Dava Şartları ve İlk İtirazlar (HMK 114-117): Esasa Girilmeden Reddedilen Davalar
- Dava şartları, mahkemenin işin esasına girebilmesi için bulunması gereken koşullardır (HMK m. 114).
- Listede yargı hakkı, yargı yolu, görev, kesin yetki gibi mahkemeye ilişkin şartlar yer alır.
- Taraflara ilişkin şartlar: taraf ve dava ehliyeti, kanunî temsilcinin niteliği, dava takip yetkisi ve vekilin usulüne uygun vekâletnamesi.
- Dava konusuna ilişkin şartlar: hukuki yarar, derdestlik bulunmaması ve kesin hüküm bulunmaması.
- Gider avansının yatırılmış olması ve teminat kararının yerine getirilmesi de dava şartıdır.
- Diğer kanunlardaki dava şartları saklıdır; örneğin arabuluculuk ve bazı hâllerde teminat.
- Mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (m. 115/1).
- Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilir.
- Noksanlık giderilebilir nitelikteyse mahkeme kesin süre verir; giderilmezse dava usulden reddedilir.
- Esasa girilmeden fark edilmemiş noksanlık hüküm anında giderilmişse dava usulden reddedilemez (m. 115/3).
- Uygulamada bu noksanlık, kanun yolu aşamasında dahi tamamlanabilir kabul edilmektedir.
- İlk itirazlar ikidir: kesin yetki bulunmayan hâllerde yetki itirazı ve tahkim itirazı (m. 116).
- İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; aksi hâlde dinlenmez.
- İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorun gibi karara bağlanır (m. 117).
- Dava harcı bir dava şartı değildir; eksikliğinin yaptırımı davanın açılmamış sayılmasıdır.
Bir mahkemenin uyuşmazlığın esasına girip karar verebilmesi, önce bir dizi ön koşulun gerçekleşmiş olmasına bağlıdır. Mahkeme görevli mi, taraflar dava ehliyetine sahip mi, davacının bu davayı açmakta hukuki yararı var mı, aynı dava daha önce kesin hükme bağlanmış mı? Bu sorulara “hayır” cevabı veriliyorsa, dosya ne kadar haklı olursa olsun esas incelenmez.
Uygulamada davaların önemli bir bölümü esastan değil, usulden reddedilerek sona ermektedir. Bunun bir kısmı önlenebilir eksikliklerden kaynaklanır; çünkü kanun, giderilebilir nitelikteki noksanlıklar için kesin süre verilmesini emreder. Aşağıda dava şartlarının tam listesini, inceleme usulünü ve ilk itirazlarla farkını ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
HMK m. 114 — Dava şartları
“(1) Dava şartları şunlardır: a) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması. b) Yargı yolunun caiz olması. c) Mahkemenin görevli olması. ç) Yetkinin kesin olduğu hâllerde, mahkemenin yetkili bulunması. d) Tarafların, taraf ve dava ehliyetine sahip olmaları; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde, temsilcinin gerekli niteliğe sahip bulunması. e) Dava takip yetkisine sahip olunması. f) Vekil aracılığıyla takip edilen davalarda, vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bir vekâletnamesinin bulunması. g) Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olması. ğ) Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi. h) Davacının, dava açmakta hukuki yararının bulunması. ı) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması. i) Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması. (2) Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır.”
HMK m. 115 — Dava şartlarının incelenmesi
“(1) Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını, davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilirler. (2) Mahkeme, dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir. Ancak, dava şartı noksanlığının giderilmesi mümkün ise bunun tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde dava şartı noksanlığı giderilmemişse davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder. (3) Dava şartı noksanlığı, mahkemece, davanın esasına girilmesinden önce fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve fakat hüküm anında bu noksanlık giderilmişse, başlangıçtaki dava şartı noksanlığından ötürü, dava usulden reddedilemez.”
HMK m. 116 ve m. 117 — İlk itirazlar
“MADDE 116- (1) İlk itirazlar aşağıdakilerden ibarettir: a) Kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı. b) Uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı.”
“MADDE 117- (1) İlk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez. (2) İlk itirazlar, dava şartlarından sonra incelenir. (3) İlk itirazlar, ön sorunlar gibi incelenir ve karara bağlanır.”
Dava şartı mı, ilk itiraz mı?
| Konu | Niteliği | Sonuç |
|---|---|---|
| Mahkemenin görevli olması | Dava şartı | Her aşamada resen; usulden ret |
| Kesin yetki | Dava şartı | Her aşamada resen; usulden ret |
| Kesin olmayan yetki | İlk itiraz | Cevap dilekçesinde ileri sürülmezse dinlenmez |
| Tahkim itirazı | İlk itiraz | Cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir |
| Taraf ve dava ehliyeti | Dava şartı | Resen araştırılır |
| Vekâletnamenin usulüne uygunluğu | Dava şartı | Giderilebilir; kesin süre verilir |
| Gider avansı | Dava şartı | Giderilebilir; kesin süre verilir |
| Hukuki yarar | Dava şartı | Yoksa dava usulden reddedilir |
| Dava harcı | Dava şartı değildir | Yatırılmazsa dava açılmamış sayılır |
Kritik nokta: Dava şartı noksanlığının sonucu her zaman “usulden ret” değildir. Kanun, giderilebilir noksanlıklar için önce kesin süre verilmesini emreder; ancak bu süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. Buna karşılık dava harcı bir dava şartı değildir; harcın eksikliği Harçlar Kanunu m. 30’a göre giderilir ve yaptırımı davanın açılmamış sayılmasıdır. İkisinin hukukî sonucu farklıdır: usulden ret kararı bir hükümdür ve vekâlet ücretini de beraberinde getirir; açılmamış sayılma ise davanın hiç açılmamış gibi kabul edilmesi anlamına gelir. Ayrıca harç tamamlanmadan diğer dava şartlarının incelenmesi de mümkün değildir.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Dava açmadan önce HMK m. 114’teki listeyi madde madde kontrol edin.
- Uyuşmazlığın adlî yargıda görülüp görülmeyeceğini önce belirleyin.
- Görevli mahkemeyi, talebin hukukî niteliğine göre saptayın; görev kamu düzenindendir.
- Kesin yetki hâli varsa ona uyun; yoksa yetkiyi ilk itiraz olarak değerlendirin.
- Taraf ve dava ehliyetini; kısıtlı, küçük veya tüzel kişi söz konusuysa temsil yetkisini belgeleyin.
- Vekâletnamenin kapsamını ve özel yetki gerektiren işlemleri kontrol edin.
- Gider avansını tam ve süresinde yatırın; eksiklik kesin süreye bağlanır.
- Talebiniz için daha etkili bir dava türü varsa hukuki yarar tartışmasına hazırlıklı olun.
- Aynı konuda derdest dava veya kesin hüküm bulunup bulunmadığını araştırın.
- Zorunlu arabuluculuk kapsamındaysanız son tutanağı dilekçeye ekleyin.
- Davalı iseniz yetki ve tahkim itirazlarınızı mutlaka cevap dilekçesinde yazın.
- Noksanlık yargılama sırasında giderilmişse, m. 115/3’e dayanarak usulden ret istenemeyeceğini ileri sürün.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2023/151, K. 2023/367, 26.04.2023
Görev dava şartıdır ve dava, açıldığı tarihteki koşullara göre sonuçlandırılır. Asliye hukuk mahkemesinde ticaret mahkemesi sıfatıyla görülmekte olan dava, yargılama sırasında o ilde asliye ticaret mahkemesi kurulunca yeni mahkemeye devredilmiş; asliye ticaret mahkemesi ise görevsizlik kararı vermiştir. Kurul önce kuralı koymuştur: “HMK’nın 114/1-c maddesine göre mahkemenin görevli olması dava şartı olup, HMK’nın 115 inci maddesi gereğince dava şartlarının mevcut olup olmadığı, taraflarca ileri sürülüp sürülmediğine bakılmaksızın yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden (resen) gözetilir.” Ardından tabii hâkim ilkesini uygulamıştır: “yeni bir mahkeme kurulurken o mahkemenin kuruluş yasasında zaman bakımından faaliyete geçme gününden önceki uyuşmazlıklara bakacak mahkemelerle ilgili özel bir düzenleme bulunmadığı taktirde her uyuşmazlık, meydana geldiği tarihte bu işe bakacak olan mahkemece çözümlenecektir. Başka bir anlatımla her dava açıldığı koşullara göre görülüp sonuçlandırılacaktır.” Kurul, davanın önceki mahkemede görülmeye devam etmesi gerektiğine ilişkin direnme kararının ONANMASINA, 26.04.2023 tarihinde oy çokluğuyla ve kesin olarak karar vermiştir.
Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E. 2019/3047, K. 2020/2498, 21.09.2020
Sonradan giderilen dava şartı noksanlığı nedeniyle dava usulden reddedilemez. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinden doğan gecikme tazminatı davasında, kısmi dava açılmasını yasaklayan hüküm yargılama sırasında yürürlükten kaldırılmıştır. Daire önce ölçütü vermiştir: “Bir hususun (durumun) varlığı veya yokluğu, mahkemenin davayı inceleyip karara bağlamasına engel oluyor ve hakim o hususu kendiliğinden gözetmekle yükümlü ise, o husus bir dava şartıdır.” Sonra HMK m. 115/3’ün kapsamını genişletmiştir: “Maddede hüküm anında noksanlığın giderilmesinden söz edilmiş ise de, dava şartı noksanlığı veya noksanlığın tamamlanıp tamamlanmadığı, yasa yolu aşamasında hatta bozma kararından sonra dahi dikkate alınmalıdır.” Ve şu sonuca varmıştır: “bir dava şartının noksan olmasına rağmen esasa girilmiş ve dava sırasında o dava şartı noksanlığı ortadan kalkmış ise hüküm anında bütün dava şartları tamam olduğundan davanın esası hakkında bir karar verilir.” Daire, karar düzeltme talebinin kabulüyle önceki bozma ilamını kaldırarak hükmün ONANMASINA, 21.09.2020 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/6190, K. 2024/9333, 06.11.2024
Harç dava şartı değildir; teminat ise dava şartıdır ve yaptırımları farklıdır. İhalenin feshi isteminde nispî harç ve teminat yatırılmadan yargılama yapılması tartışılmıştır. Daire ayrımı net biçimde ortaya koymuştur: “Yargı harçları, 492 sayılı Harçlar Kanunda düzenlenmiş olup, dava açarken harç yatırılması şartı, HMK’nın 114. maddesinde belirtilen dava şartlarından değildir.” Buna karşılık: “Teminat, HMK’nın 114/2. maddesi kapsamında dava şartıdır. Dava açılırken yatırılmayan teminatın tamamlanması için (harcı tamamlanmayan davaya devam edilemeyeceğinden) öncelikle harç tamamlatılmalı, sonra teminatın yatırılması için davacıya HMK’nın 115. maddesinde belirtilen dava şartlarının tamamlatılmasına ilişkin usule göre süre verilmelidir.” Yaptırımlar da farklıdır: “Harcın yatırılmamasının yaptırımı, ‘…davanın açılmamış sayılması,’ harç yatırılmakla birlikte teminatın yatırılmamasının yaptırımı ise ‘…davanın dava şartı noksanlığından usulden reddidir.'” Ayrıca sıralamayı belirlemiştir: “Dava harcı diğer dava şartlarından önce gelir.” Daire, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, 06.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar vermiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2025/466, K. 2026/289, 06.05.2026
Hukuki yarar dava şartıdır; ilgili sıfatı doğru belirlenmeden teminat aranamaz. Bir önceki kararda bozulan dosyada bölge adliye mahkemesi direnmiş; uyuşmazlık, ipotek veren üçüncü kişinin kendi adına kayıtlı olmayan taşınmazın ihalesinin feshini isteyip isteyemeyeceğine gelmiştir. Kurul önce hukuki yararı konumlandırmıştır: “İhalenin feshini isteyebilecek ilgililerin somut bir olayda ihalenin feshini isteyebilmesi için ihalenin feshedilmesinde hukuki yararının (menfaati) bulunması şarttır (dava şartı). Başka bir anlatımla ihalenin feshini isteyen kişinin, somut bir ihalenin feshi sebebine (yolsuzluğa) dayanması ve bu yolsuzluk nedeniyle menfaatinin ihlâl edilmiş (zarar görmüş) olması gerekir.” Somut olayda ise: “şikâyetçi ipotek veren şahsi sorumlu olmasa da taşınmazı ile sorumlu olduğundan takip talebinde borçlu tarafında yer almakta olup… ihalenin feshini isteyebilecek ilgililerdendir… Dolayısıyla şikâyetçinin İİK’nın 134. maddesinin 3 ve 4. fıkraları uyarınca nispi harç yatırmasının ve teminat göstermesinin gerekmediği sonucuna varılmıştır.” Kurul, direnme kararını usul ve yasaya uygun bularak esasa yönelik itirazların incelenmesi için dosyanın Özel Daireye GÖNDERİLMESİNE, 06.05.2026 tarihinde oy çokluğuyla ve kesin olarak karar vermiştir.
İlk halka, tanım. Bir hususun varlığı veya yokluğu mahkemenin davayı inceleyip karara bağlamasına engel oluyorsa ve hâkim onu kendiliğinden gözetmekle yükümlüyse, o husus bir dava şartıdır. Bu ölçüt, kanunda sayılmayan şartların da tespitini mümkün kılar.
İkinci halka, resen araştırma. Dava şartları taraflarca ileri sürülmese bile yargılamanın her aşamasında mahkemece kendiliğinden gözetilir. Taraflar da noksanlığı her zaman ileri sürebilir; bu husus kanun yolunda da incelenir.
Üçüncü halka, giderilebilirlik. Noksanlık giderilebilir nitelikteyse mahkeme doğrudan ret kararı veremez; önce kesin süre vermek zorundadır. Gider avansı, vekâletnamedeki eksiklik ve teminat bu gruptadır.
Dördüncü halka, sonradan tamamlanma. Esasa girilmeden fark edilmemiş bir noksanlık hüküm anında giderilmişse dava usulden reddedilemez. Uygulama bunu daha da genişletmiş; noksanlığın kanun yolu aşamasında, hatta bozmadan sonra dahi tamamlanabileceğini kabul etmiştir.
Beşinci halka, görev. Görev kamu düzenindendir ve dava şartıdır. Ancak bu, yargılama sırasında kurulan yeni bir mahkemeye dosyanın devri anlamına gelmez: her dava, açıldığı tarihteki koşullara göre ve o tarihte görevli olan mahkemece sonuçlandırılır. Bu, Anayasa’nın tabii hâkim güvencesinin doğrudan sonucudur.
Altıncı halka, hukuki yarar. Davacının dava açmakta korunmaya değer güncel bir menfaatinin bulunması gerekir. Bu şart, dava türünün doğru seçilmesiyle de ilgilidir; eda davası açılabilecek hâllerde tespit davası açmakta kural olarak hukuki yarar yoktur.
Yedinci halka, harç ile teminatın ayrılması. Harç dava şartı değildir; eksikliği Harçlar Kanunu’na göre giderilir ve yaptırımı davanın açılmamış sayılmasıdır. Teminat ise dava şartıdır ve yaptırımı usulden rettir. Üstelik harç tamamlanmadan diğer dava şartları incelenemez; sıralama bakımından harç öndedir.
Sekizinci halka, ilk itirazlarla fark. İlk itirazlar yalnızca ikidir: kesin yetki bulunmayan hâllerde yetki itirazı ve tahkim itirazı. Bunlar resen gözetilmez, cevap dilekçesinde ileri sürülmezse dinlenmez ve dava şartlarından sonra, ön sorun gibi incelenir. Bu nedenle davalı için cevap dilekçesi, kaçırılması telafi edilemeyen bir aşamadır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Yetki itirazını cevap dilekçesine yazmamak | İtiraz dinlenmez | İlk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülmeli |
| Görevi taraf iradesiyle belirlemeye çalışmak | Görevsizlik | Görev kamu düzenindendir |
| Gider avansını eksik yatırmak | Kesin süre, sonra usulden ret | Avans tam ve süresinde yatırılmalı |
| Vekâletnamede özel yetki eksikliği | İşlem geçersiz sayılabilir | Özel yetki gerektiren hâller kontrol edilmeli |
| Eda davası varken tespit davası açmak | Hukuki yarar yokluğu | Doğru dava türü seçilmeli |
| Derdest davayı gözden kaçırmak | Usulden ret | Aynı konuda dava olup olmadığı araştırılmalı |
| Arabuluculuk tutanağını eklememek | Dava şartı yokluğu | Son tutanak dilekçeye eklenmeli |
| Harç eksikliğini dava şartı sanmak | Yanlış karar türü | Harçta yaptırım açılmamış sayılmadır |
| Sonradan giderilen noksanlıkta ret istemek | Bozma | m. 115/3 uygulanmalı |
Dava şartı nedir?
Mahkemenin davanın esasını inceleyip karara bağlayabilmesi için bulunması gereken koşullardır. Bir hususun varlığı ya da yokluğu mahkemenin davayı inceleyip karara bağlamasına engel oluyorsa ve hâkim onu kendiliğinden gözetmekle yükümlüyse, o husus dava şartıdır.
Dava şartları nelerdir?
Türk mahkemelerinin yargı hakkı, yargı yolunun caiz olması, mahkemenin görevli olması, kesin yetki hâllerinde yetkili olması, taraf ve dava ehliyeti, dava takip yetkisi, vekilin ehliyeti ve usulüne uygun vekâletname, gider avansının yatırılmış olması, teminat kararının yerine getirilmesi, hukuki yarar, derdestlik bulunmaması ve kesin hüküm bulunmaması.
Bu liste sınırlı mı?
Değildir. Diğer kanunlarda yer alan dava şartlarına ilişkin hükümler saklıdır; örneğin bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
Dava şartlarını kim inceler?
Mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da noksanlığı her zaman ileri sürebilir.
Noksanlık varsa dava hemen reddedilir mi?
Hayır. Noksanlığın giderilmesi mümkünse mahkeme tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde giderilmezse dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
Yargılama sırasında eksiklik giderilirse ne olur?
Noksanlık esasa girilmeden fark edilmemiş, taraflarca ileri sürülmemiş ve hüküm anında giderilmişse, başlangıçtaki noksanlık nedeniyle dava usulden reddedilemez. Uygulamada bu tamamlanmanın kanun yolu aşamasında dahi dikkate alınacağı kabul edilmektedir.
Görev dava şartı mıdır?
Evet. Mahkemenin görevli olması dava şartıdır ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir; her aşamada resen gözetilir.
Yargılama sırasında yeni bir mahkeme kurulursa dosya oraya gider mi?
Kuruluşa ilişkin düzenlemede aksine bir hüküm yoksa gitmez. Her uyuşmazlık, meydana geldiği tarihte o işe bakacak olan mahkemece çözümlenir; her dava açıldığı koşullara göre görülüp sonuçlandırılır.
Hukuki yarar ne demektir?
Davacının davayı açmakta korunmaya değer güncel bir menfaatinin bulunmasıdır. Bu menfaat yoksa dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
Dava harcı dava şartı mıdır?
Değildir. Harç Harçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir; eksikliği aynı Kanun’un 30. maddesine göre giderilir ve tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.
Teminat dava şartı mıdır?
Evet. Teminat gösterilmesine ilişkin kararın gereğinin yerine getirilmesi dava şartıdır; yatırılmaması hâlinde dava, dava şartı noksanlığından usulden reddedilir.
Önce harç mı, önce diğer dava şartları mı incelenir?
Harç önce gelir. Harca tâbi bir davanın yürütülmesi harcın yatırılmasına bağlı olduğundan, harç tamamlanmadıkça davayı yürütmeye yönelik işlem yapılamaz ve diğer dava şartları incelenemez.
İlk itirazlar nelerdir?
İki tanedir: kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazı ve uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözümlenmesi gerektiği itirazı.
İlk itirazlar ne zaman ileri sürülmelidir?
Hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenmez. Dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorunlar gibi karara bağlanır.
Usulden ret ile açılmamış sayılma arasındaki fark nedir?
Usulden ret bir hükümdür ve dava şartı noksanlığının yaptırımıdır. Açılmamış sayılma ise davanın hiç açılmamış gibi kabul edilmesidir ve özellikle harcın tamamlanmaması hâlinde uygulanır. İki kararın hukuki sonuçları birbirinden farklıdır.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114 — Dava şartları
- 6100 sayılı HMK m. 115 — Dava şartlarının incelenmesi
- 6100 sayılı HMK m. 116 — İlk itirazların konusu
- 6100 sayılı HMK m. 117 — İlk itirazların ileri sürülmesi ve incelenmesi
- 6100 sayılı HMK m. 1-2 — Görevin belirlenmesi ve niteliği
- 6100 sayılı HMK m. 20 — Görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine yapılacak işlemler
- 6100 sayılı HMK m. 50-53 — Taraf ve dava ehliyeti, dava takip yetkisi
- 6100 sayılı HMK m. 120 — Harç ve gider avansının ödenmesi
- 6100 sayılı HMK m. 137-142 — Ön inceleme
- 2709 sayılı Anayasa m. 37 — Kanunî hâkim güvencesi
- 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 30 — Noksan harcın tamamlanması
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 — Dava şartı arabuluculuk
Usul hukukundaki diğer yazılarımız için ön inceleme duruşması, görevsizlik ve yetkisizlik kararı, yetki sözleşmesi ve yetki itirazı, taraf sıfatı ve dava ehliyeti ile kesin hüküm ve etkisi yazılarımızı; dava türü seçimi için belirsiz alacak davası ve kısmi dava ile terditli ve seçimlik dava yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Bir hususun dava şartı mı yoksa ilk itiraz mı olduğu, noksanlığın giderilebilir nitelikte bulunup bulunmadığı ve uygulanacak yaptırım; uyuşmazlığın türüne ve özel kanun hükümlerine göre değişir. Her somut olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir.