Çocuğun Mallarının Yönetimi ve Çocuk Mallarının Korunması
- Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdür.
- Kural olarak hesap ve güvence vermezler; bu, velâyetin doğal sonucudur.
- Yükümlülüklerin yerine getirilmediği durumlarda hâkim müdahale eder (TMK m. 352).
- Ana ve baba, kusurları sebebiyle velâyetleri kaldırılmadıkça çocuğun mallarını kullanabilirler (TMK m. 354).
- Yeni Kanun’da ana babaya malları kullanma hakkı tanınmış, onlardan yararlanma hakkı tanınmamıştır.
- Yönetim yetkisi sınırsız değildir; ana baba bu yetkiyi kullanırken vekil gibi sorumludurlar.
- Ana baba, çocuk malları konusunda hukuken yasal temsilci niteliğindedir.
- Yasal temsilci sıfatıyla, hâkimden izin almaksızın çocuğa ait taşınır veya taşınmaz malları satabilirler.
- Her hâlde çocuğun menfaatini gözetmek zorundadırlar.
- Yeterince özen gösterilmezse hâkim malların korunması için uygun önlemleri alır (TMK m. 360).
- Hâkim talimat verebilir, bilgi ve hesabı yeterli görmezse malların tevdiine veya güvence gösterilmesine karar verebilir.
- Mallar başka türlü korunamıyorsa yönetim kayyıma devredilebilir (TMK m. 361).
- Şartlar yoksa hâkim, ana babanın yönetim hakkına müdahale edemez.
- Sorumluluktan kurtulmak için ana babanın malları sadakat ve özenle yönettiklerini ispat etmeleri gerekir.
- Muvazaa iddiası kural olarak yazılı delille ispatlanır; ikrar, yemin ve kesin hüküm de kesin delildir.
Bir çocuğa mirastan taşınmaz kalabilir, trafik kazası nedeniyle tazminat ödenebilir, dedesi adına hesap açtırabilir. Bu malvarlığı çocuğundur; ancak çocuk ergin oluncaya kadar onu yönetecek olan ana babadır. Kanun bu yetkiyi tanırken aynı anda sınırlarını da çizer.
Uygulamada iki yönlü şikâyet görülür: bir yanda ana babanın malları eritmesinden endişe eden yakınlar, öte yanda hiçbir somut kusur gösterilmeden yönetim hakkına müdahale edilmesinden yakınan veliler. Aşağıda bu dengenin nerede kurulduğunu güncel Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
TMK m. 352: “Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler. Ana ve babanın yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda hâkim müdahale eder.” TMK m. 354: “Ana ve baba, kusurları sebebiyle velâyetleri kaldırılmadıkça, çocuğun mallarını kullanabilirler.”
TMK m. 360: “Ana ve baba, çocuğun mallarını yönetmekte her ne sebeple olursa olsun yeterince özen göstermezlerse hâkim, malların korunması için uygun önlemleri alır. Hâkim, özellikle malların yönetimi konusunda talimat verebilir; belirli zamanlarda verilen bilgi ve hesabı yeterli görmezse, malların tevdi edilmesine veya güvence gösterilmesine karar verebilir.”
TMK m. 361: “Çocuğun mallarının tehlikeye düşmesi başka bir şekilde önlenemiyorsa hâkim, yönetimin bir kayyıma devredilmesine karar verebilir. Çocuğun, yönetimi ana ve babaya ait olmayan malları tehlikeye düştüğünde hâkim, aynı önlemlerin alınmasını kararlaştırabilir. Çocuk mallarının gelirlerinin veya bu mallardan ayrılmış belirli miktarların kanuna uygun şekilde sarfedileceğinden kuşku duyulursa hâkim, bunların da yönetimini bir kayyıma bırakabilir.”
Hâkimin alabileceği önlemler hafiften ağıra doğru kademelidir:
| Ölçüt | Koruma önlemi (m. 360) | Kayyıma devir (m. 361) |
|---|---|---|
| Şart | Yeterince özen gösterilmemesi | Malların tehlikeye düşmesi |
| Ek şart | Yok | Başka şekilde önlenememesi |
| Ağırlık | Hafif müdahale | Ağır müdahale |
| İçerik | Talimat, defter, tevdi, güvence | Yönetimin devri |
| Velâyet | Devam eder | Devam eder |
| Kim yönetir | Ana baba | Kayyım |
| Gelirler | Ana babada | Kuşku varsa kayyımda |
| İspat yükü | Talep edende | Talep edende |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | Aile mahkemesi |
Kritik nokta: Uygulamadaki en yaygın yanılgı, çocuğa ait taşınmazın satılabilmesi için mutlaka mahkeme izni gerektiği düşüncesidir. Yargıtay, velâyet hakkına sahip ana babanın çocuk malları bakımından yasal temsilci olduğunu ve bu sıfatla hâkimden izin almaksızın çocuğa ait taşınır veya taşınmaz malları satabileceğini belirtmektedir. Buna karşılık bu yetki denetimsiz değildir: ana baba yönetimi sadakat ve özenle yürütmek zorundadır ve vekil gibi sorumludur. Denetim, izin aşamasında değil, sorumluluk ve koruma önlemleri aşamasında devreye girer.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Malvarlığını tespit edin. Çocuğa miras, bağış veya tazminat yoluyla gelen değerleri kalem kalem listeleyin.
- Defter tutun. Eşin ölümü gibi hâllerde sağ kalan eşten malvarlığını gösteren defter istenmesi olağan bir uygulamadır.
- Değişiklikleri bildirin. Malvarlığında veya yatırımlarda önemli değişiklik olduğunda mahkemeye bilgi verin.
- Somut kusur gösterin. Koruma talebinde bulunacaksanız özensizliği olguyla ortaya koyun; genel endişe yeterli değildir.
- Kademeyi doğru seçin. Önce m. 360’taki hafif önlemleri, gerekiyorsa m. 361’deki kayyıma devri isteyin.
- Tehlikeyi somutlaştırın. Kayyıma devir için malların tehlikeye düştüğü ve bunun başka türlü önlenemediği gösterilmelidir.
- Menfaat çatışmasını dile getirin. Veli ile çocuk arasında çıkar çatışması varsa çocuğa kayyım tayini istenmelidir.
- Doğru mahkemeye başvurun. Çocuk mallarının korunması istemleri aile mahkemesinde görülür.
- Hukukî nitelendirmeyi hâkime bırakın. Olayları eksiksiz anlatın; talebin hukukî adı yanlış konulmuşsa bu tek başına ret sebebi değildir.
- Tedbir isteyin. Devir riski varsa tapu kayıtlarına tedbir konulmasını talep edin.
- Sorumluluk davasına hazırlanın. Zarar doğmuşsa ana babanın özenli yönetimi ispatlaması gerektiğini hatırlatın.
- Muvazaa iddiasını belgeleyin. Bu iddia kural olarak yazılı delille ispatlanır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.02.2022 T., 2022/1006 E., 2022/1780 K.
Şartlar yoksa hâkim yönetim hakkına müdahale edemez. Annesinin ölümü üzerine çocuğa taşınmazlar ve para kalan dosyada mahkeme, babadan defter verilmesini ve önemli değişiklikleri bildirmesini istemişti. Daire çerçeveyi şöyle çizmiştir: “Bu yasal düzenleme karşısında, mahkemece yapılacak iş, sağ kalan eşten çocuğun, varsa malvarlığını gösteren bir defter vermesini istemek ve bu malvarlığında veya yapılacak yatırımlarda ilerde gerçekleşecek önemli değişiklikleri de bildirmesi için uyarmaktan ibarettir.” Sınırı ise şöyle koymuştur: “ana ve babanın çocuğun mallarını yönetmekte her ne sebeple olursa olsun yeterince özen göstermemeleri durumu mevcut olmadıkça; hakim, çocuk mallarının korunması konusunda ana ve babanın yönetme hakkına müdahale edemez ve bu sonucu doğuracak bir karar veremez.” Somut olayda babanın çocuk yararına dava açtığını beyan ettiği ve ceza dosyasının incelenmediği belirtilerek eksik inceleme saptanmıştır. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.07.2024 T., 2024/4510 E., 2024/5293 K.
Soyut endişe kayyım atanması için yeterli değildir. Oğlu ve eşi öldürülen babaanne, gelininin çocuğa intikal edecek mallar üzerindeki tasarruf yetkisini kötüye kullanabileceği endişesiyle çocuk mallarının yönetiminin kayyıma devrini istemişti. İlk derece mahkemesi TMK m. 352, 360 ve 361’i aktardıktan sonra, dosyada annenin özensizliğinin ispatlanamadığını saptamış ve şu değerlendirmeyi yapmıştır: “Tek başına davalının babasının davacının eşini ve çocuğunu öldürmesi, çocuk mallarının kötüye kullanıldığını ya da ağır bir biçimde ihlal edildiğini ispata yeterli değildir.” Dava reddedilmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiştir. Karar oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 03.06.2026 T., 2025/9883 E., 2026/6131 K.
Ana baba yasal temsilcidir; izin almaksızın satabilir, ama vekil gibi sorumludur. Ergin olmadan önce annesinin idareye sattığı taşınmaz payı nedeniyle velâyet görevinin kötüye kullanıldığını ileri süren davacı, tapu iptali ve tescil istemişti. Daire önce ölçütü koymuştur: “Çocuğun mallarının yönetimi çocuğun menfaatine uygun olmalı, çocuğun menfaati ile bağdaşabildiği ölçüde ana ve babanın ortak menfaatlerine hizmet etmelidir. Ana baba yönetim görevini sadakat ve özenle yerine getirmelidir.” Yetkinin niteliğini ise şöyle açıklamıştır: “Ana ve babanın çocuğun mallarını yönetme hakkı sınırsız değildir. Bu yetkiyi yerine getirirken vekil gibi sorumludurlar.” ve “Yasal temsilci durumunda, bulunan anne ve baba hâkimden izin almaksızın çocuklarına ait taşınır veya taşınmaz malları satabilirler.” Somut olayda davacı, devrin muvazaalı olduğunu ve idarenin kötü niyetle hareket ettiğini ispat edememiştir. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 14.12.2023 T., 2023/4998 E., 2023/6225 K.
Talebin adı yanlış konulmuşsa dava reddedilmez; nitelendirme hâkime aittir. Yabancı boşanma kararının tanınması istemiyle açılan davada mahkeme, davacıların hukukî yararı bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, dilekçede aynı zamanda çocuk mallarının korunması isteminin de bulunduğunu saptamış ve “Olayları açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme hakime aittir.” ilkesinden hareketle şu sonuca varmıştır: mahkemece “davacıların çocuk mallarının korunması kapsamında davanın çocuk adına açıldığının ve çocuk mallarının korunması hükümleri çerçevesinde çocuğun korunmaya değer hukuki yararının bulunduğunun kabul edilmesi, davalı anne ile çocuk arasında menfaat çatışması olduğu hususu da değerlendirilerek, çocuğa kayyım tayin edilerek yargılamaya devam edilmesi” gerekirdi. Karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Dört karar birlikte okunduğunda çocuk malları rejiminin dengesi görünür hâle gelir.
Birinci halka – yönetim hem hak hem yükümlülüktür. TMK m. 352 bunu birlikte söyler. Ana baba malları yönetmek zorundadır; yönetmemek de bir ihlaldir.
Kural olarak hesap verilmez. Velâyet ilişkisi güven esaslıdır. Bu nedenle ana babadan sürekli hesap ve güvence istenmez; denetim ancak somut bir aksaklıkta devreye girer.
Üçüncü halka – müdahalenin eşiği yüksektir. Şubat 2022 tarihli karar, m. 352/2 ve m. 360 koşulları bulunmadıkça hâkimin yönetme hakkına müdahale edemeyeceğini açıkça söyler. Temmuz 2024 tarihli karar ise bu eşiği somutlaştırır: ailedeki ağır bir suç bile tek başına yeterli değildir.
Dördüncü halka – önlemler kademelidir. Önce talimat, defter, bilgi ve hesap; yeterli görülmezse tevdi veya güvence; ancak bunlarla önlenemiyorsa kayyıma devir.
Beşinci halka – kullanma vardır, yararlanma yoktur. Haziran 2026 tarihli karar, yeni Kanun’un ana babaya çocuğun mallarını yalnızca kullanma hakkı tanıdığını, onlardan yararlanma hakkı tanımadığını vurgular. Bu, eski Kanun dönemine göre önemli bir daraltmadır.
Altıncı halka – satış için izin şartı yoktur. Aynı karar, yasal temsilci sıfatındaki ana babanın hâkimden izin almaksızın çocuğa ait taşınır veya taşınmaz malları satabileceğini belirtir. Denetim işlemin geçerliliğinde değil, sorumlulukta aranır.
Yedinci halka – ispat yükü sorumlulukta yer değiştirir. Zarar doğduğunda ana baba, malları sadakat ve özenle yönettiğini ve kusuru bulunmadığını ispatla yükümlüdür. Buna karşılık muvazaa iddiası, iddia edence ve kural olarak yazılı delille ispatlanır.
Sekizinci halka – usul, hakkı yutmamalıdır. Aralık 2023 tarihli karar, dilekçedeki hukukî nitelendirme hatasının davayı bitirmemesi gerektiğini gösterir. Veli ile çocuk arasında menfaat çatışması varsa çocuğa kayyım atanarak yargılamaya devam edilmelidir. Kayyım atanması, velâyet ve vesayet yazılarımız komşu kurumları ele alır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden yanlış? | Doğrusu |
|---|---|---|
| Her satış için mahkeme izni aramak | Ana baba yasal temsilcidir | Denetimi sorumluluk üzerinden kurun |
| Soyut endişeyle kayyım istemek | Tehlikenin somut olması gerekir | Özensizliği olguyla gösterin |
| Doğrudan m. 361’e sıçramak | Önlemler kademelidir | Önce m. 360 önlemlerini isteyin |
| Defter yükümlülüğünü ihmal etmek | Bildirim yapılmaması özensizlik göstergesidir | Malvarlığını ve değişiklikleri bildirin |
| Çocuğun malını kendi ihtiyacına harcamak | Yararlanma hakkı tanınmamıştır | Kanunî sınırlar içinde kullanın |
| Menfaat çatışmasını gündeme getirmemek | Çocuk temsilsiz kalır | Çocuğa kayyım tayinini isteyin |
| Tedbir talep etmemek | Yargılama sırasında devir yapılabilir | Tapu kaydına tedbir isteyin |
| Muvazaayı tanıkla ispata çalışmak | Kural olarak yazılı delil aranır | Yazılı delil veya kesin delil sunun |
| Yanlış mahkemeye başvurmak | Çocuk mallarının korunması aile mahkemesindedir | Görevli mahkemeyi doğru seçin |
Çocuğun mallarını kim yönetir?
Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdür.
Ana baba hesap vermek zorunda mıdır?
Kural olarak hesap ve güvence vermezler. Ancak yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda hâkim müdahale eder.
Çocuğun malı satılabilir mi?
Yargıtay kararlarında, velâyet hakkına sahip ve yasal temsilci durumunda bulunan ana babanın hâkimden izin almaksızın çocuğa ait taşınır veya taşınmaz malları satabileceği belirtilmektedir. Ancak bunu yaparken çocuğun menfaatini gözetmek zorundadırlar.
Ana baba çocuğun malından yararlanabilir mi?
Ana ve baba çocuğun mallarını yalnızca kullanabilme hakkına sahiptir; onlardan yararlanma hakkı kendilerine tanınmamıştır.
Çocuğun malı hangi hâllerde harcanabilir?
TMK m. 356 uyarınca olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde sermaye biçiminde ödemeler, tazminatlar ve benzeri edimler çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir. Zorunluluk varsa hâkim, belirlediği miktarlarda diğer mallara başvurma yetkisi tanıyabilir.
Hâkim hangi önlemleri alabilir?
Malların yönetimi konusunda talimat verebilir; belirli zamanlarda verilen bilgi ve hesabı yeterli görmezse malların tevdi edilmesine veya güvence gösterilmesine karar verebilir.
Kayyım hangi şartla atanır?
Çocuğun mallarının tehlikeye düşmesi başka bir şekilde önlenemiyorsa hâkim, yönetimin bir kayyıma devredilmesine karar verebilir.
Gelirlerin harcanmasından kuşku duyulursa ne olur?
Çocuk mallarının gelirlerinin veya bu mallardan ayrılmış belirli miktarların kanuna uygun şekilde sarfedileceğinden kuşku duyulursa hâkim, bunların da yönetimini bir kayyıma bırakabilir.
Eşim öldü, ne yapmam gerekir?
Uygulamada sağ kalan eşten çocuğun varsa malvarlığını gösteren bir defter vermesi istenir ve malvarlığında veya yatırımlarda ileride gerçekleşecek önemli değişiklikleri bildirmesi için uyarıda bulunulur.
Akrabalar kayyım atanmasını isteyebilir mi?
Talep edilebilir; ancak ana babanın malları yönetmekte yeterince özen göstermediğinin somut olarak ortaya konulması gerekir. Soyut endişe veya ailedeki başka bir olay tek başına yeterli görülmemektedir.
Ana babanın sorumluluğu nasıl belirlenir?
Ana ve baba, çocuğun mallarında meydana gelen zarardan sorumlu olmadıklarını ispat için, zararın meydana gelmesinde kusurlarının olmadığını, yani malları sadakat ve özenle yönettiklerini ispat etmelidirler.
Velâyet görevinin kötüye kullanılması nasıl ispatlanır?
Devrin muvazaalı olduğu ve karşı tarafın kötü niyetle hareket ettiği ortaya konulmalıdır. Muvazaa iddiası kural olarak yazılı delille; ayrıca ikrar, yemin ve kesin hüküm gibi kesin delillerle ispatlanabilir.
Veli ile çocuk arasında çıkar çatışması varsa ne olur?
Menfaat çatışması değerlendirilerek çocuğa kayyım tayin edilmesi ve yargılamaya bu şekilde devam edilmesi gerekir.
Dilekçede hukukî nitelendirmeyi yanlış yaparsam ne olur?
Olayları açıklamak taraflara, hukukî nitelendirme hâkime aittir. Dilekçedeki olgular çocuk mallarının korunmasını gerektiriyorsa mahkeme bu çerçevede değerlendirme yapmalıdır.
Yönetim ne zaman sona erer?
Velâyet veya yönetim hakkı sona erdiğinde ana baba, çocuğun mallarını hesabıyla birlikte ergin çocuğa ya da yeni yasal temsilciye devretmekle yükümlüdür.
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 335-336 – Velâyetin kapsamı ve kime ait olduğu
- 4721 sayılı Kanun m. 342 – Çocuğun temsil edilmesi
- 4721 sayılı Kanun m. 352 – Çocuk mallarının yönetimi
- 4721 sayılı Kanun m. 353 – Evlilik sona erince defter tutulması
- 4721 sayılı Kanun m. 354 – Malların kullanılması
- 4721 sayılı Kanun m. 355 – Gelirlerin sarfı
- 4721 sayılı Kanun m. 356 – Kısmen kullanma
- 4721 sayılı Kanun m. 357-359 – Çocuğun serbest malları
- 4721 sayılı Kanun m. 360 – Koruma önlemleri
- 4721 sayılı Kanun m. 361 – Yönetimin ana ve babadan alınması
- 4721 sayılı Kanun m. 362-363 – Yönetimin sona ermesi ve malların devri
- 4721 sayılı Kanun m. 426 – Kayyım atanmasını gerektiren hâller
İlgili yazılarımız: velâyet nedir, kayyım atanması, vesayet davası, velâyetin değiştirilmesi, vesayette elektronik satış.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olaya ilişkin hukukî görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Çocuk mallarının korunması değerlendirmesi malvarlığının niteliğine, ana babanın davranışlarına ve dosyadaki delillere göre değişir.