştir. Asliye ceza mahkemesi, tutanak düzenleyen görevlilerin beyanları arasındaki çelişki nedeniyle annenin çocuğun yanında olup olmadığının aydınlatılamadığını belirterek beraat kararı vermiştir. Bölge adliye mahkemesi ise tutanak düzenleyen polis memurunun çocuğun parayı annesine teslim ettiğini gördüğüne ilişkin açık beyanına dayanarak ilk derece kararını kaldırmış ve sanığı TCK 229/1-2 ve 62 uyarınca bir yıl üç ay hapis cezasına mahkûm edip cezayı ertelemiştir. Daire, delillere göre sanığın çocuk dilenirken olay yerinde bulunduğunu ve bir tanığın da çocuğun parayı annesine verdiğini doğruladığını belirterek sübuta ve suç niteliğine ilişkin kabulde isabetsizlik görmemiştir. Ancak adli sicil kaydı bulunmayan sanık hakkında müdafiin talebine rağmen hükmün açıklanmasının geri bırakılması konusunda hiçbir değerlendirme yapılmamasını hukuka aykırı bulmuştur. İstinaf kararı 07.06.2023 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesinin yerleşik tanımına göre araç olarak kullanma, çocuğun para istenen kişinin algılayabileceği biçimde failin yanında, elinde veya sırtında ya da görebileceği bir yerde bulundurulmasıdır. Bu tanım, suçun temelde merhamet duygusunun çocuk üzerinden istismar edilmesini cezalandırdığını ortaya koymaktadır. 2023 tarihli dört karar bu ölçütü farklı olaylara uygulamış ve ölçütün iki yönde de sonuç doğurduğunu göstermiştir.
Failin olay yerinde bulunmadığı olaylarda Yargıtay mahkûmiyet için yeterli delil görmemiştir. Eskişehir’deki olayda çocuklar kendilerini ebeveynlerinin gönderdiğini söylemiş olsa da tutanak düzenleyen zabıta memuru yanlarında yetişkin bulunmadığını belirtmiş ve beraat kararı onanmıştır. Adana’daki olayda da anne ve babanın mahkûmiyeti, çocuk dilenirken yanında olmadıkları gerekçesiyle bozulmuştur. Bu kararlar, çocuğu dilenmeye yönlendirmenin başka hukuki sonuçlar doğurabileceği gerçeğini ortadan kaldırmaz; ancak TCK 229 bakımından olay yerinde fiili bir kullanım aranmaktadır.
Buna karşın failin çocuğun yanında olduğu veya çocuğun topladığı parayı aldığı olaylarda sonuç değişmiştir. İstanbul’daki bir olayda sanığın araçlardan para isterken küçük çocuğu yanında bulundurduğu tespit edilmiş ve beraat kararı bozulmuştur. Başka bir olayda ise çocuğun parayı annesine teslim ettiğini gören tanığın beyanı mahkûmiyet için yeterli bulunmuştur. Aynı kişinin ayrıca dilenme kabahati nedeniyle idari para cezası alması, suçun oluşmasına engel değildir.
Usul yönünden iki nokta dikkat çekicidir. Mağdur çocuğa atanan vekil şikâyetçi olmaz ve davaya katılma iradesi açıklamazsa hükmü temyiz edemez. Sanık yönünden ise ebeveynler çoğu zaman sabıkasız olduğundan hükmün açıklanmasının geri bırakılması talebinin gerekçeli olarak değerlendirilmesi gerekir. Çocuğun istismarı fuhuş veya zorla çalıştırma boyutuna ulaşıyorsa insan ticareti ve fuhuş suçu gibi daha ağır suç tipleri gündeme gelebilir. Çocuğun korunması amacıyla velayet düzenlemeleri için velayetin değiştirilmesi davası yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Dilenen her çocukta ebeveynin cezalandırılacağını düşünmek | Failin çocuğu fiilen araç olarak kullanması gerekir | Failin olay yerindeki konumunu tespit edin |
| Tutanaktaki eksikliği gözden kaçırmak | Failin yanında olup olmadığı yazmıyorsa delil zayıflar | Tutanak düzenleyenlerin dinlenmesini isteyin |
| Çocuğun beyanını tek delil saymak | Diğer delillerle desteklenmeyen beyan yetersiz kalabilir | Kamera kaydı ve tanık beyanlarıyla destekleyin |
| Dilenme kabahati ile suçu karıştırmak | Kendi adına dilenmek kabahat, çocuğu kullanmak suçtur | Eylemin hangi kategoriye girdiğini ayırın |
| Yakınlık artırımını denetlememek | Anne ve baba için ceza yarı oranında artar | Artırımın doğru uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin |
| Mağdur vekilinin katılma iradesini takip etmemek | Katılan sıfatı yoksa temyiz hakkı doğmaz | Katılma talebini açıkça bildirin |
| HAGB talebinde bulunmamak | Sabıkasız sanık için önemli fırsat kaçar | Talebi gerekçesiyle dosyaya sunun |
| Kamera kayıtlarını geç istemek | Kayıtlar kısa sürede silinebilir | Soruşturmanın başında talep edin |
| Satıcılık savunmasını belgesiz bırakmak | Dilencilik ile satıcılık ayrımı ispat ister | Satılan ürünleri ve izinleri belgeleyin |
Dilencilik suç mu?
Kendi adına dilenmek suç değil, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 33. maddesinde düzenlenen bir kabahattir. Çocukları veya kendini idare edemeyecek kişileri dilencilikte araç olarak kullanmak ise TCK m.229’daki suçu oluşturur.
Cezası nedir?
Temel ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımları ya da eş tarafından işlenirse yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır.
Araç olarak kullanma ne demektir?
Yargıtay’a göre çocuğun, para istenen kişinin algılayabileceği şekilde failin yanında, elinden tutularak veya sırtında taşınarak ya da failin görebileceği bir yerde bulundurulmasıdır.
Çocuk tek başına dilenirse ebeveyn ceza alır mı?
Yargıtay 8. Ceza Dairesinin incelediği olaylarda, çocuk dilenirken yanında bulunmayan ebeveynler hakkında mahkûmiyet için yeterli delil görülmemiş; bir olayda beraat onanmış, diğerinde mahkûmiyet bozulmuştur.
Çocuk “annem gönderdi” derse ne olur?
Yargıtay’ın onadığı bir beraat kararında çocuklar kendilerini ebeveynlerinin gönderdiğini söylemiş, ancak zabıta memuru yanlarında yetişkin bulunmadığını belirttiği için mahkûmiyet için yeterli delil görülmemiştir. Somut olaya göre değerlendirme değişebilir.
Satıcılık yaparken çocuk yanımdaysa suç olur mu?
Olayın gerçek niteliğine bağlıdır. Yargıtay’ın incelediği bir olayda sanık gül ve su sattığını savunmuş, ancak kolluk tutanağına göre araçlardan para isterken çocuğu yanında bulundurduğu kabul edilerek beraat kararı bozulmuştur.
Anne veya baba için ceza artar mı?
Evet. TCK m.229/2’ye göre suçun üçüncü derece dahil kan veya kayın hısımları ya da eş tarafından işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.229’da şikâyet şartı bulunmamaktadır; suç resen soruşturulur. Mağdur çocuğun şikâyetçi olmaması davayı düşürmez.
Mağdur çocuğun vekili hükmü temyiz edebilir mi?
Katılan sıfatı kazanmışsa edebilir. Yargıtay, şikâyetçi olmayan ve davaya katılma iradesi açıklamayan vekilin temyiz isteğini hak ve yetkisi bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiştir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?
Şartları varsa mümkündür. Yargıtay, sabıkasız sanık hakkında talebe rağmen bu konuda hiçbir değerlendirme yapılmamasını bozma nedeni saymıştır.
Hem idari para cezası hem ceza davası olur mu?
Yargıtay’ın incelediği bir dosyada sanık hakkında dilenme kabahati nedeniyle idari para cezası verilmiş, ayrıca çocuğu dilencilikte kullanma suçundan dava açılmış ve beraat kararı bozulmuştur.
Engelli bir yakını dilencilikte kullanmak da suç mu?
Evet. TCK m.229, beden veya ruh bakımından kendini idare edemeyecek durumda bulunan kişilerin dilencilikte araç olarak kullanılmasını da suç olarak düzenlemektedir.
Organize dilencilik nasıl cezalandırılır?
Suçun örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır. Çocukların tedarik edilmesi, barındırılması veya zorla çalıştırılması söz konusuysa insan ticareti suçu da ayrıca değerlendirilebilir.
Çocuk hakkında hangi tedbirler alınabilir?
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca çocuk hakkında danışmanlık, eğitim, bakım ve sağlık gibi koruyucu ve destekleyici tedbirlere karar verilebilir. Bu tedbirler ceza yargılamasından bağımsız olarak değerlendirilir.
Hangi deliller önemlidir?
Olay günü düzenlenen tutanak, tutanak düzenleyenlerin beyanları, kamera kayıtları, tanık anlatımları, çocuğun uzman eşliğinde alınan beyanı ve toplanan paranın kime verildiğine ilişkin tespitler en önemli delillerdir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.229 — Dilencilik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.80 — İnsan ticareti
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.53 — Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.62 — Takdiri indirim nedenleri
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51 — Hapis cezasının ertelenmesi
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.33 — Dilenme
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.237 — Katılma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234 — Mağdurun hakları
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.5 — Koruyucu ve destekleyici tedbirler
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.3 — Korunma ihtiyacı olan çocuk tanımı
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.346 — Çocuğun korunması için önlemler
İlgili yazılarımız: İnsan ticareti suçu · Fuhuş suçu · Velayetin değiştirilmesi · Kumar için yer sağlama · Basit yargılama usulü
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.