Bulaşıcı Hastalıklara İlişkin Tedbirlere Aykırı Davranma Suçu (TCK 195): Karantina, Ev İzolasyonu İhlali ve Kanun Yararına Bozma Kararları
- TCK m.195’e göre bulaşıcı hastalıklardan birine yakalanmış veya bu hastalıklardan ölmüş kimsenin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına dair yetkili makamlarca alınan tedbirlere uymayan kişi iki aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Suçun faili herkes olabilir; 10. Ceza Dairesine göre suçun mağduru tüm toplumdur.
- Suç için önce bulaşıcı hastalığın tıbben tespit edilmesi gerekir.
- Hastalığa yakalanmış veya bu hastalıktan ölmüş bir kişinin bulunduğu yer için yetkili makamca karantina uygulamasına başlanmış olmalıdır.
- Yargıtay’a göre karantina tedbiri kişiye değil, hastalığın bulunduğu yere ilişkin olmalıdır.
- Dosyada belirli bir yerin karantina altına alındığına dair karar yoksa suç oluşmaz.
- Pandemi döneminde ev izolasyonunu ihlal eden temaslı kişi hakkındaki kesinleşmiş mahkûmiyet, bu gerekçeyle kanun yararına bozulup beraate çevrilmiştir.
- İlçe sağlık müdürlüğü yazısında vaka olarak karantinaya alındığı bildirilen kişi için de yer karantinası kararı bulunmadığından aynı sonuca varılmıştır.
- Hastalığa yakalandığı şüphesi altındaki kişilerin bulunduğu yere ilişkin karantina tedbirine aykırılık bu suçu oluşturmaz.
- Bu suçtan doğrudan zarar görmeyen il sağlık müdürlüğünün kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz hakkı yoktur.
- Umumi Hıfzıssıhha Kanunundaki yasak ve zorunluluklara aykırılık, fiil ayrıca suç oluşturmuyorsa idari para cezası gerektirir.
- Önödeme kapsamında değildir.
- Üst sınırı iki yılı aşmadığından basit yargılama usulü uygulanabilir.
- Suç şikâyete bağlı değildir; olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Covid-19 pandemisi sırasında ev izolasyonunu ihlal ettiği kolluk tarafından tespit edilen binlerce kişi hakkında TCK 195 kapsamında dava açıldı. Bu davaların önemli bir kısmında basit yargılama usulüyle kısa süreli hapis cezaları verildi, cezalar adli para cezasına çevrildi ve itiraz edilmeden kesinleşti. Aradan yıllar geçtikten sonra Adalet Bakanlığının talebiyle bu hükümlerin bir bölümü Yargıtay önüne kanun yararına bozma yoluyla geldi.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, bu dosyalarda maddenin lafzına dikkat çekerek suçun, kişiye yönelik izolasyon kararıyla değil, hastalığın bulunduğu yerin karantina altına alınmasına ilişkin tedbirle bağlantılı olduğunu vurgulamıştır. Aşağıda suçun unsurları, idari yaptırımlarla ilişkisi ve bu kararlar ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hal | TCK m.195 | İki ay–bir yıl hapis |
| Temaslı kişinin ev izolasyonunu ihlali | Y10CD 30.09.2025 | Yer karantinası kararı yok, beraat |
| Vaka olarak karantinaya alınan kişinin evden çıkması | Y10CD 23.09.2025 | Yer karantinası kararı yok, beraat |
| Kapatılan havuzun kullanıma açılması | Y10CD 23.12.2024 | İl sağlık müdürlüğü KYOK’a itiraz edemez |
| Süresi geçmiş itirazda esas incelemesi | Y10CD 27.03.2023 | Önce süre incelenmeli, kanun yararına bozma |
| Mühürlenen yerin amacına aykırı kullanılması | TCK m.203 | Mühür bozma yönünden ayrıca değerlendirilebilir |
| Hıfzıssıhha yasak ve zorunluluklarına aykırılık | 1593 m.282 | Suç oluşmazsa idari para cezası |
| Genel sağlık amaçlı emre aykırılık | 5326 m.32 | Kanunda açık hüküm varsa idari para cezası |
| Önödeme | TCK m.75 | Uygulanmaz |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Hakkınızdaki tutanağı ve iddianameyi inceleyerek hangi tedbire aykırılığın isnat edildiğini belirleyin.
- Dosyada belirli bir yerin karantina altına alındığına dair yetkili makam kararı olup olmadığını kontrol edin.
- İzolasyon kararının size mi, yoksa bulunduğunuz yere mi ilişkin olduğunu ayırt edin.
- Hastalığın sizde veya o yerde tıbben tespit edilip edilmediğini gösteren test sonuçlarını isteyin.
- Temaslı veya şüpheli olarak mı, yoksa vaka olarak mı karantinaya alındığınızı sağlık kayıtlarıyla belgeleyin.
- Size yapılan bildirimin tarihi, içeriği ve yöntemi hakkında sağlık müdürlüğü yazısını dosyaya getirtin.
- Basit yargılama usulüyle verilen karara karşı itiraz süresini kaçırmayın.
- Suç oluşmuyorsa eylemin idari yaptırım alanında kalıp kalmadığını değerlendirin.
- Kesinleşmiş bir mahkûmiyet yer karantinası kararı olmadan verildiyse Adalet Bakanlığına kanun yararına bozma için başvurun.
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz edecekseniz suçtan doğrudan zarar gördüğünüzü açıklayın.
- Mühürlenen bir yer söz konusuysa mühür bozma suçunu ve mühürleme işlemine karşı idari yolları ayrıca değerlendirin.
- İdari para cezası verildiyse itiraz süresini ayrıca takip edin.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 30.09.2025 T., 2024/776 E., 2025/9091 K.
Covid-19 temaslısı olduğu için ikametinde izolasyonda bulunması gereken kişinin dışarı çıkması, dosyada belirli bir yerin karantina altına alındığına dair karar bulunmadığından TCK 195’teki suçu oluşturmaz. İlçe jandarma komutanlığının 17.12.2020 tarihli önleyici devriyesinde durdurulan araçtaki sanığın Covid-19 temaslısı olduğu ve ikamet adresinde izolasyonda bulunması gerektiği hâlde dışarı çıktığı tespit edilmiştir. İlçe sağlık müdürlüğünün yazısına göre sanık 12.12.2020-25.12.2020 tarihleri arasında ikametinde 14 günlük karantinaya alınmış ve bu durum kendisine filyasyon görevlilerince bildirilmiştir. Mahkeme basit yargılama usulüyle 1 ay 7 gün hapis cezası vermiş, cezayı 740 TL adli para cezasına çevirmiş, hüküm itiraz edilmeden kesinleşmiştir. Adalet Bakanlığının istemi üzerine dosyayı inceleyen Daire, suçun oluşabilmesi için hastalığa yakalanan veya hastalıktan ölen kişinin bulunduğu yere ilişkin karantina tedbirinin alınması gerektiğini, önemli olanın “karantina tedbirlerinin kişiye değil hastalığın bulunduğu yere ilişkin olarak alınmış olması olduğu” belirtmiştir. Buna göre suç için “bulaşıcı hastalığın fenni ve tıbben tespit edilmesi, bu bulaşıcı hastalığa yakalanmış veya bulaşıcı hastalıktan ölmüş bir kişinin bulunduğu yere ilişkin yetkili makamlar tarafından karantina uygulamasına başlanmış olması ve bu yere ilişkin alınan karantina tedbirine kişi tarafından uyulmaması” gerekir. Dosyaya yansıyan bir karantina kararı bulunmadığından Daire, CMK 309/4-d uyarınca hükmü doğrudan düzelterek sanığın beraatine karar vermiştir. Kanun yararına bozma istemi 30.09.2025 tarihinde kabul edilmiş, karar oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 23.09.2025 T., 2024/758 E., 2025/8621 K.
İlçe sağlık müdürlüğü yazısına göre vaka olarak karantina kapsamına alınan kişinin ev karantinasını ihlal etmesinde de, belirli bir yere ilişkin karantina kararı yoksa TCK 195 uyarınca mahkûmiyet kurulamaz. Jandarma karakol komutanlığının 13.10.2020 tarihli kontrolünde sanığın ikametinde bulunması gerekirken ev karantinasını ihlal ettiği tespit edilmiştir. İlçe sağlık müdürlüğü, sanığın 09.10.2020-22.10.2020 tarihleri arasında vaka olarak karantina kapsamına alındığını bildirmiştir. Mahkeme ilk olarak fiilin kanunda suç olarak tanımlanmadığı ve sanığın kastının bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiştir. Basit yargılama usulüyle verilen bu karara Cumhuriyet savcısının itiraz etmesi üzerine aynı mahkeme sanığı 1 ay 7 gün hapis cezasıyla cezalandırmış ve cezayı 740 TL adli para cezasına çevirmiş, hüküm kesinleşmiştir. Daire, maddenin lafzına göre suçun oluşması için mevcut ve süren bir bulaşıcı hastalığın ve bu hastalığa yakalanmış ya da ölmüş bir kişinin bulunması gerektiğini, “bu hastalığa yakalandığı şüphesi altında olan kişilerin bulunduğu yer ile ilgili olarak karantina tedbirine aykırı davranılmış olması halinde suçun oluşmayacağı” açıklamasını yapmıştır. Somut olayda da dosyaya yansıyan herhangi bir karantina kararı bulunmadığından mahkûmiyet hükmünü hukuka aykırı bulmuş ve sanığın beraatine doğrudan hükmetmiştir. Kanun yararına bozma istemi 23.09.2025 tarihinde kabul edilmiş, karar oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 23.12.2024 T., 2024/8861 E., 2024/26348 K.
Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma suçundan doğrudan zarar görmeyen il sağlık müdürlüğünün, bu suçtan verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz hakkı yoktur. Valilik kararıyla bir termal tesisin yüzme havuzu, mikrobiyolojik kirlilik giderilinceye kadar kullanıma kapatılmış; tesis yetkilisinin dilekçesi üzerine yalnızca müşteri kabul edilmeksizin tadilat ve temizlik yapılmasına izin verilmiştir. 10.07.2019 tarihli denetimde havuzu kullanan kişiler bulunduğu tespit edilmiş ve il sağlık müdürlüğü suç duyurusunda bulunmuştur. Cumhuriyet başsavcılığı, TCK 195’teki suçun yasal unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Bu karara yapılan itiraz üzerine sulh ceza hâkimliği mühür bozma suçunun değerlendirilmediği gerekçesiyle kararı kaldırmış, yeniden verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı da ikinci bir itirazla kaldırılmıştır. Adalet Bakanlığı iki hâkimlik kararının kanun yararına bozulmasını istemiştir. Daire, kovuşturmaya yer olmadığı kararına CMK 173/1 uyarınca ancak suçtan zarar görenin itiraz edebileceğini belirterek, “bu suçtan doğrudan zarar görmeyen Afyonkarahisar İl Sağlık Müdürlüğünün 5271 sayılı CMK’nın 173/1. maddesi kapsamında itiraz hakkı bulunmadığından itirazların bu gerekçe ile “reddine” karar verilmesi gerektiği” sonucuna varmıştır. Kanun yararına bozma istemi 23.12.2024 tarihinde değişik gerekçeyle kabul edilmiş, iki sulh ceza hâkimliği kararı oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 27.03.2023 T., 2022/8891 E., 2023/2648 K.
Basit yargılama usulüyle verilen beraat kararına süresi geçtikten sonra yapılan itirazda merci, önce itirazın süresinde olup olmadığını incelemelidir; bu inceleme yapılmadan esasa ilişkin karar verilemez. Sanık hakkında 21.09.2020 tarihli eylem nedeniyle TCK 195’ten açılan davada mahkeme, basit yargılama usulü uygulayarak suçun kast unsurunun oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiştir. Cumhuriyet savcısının itirazı üzerine mahkeme, itirazın süresinden sonra yapıldığını değerlendirerek dosyayı itirazı inceleyecek ağır ceza mahkemesine göndermiştir. Ağır ceza mahkemesi ise sanığa karantina tedbirlerine uymaması hâlinde uygulanacak yaptırımlara ilişkin tebligat, SMS veya telefonla bildirim yapılıp yapılmadığının araştırılması gerektiği gerekçesiyle itirazı kabul etmiş ve beraat kararını kaldırmıştır. Adalet Bakanlığının istemi üzerine Daire, CMK 252’yi hatırlatarak bozma nedenini “anılan karara karşı süresinde itiraz edilip edilmediği hususunda inceleme yapılarak karar verilmesi gerektiği gözetilmeden esasa ilişkin karar verilmesi” olarak göstermiştir. Kabule göre de ağır ceza mahkemesinin gerekçesinde itirazın süre geçtikten sonra yapıldığını değerlendirip hüküm kısmında esastan kararı kaldırmasının gerekçe ile hüküm arasında çelişki yarattığını belirtmiştir. Kanun yararına bozma istemi 27.03.2023 tarihinde kabul edilmiş, ağır ceza mahkemesi kararı oybirliğiyle bozulmuştur.
2025 tarihli iki karar, pandemi döneminde yaygın olarak açılan ev izolasyonu ihlali davalarında belirleyici ölçütü ortaya koymaktadır: Kişiye yönelik izolasyon, maddede aranan yer karantinası tedbirinin yerine geçmez. İki dosyada da kesinleşmiş mahkûmiyetler kanun yararına bozma yoluyla ortadan kaldırılmıştır. Bu dosyalarda mahkûmiyetlerin basit yargılama usulü ile verildiği ve itiraz edilmeden kesinleştiği de dikkat çekmektedir.
2024 tarihli karar, kamu sağlığına ilişkin suçlarda idarenin muhakeme hakları bakımından sınır çizmektedir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itiraz koşulları için KYOK kararına itiraz, katılma hakkı için davaya katılma ve katılan sıfatı yazılarımıza bakılabilir. Aynı olayda gündeme gelen mühür bozma suçu ile mühürleme ve faaliyetten men kararına itiraz yazılarımız da incelenebilir.
2023 tarihli karar ise itiraz süresinin kaçırılmasının sonuçlarını göstermektedir. Suç oluşmayan hâllerde uygulanan idari yaptırımlara karşı başvuru yolları için idari para cezasına itiraz yazımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Ev izolasyonu ihlalini tek başına suç saymak | Yer karantinası kararı aranır | Karantina kararını dosyaya getirtin |
| Temaslı ile hasta kişiyi aynı saymak | Şüpheli kişiler için suç oluşmaz | Sağlık kayıtlarıyla durumu belirleyin |
| Hastalığın tıbben tespitini aramamak | Suçun ilk koşulu eksik kalır | Test sonuçlarını isteyin |
| Sağlık müdürlüğü yazısını karar yerine koymak | Yazı yer karantinasını göstermez | Yetkili makam kararını arayın |
| Basit yargılama kararına itiraz etmemek | Hüküm kesinleşir | Süresinde itiraz edin |
| Kesinleşen hükmü değiştirilemez sanmak | Kanun yararına bozma yolu atlanır | Adalet Bakanlığına başvurun |
| Süresi geçmiş itirazı esastan incelemek | CMK 252’ye aykırıdır | Önce süre incelemesi yapın |
| İdarenin KYOK’a itirazını kabul etmek | Suçtan doğrudan zarar yoktur | İtirazı reddedin |
| İdari yaptırımı gözden kaçırmak | Suç oluşmasa da kabahat olabilir | 1593 m.282’yi değerlendirin |
Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma suçu nedir?
TCK m.195’te düzenlenen, bulaşıcı hastalığa yakalanmış veya bu hastalıktan ölmüş kişinin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına dair yetkili makamlarca alınan tedbirlere uymama suçudur.
Cezası nedir?
İki aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır. Koşulları varsa kısa süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.
Ev izolasyonunu ihlal etmek suç mu?
10. Ceza Dairesine göre tek başına değil. Suç için hastalığın bulunduğu belirli bir yerin yetkili makamca karantina altına alınmış olması gerekir; dosyada böyle bir karar yoksa suç oluşmaz.
Temaslı olduğum için karantinaya alındım, dışarı çıktım; ne olur?
10. Ceza Dairesi, Covid-19 temaslısı olarak ikametinde izolasyona alınan ve dışarı çıkan kişi hakkındaki mahkûmiyeti, yer karantinası kararı bulunmadığı için kanun yararına bozarak beraate çevirmiştir.
Testim pozitifti, yine de suç oluşmaz mı?
10. Ceza Dairesi, ilçe sağlık müdürlüğü yazısına göre vaka olarak karantinaya alınan kişi yönünden de dosyada belirli bir yere ilişkin karantina kararı bulunmadığından beraat kararı vermiştir. Sonuç, somut dosyadaki kararlara göre değişebilir.
Karantina “kişiye değil yere” ne demek?
Yargıtay’a göre maddede aranan tedbir, hastalığa yakalanan veya hastalıktan ölen kişinin bulunduğu yerin karantina altına alınmasına ilişkin olmalıdır. Kişiye yönelik izolasyon bildirimi bu koşulu karşılamaz.
Suç oluşmazsa hiçbir yaptırım uygulanmaz mı?
Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.282’ye göre bu Kanundaki yasaklara aykırı hareket edenlere veya zorunluluklara uymayanlara, fiilleri ayrıca suç oluşturmadığı takdirde idari para cezası verilir.
Kesinleşmiş mahkûmiyetim kaldırılabilir mi?
Hükmün kanuna aykırı olduğu düşünülüyorsa Adalet Bakanlığından kanun yararına bozma yoluna başvurulması istenebilir. 10. Ceza Dairesi, yer karantinası kararı bulunmayan dosyalarda bu yolla beraat kararı vermiştir.
Kapatılan bir işletmenin açılması bu suçu oluşturur mu?
Havuzu kapatılan termal tesisle ilgili dosyada Cumhuriyet başsavcılığı TCK 195’in unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş, sulh ceza hâkimliği ise olayın mühür bozma yönünden de değerlendirilmesini istemiştir.
İl sağlık müdürlüğü davaya veya itiraza dahil olabilir mi?
10. Ceza Dairesi, bu suçtan doğrudan zarar görmeyen il sağlık müdürlüğünün kovuşturmaya yer olmadığı kararına CMK 173/1 kapsamında itiraz hakkı bulunmadığına karar vermiştir.
Basit yargılama kararına itiraz edilmezse ne olur?
Hüküm kesinleşir. İncelenen pandemi dosyalarında kararların itiraz edilmeden kesinleştiği ve ancak yıllar sonra kanun yararına bozma yoluyla düzeltilebildiği görülmektedir.
Önödeme uygulanır mı?
Hayır. Suçun hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığından ve TCK m.75/6’daki listede yer almadığından önödeme hükümleri uygulanmaz.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.195’te şikâyet şartı öngörülmemiştir.
Zamanaşımı ne kadar?
Suçun üst sınırı beş yılı geçmediğinden olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Hangi mahkeme görevlidir?
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.195 — Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.203 — Mühür bozma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22 — Kast ve taksir
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.50 — Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 — Dava zamanaşımı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — Önödeme
- 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.282 — İdari para cezası
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.32 — Emre itaatsizlik
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.173 — Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
- Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartları Hakkında Yönetmelik
İlgili yazılarımız: Kanun yararına bozma · KYOK kararına itiraz · Mühür bozma suçu · Basit yargılama usulü · İdari para cezasına itiraz
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.