Yoksulluk Nafakası Süresiz mi? Kaldırma ve Azaltma Şartları

“Yoksulluk nafakası ömür boyu mu ödenir?” Boşanma davalarının en çok tartışılan sorusu budur. Yürürlükteki hukukta cevap nettir: Türk Medeni Kanunu m.175, yoksulluk nafakasını süresiz olarak düzenler. Ancak “süresiz” ile “sonsuz” aynı şey değildir — kanun, nafakanın kaldırılmasını gerektiren hâlleri ayrıca saymıştır.

Yoksulluk nafakası kime bağlanır?

TMK m.175’e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Üç unsur birlikte aranır:

• Yoksulluğa düşme: Boşanma sonrası kendi gelir ve malvarlığıyla asgari yaşam ihtiyaçlarını karşılayamayacak olmak. Asgari ücretle çalışıyor olmak, Yargıtay uygulamasında tek başına yoksulluğu ortadan kaldırmaz.
• Kusurun daha ağır olmaması: Eşit kusur hâlinde de nafakaya hükmedilebilir; engel olan, daha ağır kusurlu olmaktır.
• Diğer tarafın mali gücü: Nafaka, ödeyecek olanın geliriyle orantılı belirlenir.

Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması şart değildir; kusursuz eş de yoksulluk nafakasıyla yükümlü tutulabilir.

Ne zaman talep edilmelidir?

Yoksulluk nafakası, boşanma davası içinde talep edilmelidir. Boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile de istenebilir; ancak bu hak, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımına tabidir (TMK m.178). Bu süre kaçırılırsa nafaka hakkı düşer.

Nafaka ne zaman kendiliğinden sona erer?

TMK m.176/3 uyarınca irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka:

• Alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da
• Taraflardan birinin ölmesi

hâlinde kendiliğinden kalkar. Bu iki hâlde mahkeme kararına gerek yoktur; ancak icra takibi varsa durdurulması için karar alınması pratikte gerekir.

Nafaka hangi hâllerde mahkeme kararıyla kaldırılır?

Aynı maddeye göre nafaka alacaklısı;

• Evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşıyorsa,
• Yoksulluğu ortadan kalkmışsa,
• Haysiyetsiz hayat sürüyorsa,

mahkeme kararıyla nafaka kaldırılır. Bu üç hâlin ispatı davacıdadır ve uygulamada en çok tartışılan “fiilen evli gibi yaşama” iddiasıdır.

“Fiilen evliymiş gibi yaşama” nasıl ispatlanır?

Yargıtay, bu kavramı süreklilik, birliktelik ve dışarıdan evlilik görüntüsü ölçütleriyle değerlendirir. Tek başına yeterli sayılmayan durumlar: arkadaşlık ilişkisi, ara sıra görüşme, aynı sitede oturma. Güçlü delil sayılanlar:

1. Aynı adreste yerleşim kaydı ya da uzun süreli birlikte oturma
2. Ortak fatura, kira sözleşmesi, birlikte alınan konut
3. Komşu ve çevre tanık beyanları — süreye ve düzene ilişkin somut anlatım
4. Sosyal çevrede eş gibi tanıtılma

Hukuka aykırı yolla elde edilen kayıtlar (gizli kamera, izinsiz ses kaydı, konum takibi) delil olarak kabul edilmediği gibi ayrıca suç oluşturabilir. Bu yola başvurulmamalıdır.

Kaldırma yerine azaltma

Nafakanın tümüyle kaldırılması şartları oluşmamışsa, TMK m.176/4 uyarınca tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafaka artırılabilir veya azaltılabilir. Gelirin düşmesi, işsiz kalma, yeni bir çocuğun bakım yükü ya da ağır hastalık, azaltma talebinin tipik dayanaklarıdır.

İştirak nafakasıyla karıştırılmamalıdır

Yoksulluk nafakası eşe, iştirak nafakası çocuğa ödenir. İştirak nafakası çocuk ergin olunca kendiliğinden sona erer — ancak çocuk eğitimine devam ediyorsa TMK m.328/2 uyarınca yardım nafakası olarak sürmesi istenebilir. Eşin yeniden evlenmesi iştirak nafakasını sona erdirmez; bu iki nafaka birbirinden bağımsızdır.

Ne yapılmalı?

1. Talep aşamasında gelir ve malvarlığı belgelerini eksiksiz sunun; SGK kaydı, tapu, araç ve banka kayıtları mahkemece resen araştırılır.
2. Kaldırma veya azaltma davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir ve nafaka davaları basit yargılama usulüne tabidir.
3. Yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir.
4. Ödenmeyen nafaka icra yoluyla takip edilir; ödememe ayrıca tazyik hapsi yaptırımına tabidir.

Kaldırma ve azaltma şartlarının ayrıntısı için nafaka kaldırma ve azaltma davası yazımıza, dilekçe biçimi için nafaka dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Aile Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.