Kumar Oynanması İçin Yer ve İmkân Sağlama Suçu (TCK 228): Kahvehane, Okey, Tombala, Çay Parası ve Kumar Oynayanın Cezası
- TCK’nın 228. maddesi kumar oynanması için yer ve imkân sağlayan kişiyi cezalandırır; kumar oynayan kişi ise suç değil kabahat işler.
- Temel ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis ve iki yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıdır.
- Çocukların kumar oynaması için yer ve imkân sağlanırsa ceza bir kat artırılır.
- Suç bilişim sistemleri kullanılarak işlenirse ceza üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasıdır; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
- Kanun’a göre kumar, kazanç amacıyla icra edilen ve kâr ile zararın talihe bağlı olduğu oyunlardır.
- Kazanç amacı olmaksızın dostlar arasında eğlence amacıyla oyun oynanmasına imkân sağlamak, madde gerekçesine göre bu suçu oluşturmaz.
- Kabahatler Kanunu’nun 34. maddesine göre kumar oynayan kişiye idari para cezası verilir ve kumardan elde edilen gelire el konulur.
- Yargıtay, mühürlenmiş kahvehanenin mührünü bozarak çay parasına tombala oynatan işletmecinin mahkûmiyetini onamıştır.
- Okey masasında para verilirken görülen olayda, ruhsat oğlu adına olsa da kahvehaneyle fiilen ilgilenen sanık hakkında beraat kararı bozulmuştur.
- Masalarda pul bulunmasına rağmen oyun oynandığına veya para konulduğuna dair tespit yapılmayan tarihteki eylem için mahkûmiyete yeter delil bulunmadığı kabul edilmiştir.
- Bira parasına konken oynatılan olayda beraat kararı oyçokluğuyla onanmış; karşı oy “dolaylı kazanç” nedeniyle suçun oluştuğunu savunmuştur.
- Kahvehane sahibi olayda işyerinde değilse ve işletmeyi başkası yürütüyorsa, her şüpheden uzak delil bulunmadıkça mahkûmiyet kurulamaz.
- Ceza Genel Kuruluna göre 1072 sayılı Kanun kapsamındaki oyun makineleriyle kumar oynatılması hâlinde TCK 228 ile 1072 sayılı Kanun’a aykırılık suçları birlikte oluşabilir.
- Kumar oynatılan işyeri için ayrıca mühürleme ve faaliyetten men gibi idari yaptırımlar uygulanabilir.
- Yasa dışı bahis ve şans oyunları 7258 sayılı Kanun kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.
Mahalle kahvehanesinde akşamüstü dört kişilik bir okey masası, masanın kenarında birkaç pul, kaybeden tarafın ödeyeceği çay hesabı… Pek çok kişi için sıradan bir sosyal etkinlik olan bu tablo, kolluk denetiminde “kumar oynatma” tutanağına dönüşebilir. İşletmeci hakkında hapis cezası öngören bir ceza davası açılırken, masadaki oyunculara da idari para cezası kesilir.
Oysa her oyun kumar değildir. TCK kumarı “kazanç amacıyla oynanan ve sonucu talihe bağlı oyunlar” olarak tanımlar ve bu tanımın her iki unsuru da somut delillerle ispat edilmelidir. Aşağıda Yargıtay’ın kahvehane dosyalarında kazanç amacını, oyunun niteliğini ve işletmecinin sorumluluğunu nasıl değerlendirdiği ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Yer ve imkân sağlama | TCK m.228/1 | Bir yıldan üç yıla kadar hapis ve en az 200 gün adli para cezası |
| Çocukların kumar oynamasına imkân | TCK m.228/2 | Ceza bir kat artırılır |
| Bilişim sistemleriyle | TCK m.228/3 | Üç yıldan beş yıla kadar hapis ve 1.000–10.000 gün adli para cezası |
| Örgüt faaliyeti | TCK m.228/4 | Ceza yarı oranında artırılır |
| Kumarın tanımı | TCK m.228/6 | Kazanç amacı ve talihe bağlı sonuç |
| Kumar oynayan | 5326 m.34 | İdari para cezası ve kumar gelirinin kamuya geçirilmesi |
| Oyun makineleriyle kumar | TCK m.228, 1072 s. Kanun | İki suç birlikte oluşabilir |
| Mühürlü işyerinde kumar | TCK m.203, m.228 | Mühür bozma ve kumar suçları ayrı ayrı |
| Eylemin ispatı | Yargıtay 8. CD 2020 | Oyun ve kazanç unsurunu gösteren somut tespit gerekir |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kolluk denetimi sırasında düzenlenen tutanağı dikkatle okuyun; masada oyun oynanıp oynanmadığı, para veya başka bir değer görülüp görülmediği açıkça yazılmış mı kontrol edin.
- Tutanakta gerçeğe aykırı ya da eksik ifadeler varsa imzalamadan önce itiraz şerhinizi düşün.
- İşletmeci olarak olay anında işyerinde bulunup bulunmadığınızı ve işletmeyi fiilen kimin yürüttüğünü gösteren belgeleri hazırlayın.
- Ruhsatın kimin adına olduğu ile işyerini fiilen kimin işlettiği farklıysa bu durumu açıkça ortaya koyun; Yargıtay fiilen işleten kişinin sorumluluğunu esas almaktadır.
- Oynanan oyunun kazanç amacı taşımadığını, örneğin hesabın herkes tarafından ayrı ödendiğini, tanık beyanlarıyla destekleyin.
- Ele geçirilen pul, kâğıt veya taşların kahvehane için olağan eşyalar olup olmadığını ve oyunla bağlantısını tartışın.
- Farklı tarihlerdeki denetimler için zincirleme suç artırımı uygulanıyorsa her tarih için ayrı ayrı delil bulunup bulunmadığını sorgulayın.
- İşyeriniz mühürlendiyse mührü kesinlikle bozmayın; mühür bozma ayrı bir suçtur ve kumar suçuyla birlikte yargılanmanıza yol açabilir.
- Kumar oynadığı gerekçesiyle idari para cezası alan müşteriyseniz, cezaya karşı süresi içinde sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz.
- İşyerinde oyun makineleri varsa bunların 1072 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığını kontrol edin; bu durumda ayrı bir suç gündeme gelebilir.
- Çocukların işyerinde oyun oynamasına izin vermeyin; çocukların kumar oynamasına imkân sağlamak cezayı bir kat artırır.
- Mahkûmiyet hâlinde basit yargılama usulü, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme gibi kurumların şartlarını değerlendirin.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 02.05.2023 T., 2023/762 E., 2023/2724 K.
Mühürlü kahvehanenin mührünü bozarak tombala oynatan işletmecinin mühür bozma ve kumar suçlarından mahkûmiyeti onandı. Kumar oynatıldığı için bir gün önce zabıta tarafından mühürlenen kahvehanede ertesi günkü denetimde mührün bozulduğu, içeride 13 kişinin tombala oynadığı, elektrikli tombala çekiliş makinesi, 45 tombala kartı, 800 pul ve çekilişi televizyona yansıtan bir kamera bulunduğu tespit edilmiştir. Sanık, kazanı kapatmak için mührü açtığını ve müşteriler gelince çay parasına tombala oynattığını beyan etmiştir. Daire, Ceza Genel Kurulunun 02.12.2021 tarihli kararına atıfla 1072 sayılı Kanun kapsamındaki alet ve makinelerle kumar oynatılması hâlinde TCK 228 ile 1072 sayılı Kanun’a aykırılık suçlarının birlikte oluşacağını hatırlatmış; somut olayda “sanığın sorumlusu olduğu ve kahvehane olarak faaliyet gösteren iş yerinin daha önce mühürlendiği halde yapılan kontrolde mühür bozularak, tombala oynatıldığı anlaşılmakla” eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğini ve “eyleme uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği” sonucuna varmıştır. Hükümler 02.05.2023 tarihinde oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.12.2021 T., 2021/6250 E., 2021/23089 K.
Ruhsat oğlu adına olsa da kahvehaneyle fiilen ilgilenen ve mesul müdür olan sanık, okey masasında para verilirken görülen olayda sorumludur. Kumar ihbarı üzerine olay yerine giden polis ekipleri, dışarıdan görünen bir masada dört kişinin okey oynadığını ve masadaki bir kişinin diğerine toplam 120 TL verdiğini görmüştür. Sanık, kahvehanenin ruhsatının oğlu adına olduğunu, oğlu şoför olarak çalıştığı için işyeriyle kendisinin ilgilendiğini beyan etmiş; dosyada sanığın kahvehanenin mesul müdürü olduğuna ilişkin belge de bulunmuştur. Yerel mahkeme beraat vermiştir. Daire, bu beyan ve belge birlikte değerlendirildiğinde “sanığın müşterek fail olarak mahkumiyetine karar verilmesi gerekirken beraatine karar verilmesi” isabetsizliğini tespit etmiştir. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin ilgili iptal kararı nedeniyle lehe hükümler içeren basit yargılama usulünün uygulanma imkânının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Beraat hükmü 20.12.2021 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 20.02.2020 T., 2017/24026 E., 2020/10159 K.
Masalarda pul bulunması, oyun oynandığı ve ekonomik değer ortaya konulduğu tespit edilmedikçe tek başına mahkûmiyete yetmez. Sanığın işlettiği kahvehanede farklı tarihlerde yapılan denetimler nedeniyle zincirleme suç hükümleri uygulanarak mahkûmiyet kurulmuştur. Daire, kumarın Kanun’daki tanımını hatırlattıktan sonra 05.03.2014 tarihli denetime ilişkin olarak şu tespiti yapmıştır: tutanağa göre bir kişinin cebinden, masa örtüsünün altından ve masaların alt kısmındaki kutulardan toplam 134 adet pul ele geçirilmiş, “buna karşın masada oturduğu belirtilen şahısların oyun oynadıklarına veya masa üzerinde para vb. şekilde ekonomik anlamda değer taşıyan bir şeyin ortaya konulduğuna dair bir tespitin bulunmaması karşısında, sanığın 05.03.2014 tarihli eylemine ilişkin mahkumiyetine yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı” gözetilmeden zincirleme suç kabulüyle artırım yapılması hatalı bulunmuştur. Hüküm 20.02.2020 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 12.03.2013 T., 2012/11003 E., 2013/2541 K.
Bira parasına konken oynatılan kafeterya işletmecisi hakkındaki beraat kararı oyçokluğuyla onandı. Kafeteryayı işleten sanık, iki kişinin konkeni birasına oynadığını, kaybedenin bira parasını ödeyeceğini ve kendisinin bira parası dışında para almadığını beyan etmiştir. Yerel mahkeme, madde gerekçesine dayanarak “kazanç kastı olmaksızın dostlar arasında eğlenmek üzere oyun oynanmasına imkan sağlanması bu suçu oluşturmaz” gerekçesiyle beraat vermiştir. Daire çoğunluğu, “Delilleri takdir ve gerekçesi gösterilmek suretiyle verilen beraat hükmü usul ve kanuna uygun olduğundan” diyerek Cumhuriyet savcısının temyizini reddetmiştir. Beraat hükmü 12.03.2013 tarihinde oyçokluğuyla onanmıştır. Kararda yer alan karşı oy ise öğretiden aktararak, oyun sırasında yenilip içilen şeylerin parasının kaybedenlerce ödenmesinin “dolaylı bir kazanç” olduğunu, konkende kazanmanın şansa bağlı bulunduğunu ve suçun oluştuğunu savunmuştur; bu görüş Dairenin kabul ettiği görüş değildir.
Birinci unsur bakımından 2020 tarihli karar önemli bir güvence sunar. Masalarda ve kutularda pul bulunması, oyun oynandığını veya masaya ekonomik değer taşıyan bir şey konulduğunu göstermez. Kolluk tutanağının bu hususları somut olarak içermesi gerekir. Aynı karar, farklı tarihlerde yapılan denetimlerde her eylem için ayrı delil aranacağını ve zayıf delile dayanan tarihlerin zincirleme suç artırımına dahil edilemeyeceğini de gösterir.
İkinci unsur, yani kazanç amacı, çay veya içecek parasına oynanan oyunlarda tartışmalıdır. 2013 tarihli kararda bira parasına oynanan konken bakımından beraat oyçokluğuyla onanmış, karşı oy ise “dolaylı kazanç” görüşünü savunmuştur. 2023 tarihli kararda ise çay parasına tombala oynatan işletmecinin mahkûmiyeti onanmıştır. İki olay arasındaki farklar dikkat çekicidir: tombala tamamen talihe dayalı bir oyundur, olayda 13 kişilik organize bir düzen, çekiliş makinesi ve kamera bulunmakta, üstelik işyeri kumar nedeniyle daha önce mühürlenmiş ve mühür bozulmuştur. Bu nedenle “çay parasına oynadık” savunmasının sonucu, oyunun türüne ve organizasyonun niteliğine göre değişebilir. Mühür bozma suçu için mühür bozma suçu yazımıza bakılabilir.
Üçüncü unsur, işletmecinin sorumluluğudur. 2021 tarihli kararda ruhsatın başkası adına olması sanığı kurtarmamış; işyeriyle fiilen ilgilendiğini kabul eden ve mesul müdür olan sanığın müşterek fail olarak cezalandırılması gerektiği kabul edilmiştir. Buna karşılık Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 03.12.2013 tarihli, 2012/2305 E., 2013/28563 K. sayılı kararında, olay gecesi işyerinde bulunmayan ve kahvehaneyi o gece kardeşinin işlettiği anlaşılan sanık hakkında kesin delil bulunmadığı gerekçesiyle mahkûmiyet bozulmuştur. Buradan çıkan sonuç, belirleyici olanın ruhsat değil, olay anında kumar için yer ve imkân sağlayan kişinin kim olduğudur. İşyeri ruhsatı ve ruhsatsız işyerlerinin kapatılması için işyeri açma ve çalışma ruhsatı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kumar oynayan müşteriler bakımından ise süreç ceza yargılaması değil idari yaptırımdır. Kolluk tarafından verilen idari para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; bu konuda Kabahatler Kanunu’nda idari para cezasına itiraz yazımız yol gösterici olacaktır. İşletmeci hakkında mahkûmiyet hâlinde ise basit yargılama usulü ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumların şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Ruhsat başkası adınaysa sorumluluk olmayacağını sanmak | Yargıtay işyerini fiilen işleteni sorumlu tutmaktadır | Olay anında işletmeyi kimin yürüttüğünü belgeleyin |
| Tutanağı okumadan imzalamak | Oyun ve kazanç unsuruna ilişkin yanlış tespitler delil olarak kullanılır | Eksik veya hatalı ifadelere şerh düşün |
| Pul ve kâğıt bulunmasını mahkûmiyete yeter saymak | Oyunun oynandığı ve ekonomik değer konulduğu somut olarak tespit edilmelidir | Her denetim tarihi için delili ayrı ayrı tartışın |
| “Çay parasına oynadık” savunmasını her durumda yeterli görmek | Oyunun türü ve organizasyon düzeyi sonucu değiştirebilir | Kazanç amacının yokluğunu somut olgularla destekleyin |
| Mühürlü işyerini açmak | Mühür bozma ayrı bir suçtur | Mühürleme kararına karşı hukuki yollara başvurun |
| Oyun makinelerinin hukuki durumunu kontrol etmemek | 1072 sayılı Kanun’a aykırılık suçu da oluşabilir | Makinelerin mevzuata uygunluğunu denetleyin |
| Çocukların oyun oynamasına göz yummak | Ceza bir kat artırılır | İşyerinde çocukların oyun masalarına katılmasını engelleyin |
| Kumar oynayan olarak idari para cezasına itiraz etmemek | Süre geçerse ceza kesinleşir | Süresi içinde sulh ceza hâkimliğine başvurun |
| Zincirleme suç artırımını sorgulamamak | Delilsiz tarihler artırıma dahil edilemez | Artırımın her eylem bakımından dayanağını denetleyin |
Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçu nedir?
TCK’nın 228. maddesine göre kazanç amacıyla oynanan ve sonucu talihe bağlı oyunların oynanması için mekân tahsis etmek veya bu oyunların oynanmasına imkân tanımaktır. Uygulamada en sık kahvehane, kafeterya ve kulüp işletmecileri hakkında gündeme gelir.
Kahvehanede kumar oynatmanın cezası nedir?
Kumar oynanması için yer ve imkân sağlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve iki yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır. Çocukların kumar oynamasına imkân sağlanırsa ceza bir kat artırılır.
Kumar oynayan kişi ceza alır mı?
Kumar oynayan kişi suç değil kabahat işler. Kabahatler Kanunu’nun 34. maddesine göre kumar oynayan kişiye idari para cezası verilir ve kumardan elde edilen gelire el konularak mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilir.
Hangi oyunlar kumar sayılır?
Kanun’a göre kumar, kazanç amacıyla icra edilen ve kâr ile zararın talihe bağlı olduğu oyunlardır. Bir oyunun kumar sayılması için hem kazanç amacının hem de sonucun talihe bağlı olmasının birlikte bulunması gerekir.
Arkadaşlar arasında eğlence amaçlı okey oynamak suç mu?
Madde gerekçesine göre kazanç kastı olmaksızın dostlar arasında eğlenmek üzere oyun oynanmasına imkân sağlanması bu suçu oluşturmaz. Ancak masada para, değerli eşya veya oyunun sonucuna bağlanmış bir ödeme tespit edilirse değerlendirme değişebilir.
Çay veya içecek parasına oyun oynatmak kumar mı?
Tartışmalıdır. Yargıtay 14. Ceza Dairesi 2013 tarihli kararında bira parasına konken oynatılan olayda beraati oyçokluğuyla onamış, karşı oy ise dolaylı kazanç bulunduğunu savunmuştur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2023 tarihli kararında ise mühürlü kahvehanede çay parasına tombala oynatan işletmecinin mahkûmiyetini onamıştır.
Masada pul veya kâğıt bulunması yeterli delil mi?
Tek başına yeterli olmayabilir. Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020 tarihli kararında, pul ele geçirilmesine rağmen oyun oynandığına veya masaya ekonomik değer taşıyan bir şey konulduğuna dair tespit bulunmayan eylem için mahkûmiyete yeter delil bulunmadığını kabul etmiştir.
Ruhsat başkası adınaysa kim sorumlu olur?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2021 tarihli kararında, ruhsat oğlu adına olsa da kahvehaneyle fiilen ilgilendiğini kabul eden ve mesul müdür olan sanığın müşterek fail olarak cezalandırılması gerektiğini belirtmiştir. Belirleyici olan olay anında işyerini fiilen kimin işlettiğidir.
Olay anında işyerinde değildim, yine de sorumlu olur muyum?
İşyerini o anda başkası işletiyorsa ve sizin kumar için yer ve imkân sağladığınıza dair kesin delil yoksa mahkûmiyet kurulamaz. Yargıtay 2. Ceza Dairesi 2013 tarihli kararında olay gecesi kahvehaneyi kardeşinin işlettiği anlaşılan sanık hakkındaki mahkûmiyeti bozmuştur.
Mühürlenen kahvehanede tekrar kumar oynatılırsa ne olur?
Mührün bozulması ayrıca mühür bozma suçunu oluşturur. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, mühürlü kahvehanenin mührünü bozarak tombala oynatan işletmeci hakkında hem mühür bozma hem de kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçlarından kurulan hükümleri onamıştır.
Oyun makineleriyle kumar oynatmak farklı bir suç mu?
Yargıtay 8. Ceza Dairesinin atıf yaptığı Ceza Genel Kurulu kararına göre 1072 sayılı Rulet, Tilt ve Benzeri Oyun Aletleri ve Makinaları Hakkında Kanun kapsamındaki alet ve makinelerle kumar oynatılması hâlinde TCK 228 ile 1072 sayılı Kanun’a aykırılık suçları birlikte oluşur.
İnternet üzerinden kumar oynatmanın cezası nedir?
TCK 228’in üçüncü fıkrasına göre suçun bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesi hâlinde üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Yasa dışı bahis faaliyetleri ayrıca 7258 sayılı Kanun kapsamında da değerlendirilebilir.
Kumar nedeniyle kesilen idari para cezasına nasıl itiraz edilir?
Kabahatler Kanunu’na göre idari para cezasına karşı kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Başvuruda oyunun kumar niteliği taşımadığı veya tutanaktaki tespitlerin hatalı olduğu ileri sürülebilir.
Farklı günlerde yapılan denetimler için ceza artar mı?
Aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda işlenen eylemler için zincirleme suç hükümleri uygulanabilir. Ancak Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2020 tarihli kararında, delili yetersiz olan tarih de hesaba katılarak zincirleme suç artırımı yapılmasını hatalı bulmuştur.
Kumar suçundan hüküm alan işletmeci için HAGB mümkün mü?
Genel şartları varsa değerlendirilebilir. Yargıtay kararlarında sanığın önceki kasıtlı suçtan mahkûmiyeti gibi durumlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanamayacağı hususları ayrıca tartışılmaktadır. Somut dosyada adli sicil ve diğer şartlar incelenmelidir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.228 — Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.203 — Mühür bozma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.37 — Müşterek faillik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.43 — Zincirleme suç
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.54 — Eşya müsaderesi
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.34 — Kumar
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27 — İdari yaptırım kararına karşı başvuru
- 1072 sayılı Rulet, Tilt ve Benzeri Oyun Aletleri ve Makinaları Hakkında Kanun
- 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Yasa Dışı Bahis Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
- 694 sayılı KHK ve 7078 sayılı Kanun — TCK 228’e eklenen fıkralar
İlgili yazılarımız: Mühür bozma suçu · İdari para cezasına itiraz · İşyeri açma ruhsatı · Yasa dışı bahis ve erişim engeli · Basit yargılama usulü
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.