Sağlık İçin Tehlikeli Madde Temini Suçu (TCK 194): Çocuğa Alkol ve Uçucu Madde Satışı, İdari Para Cezası Sınırı ve Yargıtay
- TCK m.194’e göre sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara veren veya tüketimine sunan kişi altı aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Suçun hareketi maddeyi vermek veya tüketimine sunmaktır; satış yapılması şart değildir.
- 4250 sayılı Kanuna göre alkollü içkiler on sekiz yaşını doldurmamış kişilere satılamaz veya sunulamaz.
- Bu yasağa aykırılık tek başına idari para cezası gerektirir; satış sonucunda çocuğun sağlığı tehlikeye sokulursa ayrıca TCK 194’e göre ceza verilir.
- 10. Ceza Dairesi, çocuk alkolü içmeden kolluk tespit yaptığında sağlığın tehlikeye sokulmadığını kabul ederek mahkûmiyeti bozmuştur.
- Adli muayene raporunda çocuğun alkolsüz olduğu belirlenmişse eylem yalnızca idari para cezasını gerektirir.
- Satılan içkiyi içen çocuk alkol zehirlenmesiyle hastanede tedavi görmüşse TCK 194 suçu oluşur.
- Aynı olayda taksirle yaralama suçundan ayrıca hüküm kurulmaz.
- 5898 sayılı Kanuna göre uçucu madde içeren ürünler çocuklara satılamaz, verilemez; buna aykırılık TCK 194’e göre cezalandırılır.
- Çakmak gazı 5898 sayılı Kanunun kapsamına sonradan alındığından, bu değişiklikten önce çocuklara çakmak gazı satan kişi kanun yararına bozma yoluyla beraat etmiştir.
- Suç tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonraki kanun farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır.
- Önödeme kapsamında değildir.
- Üst sınırı iki yılı aşmadığından basit yargılama usulü uygulanabilir.
- Suç şikâyete bağlı değildir; olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Mahalle bakkalında, büfede veya markette on sekiz yaşından küçük birine alkollü içki satılması ya da çocukların koklamak için aldığı yapıştırıcı ve gaz ürünleri, uygulamada TCK 194 kapsamında en sık görülen olaylardır. Aynı satış bir dosyada yalnızca idari para cezasıyla sonuçlanırken başka bir dosyada hapis cezasına dönüşebilmektedir.
Bu farkı yaratan, satılan maddenin somut olayda çocuğun sağlığını gerçekten tehlikeye sokup sokmadığıdır. 4250 sayılı Kanun bu ayrımı açıkça yapmakta, Yargıtay 10. Ceza Dairesi de çocuğun içkiyi içip içmediğine, adli muayene raporuna ve hastane kayıtlarına bakarak karar vermektedir. Aşağıda suçun unsurları, idari yaptırımlarla ilişkisi ve bu kararlar ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hal | TCK m.194 | Altı ay–bir yıl hapis |
| Çocuğa alkol satışı, sağlık tehlikesi yok | 4250 m.7/1-b | Yalnızca idari para cezası |
| Çocuğa alkol satışı, sağlık tehlikeye girdi | 4250 m.7/2 | Ayrıca TCK 194 |
| Satılan içkiyi içen çocuğun alkol zehirlenmesi | Y10CD 19.04.2022 | TCK 194 oluşur, ayrıca taksirle yaralama yok |
| İçki tüketilmeden kolluk tespiti | Y10CD 26.01.2022 | Sağlık tehlikeye girmedi, mahkûmiyet bozuldu |
| Adli muayenede çocuk alkolsüz | Y10CD 28.04.2021 | İdari para cezası gerekir, zamanaşımı nedeniyle yer yok |
| Kanun değişikliğinden önce çocuğa çakmak gazı satışı | Y10CD 30.09.2025 | Kanun yararına bozma, beraat |
| Uçucu madde içeren ürünü çocuğa satma | 5898 m.3 | TCK 194’e göre ceza |
| Kanunun zaman bakımından uygulanması | TCK m.7 | Lehe kanun uygulanır |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Satışın yapıldığı tarihi, saati ve işyerini belgeleyen kamera kaydı, fiş veya tanık bilgilerini toplayın.
- Kolluk tutanağında içkinin veya maddenin tüketilip tüketilmediğinin yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
- Çocuğun olaydan hemen sonra adli muayenesinin yapılmasını ve alkol ölçümünün kayda geçirilmesini isteyin.
- Hastaneye başvurulduysa epikriz, yoğun bakım ve tedavi kayıtlarını dosyaya getirtin.
- Satıcının çocuğun yaşını bilip bilmediğini gösteren kimlik sorgusu ve tanık beyanlarını değerlendirin.
- Maddenin olay tarihinde 4250 veya 5898 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığını kontrol edin.
- Sağlık tehlikesi bulunmayan olaylarda eylemin idari para cezasını gerektirdiğini ileri sürün.
- İdari para cezası verildiyse itiraz süresini ve soruşturma zamanaşımını ayrıca takip edin.
- Aynı olay için hem TCK 194 hem taksirle yaralama davası açılmışsa ayrı hüküm kurulamayacağını belirtin.
- Koşulları varsa basit yargılama usulünün uygulanmasını değerlendirin.
- Kesinleşmiş bir mahkûmiyet sonradan suç olmaktan çıkan bir fiile dayanıyorsa kanun yararına bozma yolu için Adalet Bakanlığına başvurun.
- İşletme sahibiyseniz yaş kontrolü talimatlarını ve çalışan eğitimlerini yazılı hâle getirin; tekrarlanan ihlal satış belgesinin iptaline yol açabilir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 19.04.2022 T., 2021/14049 E., 2022/5152 K.
Satılan alkollü içkiyi içen çocuk alkol zehirlenmesi nedeniyle hastanede tedavi görmüşse satıcının eylemi TCK 194’teki suçu oluşturur; aynı olay için ayrıca taksirle yaralama suçundan hüküm kurulamaz. Çocuk, sanığın sattığı alkollü içkiyi içmiş ve alkol intoksikasyonu nedeniyle devlet hastanesinin yoğun bakım ünitesinde basit tıbbi müdahaleyle tedavi edilmiştir. Mahkeme sanığı hem sağlık için tehlikeli madde temini hem de taksirle yaralama suçlarından ayrı ayrı cezalandırmıştır. Daire, “sanığın çocuğa alkollü içki satması nedeniyle çocuğun sağlığının tehlikeye sokulduğunun anlaşılması karşısında; sanığın eyleminin TCK’nın 194/1. maddesine uyan sağlık için tehlikeli madde temin etme suçunu oluşturacağı, taksirle yaralama suçundan hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmesi gerekirken” iki ayrı mahkûmiyet kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. Kabule göre de suçun üst sınırının bir yıl olduğunu, Anayasa Mahkemesinin 25.06.2020 tarihli iptal kararı karşısında basit yargılama usulünün sanık lehine sonuç doğurabileceğini ve dosyanın bu yönden TCK 7 ile CMK 251 gözetilerek yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bozmadan sonra mahkeme sanığı TCK 194 uyarınca 5 ay hapis cezasıyla cezalandırmış, bu hüküm 10. Ceza Dairesinin 28.11.2023 tarihli kararıyla onanmıştır. İlk hükümler 19.04.2022 tarihinde sanığın temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 26.01.2022 T., 2021/16509 E., 2022/907 K.
Çocuğa alkollü içki satıldığı sabit olsa bile çocuk içkiyi tüketmeden kolluk tespit yapmışsa, çocuğun sağlığı tehlikeye sokulmadığından TCK 194 uyarınca mahkûmiyet kurulamaz. Sanığın çocuğa alkollü içki sattığı sabit görülmüş ve mahkeme sanık hakkında mahkûmiyet kararı vermiştir. Daire, dosya kapsamına göre “çocuk suç konusu alkollü içkiyi henüz tüketmeden kolluk görevlilerince tespit yapıldığı ve TCK’nın 194. maddesinde düzenlendiği şekilde çocuğun alkol kullanması nedeniyle sağlığının tehlikeye sokulmadığı” tespitini yapmıştır. Kararda, sanık hakkında zamanaşımı süresinin dolmuş olması da dikkate alınarak Kabahatler Kanununun 20/2-a maddesi uyarınca idari para cezası verilmesine yer olmadığına karar verildiği belirtilmiş ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanılarak sanığın beraati yerine mahkûmiyetine karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur. Bu karar, satış anında müdahale edilen olaylarda suçun tamamlanması için aranan sağlık tehlikesinin somut olarak gösterilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Mahkûmiyet hükmü 26.01.2022 tarihinde sanığın temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 28.04.2021 T., 2020/18283 E., 2021/5268 K.
Genel adli muayene raporunda çocuğun alkolsüz olduğu belirlenmiş ve sağlığının tehlikeye sokulduğuna dair tespit bulunmuyorsa, çocuğa alkollü içki satan işletmecinin eylemi yalnızca idari para cezasını gerektirir. Sanığın işlettiği işyerinde çocuğa alkollü içki sattığı sabit görülmüş ve mahkûmiyet kararı verilmiştir. Ancak çocuğun muayenesi sonucunda düzenlenen genel adli muayene raporunda alkolsüz olduğu belirlenmiştir. Daire, hüküm tarihinden önce 11.06.2013 tarihinde yürürlüğe giren ve sanık lehine olan 4250 sayılı Kanunun 6487 sayılı Kanunla değiştirilen hükümlerine göre, çocuğun sağlığının tehlikeye sokulması hâlinde ayrıca TCK 194’e göre ceza verileceğini, “eylemin çocuğun sağlığını tehlikeye sokmaması halinde ise aynı Yasanın 7. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi gereğince münhasıran idari para cezası verileceği” belirtmiştir. TCK 7’yi de gözeterek hükmü bozmuş, ardından yeniden yargılamaya gerek görmeden uygulanabilecek idari para cezası yönünden Kabahatler Kanununun 20/2-a maddesindeki soruşturma zamanaşımının dolduğunu tespit etmiştir. Hüküm 28.04.2021 tarihinde oybirliğiyle bozulmuş ve idari para cezası verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 30.09.2025 T., 2023/16503 E., 2025/9119 K.
Çakmak gazı 5898 sayılı Kanunun kapsamına suç tarihinden sonra alındığından, bu değişiklikten önce çocuklara çakmak gazı satan işletmeci hakkında verilen kesinleşmiş mahkûmiyet kanun yararına bozularak beraate çevrilmiştir. Sanığın işlettiği işyerinde 14.07.2018 tarihinde yaşı küçük mağdurlara çakmak gazı sattığı, mağdurların bu gazı koklamaları nedeniyle zehirlendikleri kabul edilmiştir. Mahkeme sanığı TCK 194 uyarınca adli para cezasıyla cezalandırmış ve hüküm kesinleşmiştir. Adalet Bakanlığının talebi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına bozma istemiştir. Daire, 5898 sayılı Kanunun amacını ve kapsamını düzenleyen 1. maddesi, çocuklara satış yasağını düzenleyen 2. maddesi ve aykırılığı TCK 194’e bağlayan 3. maddesini birlikte değerlendirmiştir. Buna göre “çakmak gazının suç tarihinden sonra 18.10.2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanun’un 34. maddesiyle anılan düzenleme kapsamına alındığından, işlendiği zamanda suç olmayan bir eylemden dolayı mahkûmiyet kararı verilemeyeceği” gözetilmeden mahkûmiyet kurulmasını kanuna aykırı bulmuştur. CMK 309/4-d uyarınca hükmü doğrudan düzelterek sanığın, yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması nedeniyle beraatine hükmetmiştir. Kanun yararına bozma istemi 30.09.2025 tarihinde kabul edilmiş ve karar oybirliğiyle bozulmuştur.
2021 ve 2022 tarihli iki karar, çocuğa alkol satışının tek başına ceza davası için yeterli olmadığını, adli muayene raporu veya tüketimin gerçekleşmemesi hâlinde eylemin idari yaptırım alanında kaldığını ortaya koymaktadır. Alkol satışına ilişkin idari yaptırımlar ve belge iptali için tütün ve alkol satış belgesinin iptali ve idari para cezası, bu cezalara karşı başvuru yolları için idari para cezasına itiraz yazılarımıza bakılabilir.
Alkol zehirlenmesine ilişkin 2022 tarihli karar, TCK 194 ile taksirle yaralama suçu arasındaki ilişkiyi göstermekte, bozma sonrası süreç ise basit yargılama usulü tartışmasının önemini ortaya koymaktadır.
Çakmak gazına ilişkin 2025 tarihli karar, kesinleşmiş hükümlere karşı kanun yararına bozma yolunun etkisini göstermektedir. Sağlık için tehlikeli maddenin uyuşturucu veya uyarıcı madde olması hâlinde ise uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Her çocuğa alkol satışını TCK 194 saymak | Sağlık tehlikesi yoksa idari para cezası gerekir | Tehlikenin somut olarak doğup doğmadığını inceleyin |
| Adli muayene yaptırmamak | Sağlık tehlikesi ispatlanamaz | Olaydan hemen sonra muayene isteyin |
| Tüketim olup olmadığını tutanağa yazmamak | Suçun oluşup oluşmadığı belirsiz kalır | Tutanakta tüketim durumunu açıkça belirtin |
| Taksirle yaralamadan ayrıca hüküm kurmak | Aynı olay için ikinci mahkûmiyet olur | Yalnızca TCK 194’ü uygulayın |
| Olay tarihindeki kanun kapsamını kontrol etmemek | Suç olmayan fiilden mahkûmiyet kurulabilir | TCK 7 ve kanun değişikliklerini denetleyin |
| İdari para cezası zamanaşımını gözden kaçırmak | Ceza verilemez hâle gelir | 5326 m.20 sürelerini takip edin |
| Basit yargılamayı değerlendirmemek | Sanık lehine indirim kaçırılır | CMK 251 koşullarını inceleyin |
| Kesinleşen hükmü değiştirilemez sanmak | Olağanüstü kanun yolu atlanır | Kanun yararına bozma talebini değerlendirin |
| Yaş kontrolünü belgelememek | Tekrarlanan ihlalde belge iptali gündeme gelir | Kimlik kontrolü talimatı uygulayın |
Sağlık için tehlikeli madde temini suçu nedir?
TCK m.194’te düzenlenen, sağlık için tehlike oluşturabilecek maddeleri çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara verme veya tüketimine sunma suçudur.
Cezası nedir?
Altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıdır.
18 yaşından küçüğe alkol satmak suç mu?
4250 sayılı Kanuna göre bu satış yasaktır ve idari para cezası gerektirir. Satış sonucunda çocuğun sağlığı tehlikeye sokulursa ayrıca TCK 194’e göre ceza verilir.
Çocuk içkiyi içmediyse ne olur?
10. Ceza Dairesi, çocuk içkiyi henüz tüketmeden kolluk tespit yaptığında sağlığın tehlikeye sokulmadığını kabul ederek TCK 194’ten verilen mahkûmiyeti bozmuştur.
Adli muayene raporu neden önemli?
10. Ceza Dairesi, genel adli muayene raporunda çocuğun alkolsüz olduğu belirlendiğinde eylemin yalnızca idari para cezasını gerektirdiğine karar vermiştir.
Çocuk alkol zehirlenmesi geçirirse satıcı hangi suçtan sorumlu olur?
10. Ceza Dairesi, satılan içkiyi içip yoğun bakımda tedavi edilen çocuk olayında TCK 194 suçunun oluştuğunu ve ayrıca taksirle yaralama suçundan hüküm kurulamayacağını belirtmiştir.
Satış yapılmadan ücretsiz vermek de suç mu?
Evet. TCK m.194’te “veren veya tüketimine sunan” ifadesi kullanılmıştır; bedel alınması şart değildir.
Çocuklara yapıştırıcı veya çakmak gazı satmak suç mu?
5898 sayılı Kanuna göre kırtasiye malzemesi, boya incelticisi, çakmak gazı ve benzeri uçucu madde içeren ürünler çocuklara satılamaz, verilemez. Bu yasağa aykırılık TCK 194’e göre cezalandırılır.
Kanun değişikliğinden önceki olaylarda ne olur?
TCK m.7’ye göre işlendiği zaman suç sayılmayan fiilden dolayı ceza verilemez. 10. Ceza Dairesi, çakmak gazının 5898 sayılı Kanun kapsamına alınmasından önceki satış nedeniyle verilen mahkûmiyeti kanun yararına bozarak beraate çevirmiştir.
Aynı işyerinde tekrar tekrar çocuğa alkol satılırsa ne olur?
4250 sayılı Kanun m.7’ye göre on sekiz yaş yasağına aykırılık, ilk fiilden sonraki beş yıl içinde üçüncü defa işlenirse satıcının perakende ve açık alkollü içki satış belgelerinin iptaline karar verilir ve iki yıl süreyle yeni belge verilmez.
Önödeme uygulanır mı?
Hayır. Suçun hapis cezasının üst sınırı altı ayı aştığından ve TCK m.75/6’daki listede yer almadığından önödeme hükümleri uygulanmaz.
Basit yargılama usulü uygulanabilir mi?
Evet. CMK m.251’e göre üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda asliye ceza mahkemesi basit yargılama usulünü uygulayabilir; mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.194’te şikâyet şartı öngörülmemiştir.
Zamanaşımı ne kadar?
Suçun üst sınırı beş yılı geçmediğinden olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır.
Hangi mahkeme görevlidir?
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.194 — Sağlık için tehlikeli madde temini
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22 — Kast ve taksir
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.50 — Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 — Dava zamanaşımı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — Önödeme
- 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu m.6 — Satış yasakları
- 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu m.7 — Cezalar
- 5898 sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun m.1-3
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.20 — Soruşturma zamanaşımı
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
İlgili yazılarımız: Tütün ve alkol satış belgesinin iptali · Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti · Kanun yararına bozma · Basit yargılama usulü · İdari para cezasına itiraz
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.