Beraat Ettim, Avukat Ücretini Kim Öder? CMK 327 ve Hazine
- CMK m.324/1: avukatlık ücreti yargılama giderlerindendir.
- CMK m.327/1: beraat veya CYYO kararı verilen kişi sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri öder.
- CMK m.327/2: bu kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Devlet Hazinesince üstlenilir.
- Beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık lehine hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilir.
- Vekâlet ücreti için sanığın üzerine atılı tüm suçlardan beraat etmesi gerekir.
- Şikâyet hakkını kullanan katılan, beraat üzerine yargılama giderinden sorumlu tutulamaz.
- Düşme kararında vekâlet ücreti ve yargılama gideri sanığa yüklenemez.
Beraat kararı aldınız. Peki aylarca ödediğiniz avukatlık ücreti ve masraflar ne olacak?
Cevap kanunda açıktır — ama uygulamada çok sık atlanır.
Kanuni çerçeve
CMK m.327: “(1) Hakkında beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişi, sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edilir. (2) Bu kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler, Devlet Hazinesince üstlenilir.”
CMK m.324/1: “Harçlar ve tarifesine göre ödenmesi gereken avukatlık ücretleri ile soruşturma ve kovuşturma evrelerinde yargılamanın yürütülmesi amacıyla Devlet Hazinesinden yapılan her türlü harcamalar ve taraflarca yapılan ödemeler yargılama giderleridir.”
Kim, ne öder?
| Hüküm | Yargılama gideri |
|---|---|
| Mahkûmiyet (m.325/1) | Tamamı sanığa |
| HAGB / erteleme (m.325/2) | Tamamı sanığa |
| Beraat / CYYO (m.327/1) | Sadece kendi kusurundan ileri gelenler |
| Düşme | Sanığa yüklenemez |
Ayrıca m.325/3: yargılamanın değişik evrelerinde yapılan araştırma veya işlemler nedeniyle giderler doğmuş ve sonuç sanık lehine çıkmışsa, bunların sanığa yüklenmesinin hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında mahkeme kısmen veya tamamen Devlet Hazinesine yükler.
Vekâlet ücreti şartı: tüm suçlardan beraat
Beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık yararına hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilebilmesi için, sanığın üzerine atılı tüm suçlardan beraat etmesi gerekir. Bir suçtan beraat edilip diğerinden HAGB kararı verilmişse, beraat edilen suç yönünden vekâlet ücretine hak kazanılmaz.
Şikâyetçi sorumlu tutulabilir mi?
Hayır. Anayasa m.2‘deki hukuk devleti ilkesi ile şikâyet ve hak arama hürriyetleri dikkate alındığında, şikâyet hakkını kullanan katılan, sanığın beraatine karar verilmesi üzerine yargılama giderlerinden sorumlu tutulamaz.
Ne yapmalı?
- Vekâletnamenizin ve duruşmalara katılımın dosyada göründüğünden emin olun.
- Beraat talebinizle birlikte hazine aleyhine vekâlet ücreti talebini açıkça yazın.
- Karar fıkrasında vekâlet ücreti yoksa bunu kanun yolu sebebi yapın.
- Birden çok suç varsa hepsinden beraat edilip edilmediğini kontrol edin.
- Katılan aleyhine gider yükletilmişse buna katılan da itiraz edebilir.
- Düşme kararında aleyhinize gider varsa derhal itiraz edin.
- Ödediğiniz bilirkişi ve tebligat masraflarının iadesini talep edin.
- Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E.2017/4043, K.2017/16227, 07.12.2017 Hazine aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmemesi bozma sebebidir. Sanık müdafii hükmü yalnızca vekâlet ücretiyle sınırlı olarak temyiz etmişti. Daire, CMK m.324/1‘e göre avukatlık ücretinin yargılama giderlerinden olduğunu, aynı Kanun’un m.327/2‘sindeki “beraat eden kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler devlet hazinesince üstlenilir” hükmü de dikkate alındığında, beraat eden ve kendisini müdafii ile temsil ettiren sanık yararına, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 13/5. maddesi uyarınca Hazine aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmemesinin kanuna aykırı olduğunu belirtti. Bozma sonrası yeniden yargılama gerekmediğinden Daire, hüküm fıkrasının sonuna “beraat eden ve kendisini vekil ile temsil ettiren sanık yararına CMK’nın 324/1, 327/2 ve karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin 13/5. maddeleri uyarınca vekâlet ücretinin hazineden alınarak sanığa verilmesine” ibaresini ekleyerek hükmü düzelterek onadı. Aynı yöndeki bir başka kararda Daire, kendisini vekille temsil ettiren beraat eden sanık lehine hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
- Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E.2019/13342, K.2019/16330, 18.09.2019 Vekâlet ücreti için tüm suçlardan beraat şartı. Sanık müdafiinin temyiz istemi yargılama giderine hasren incelendi. Daire kuralı net biçimde koydu: “Beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık yararına hazine aleyhine maktu vekalet ücretine hükmedilebilmesi için, sanığın üzerine atılı tüm suçlardan beraat etmesi gerektiği” belirtildi. Somut olayda sanık kasten yaralama suçundan beraat etmiş, ancak hakaret suçundan hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmişti; bu nedenle beraat ettiği suç yönünden vekâlet ücretine hak kazanamayacağı sonucuna varıldı. Diğer yargılama gideri ise 6352 sayılı Kanun’un 100. maddesiyle değişik CMK m.324/4 uyarınca terkin tutarının altında kaldığından hazine üzerinde bırakılmıştı. Daire, yerel mahkeme uygulamasını isabetli bularak hükmü oybirliğiyle onadı.
- Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E.2016/15538, K.2018/3829, 19.03.2018 Şikâyetçi, beraat üzerine gider sorumlusu tutulamaz. Karşılıksız yararlanma suçundan beraat kararı verilen dosyada yerel mahkeme, “Sanığın talebi gereğince kovuşturma aşamasında görevlendirilen müdafiye ödenen vekâlet ücretinin katılan şirketten alınarak hazineye gelir kaydına” karar vermişti. Daire bunu kabul etmedi: “Anayasa’nın 2. maddesinde hüküm bulan hukuk devleti ilkesi ile yine Anayasa’da hüküm altına alınan şikayet ve hak arama hürriyetleri de dikkate alındığında, şikayet hakkını kullanan katılan kurumun, sanığın beraatine karar verilmesi üzerine, yargılama giderlerinden sorumlu tutulamayacağı” gözetilmemişti. Hüküm bozuldu; ancak yeniden yargılama gerekmediğinden hüküm fıkrasından vekâlet ücretinin katılandan alınmasına ilişkin bölüm çıkarılıp yerine “Yargılama giderlerinin hazine üzerinde bırakılmasına” cümlesi eklenerek karar düzelterek onandı.
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2022/3532, K.2022/17383, 01.12.2022 Düşme kararında gider ve vekâlet ücreti sanığa yüklenemez. Bölge adliye mahkemesi ceza daireleri arasında, 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca ödeme nedeniyle düşme kararı verildiğinde vekâlet ücreti ve yargılama giderinin sanığa yüklenip yüklenmeyeceği konusunda içtihat farklılığı doğmuştu. Daire, uyuşmazlığı gidererek şu gerekçeyi kurdu: 5941 sayılı Kanun’da ve atıf yaptığı İİK maddelerinde yargılama giderlerine ilişkin özel bir hüküm bulunmadığı — oysa mülga 3167 sayılı Kanun m.16/B‘de böyle bir düzenleme vardı — bu nedenle konunun ceza yargılaması usulü yönünden genel kanun niteliğindeki CMK‘ya göre çözülmesi gerektiği. CMK’nın yargılama giderlerine ilişkin maddelerinde ise giderlerin sanığa yükleneceği hüküm türlerinin ve şartlarının sınırlı olarak sayıldığı, düşme kararına ise bu hüküm türleri arasında yer verilmediği belirlendi. Sonuç: “sanığın ödeme yapması nedeniyle düşme kararı verilmesi halinde vekalet ücreti ve yargılama giderlerinin sanığa yüklenemeyeceğine, 01/12/2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.”
Beraat edersem avukat ücretimi kim öder?
Kendinizi vekille temsil ettirdiyseniz, CMK m.324/1 ve m.327/2 ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca lehinize hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilir. Bu, avukatınıza ödediğiniz ücretin tamamı değil, tarifedeki maktu tutardır. Buna hükmedilmemesi bozma sebebidir; Yargıtay çoğu kez hüküm fıkrasına ekleme yaparak kararı düzelterek onamaktadır.
Bir suçtan beraat, diğerinden HAGB aldım; ne olur?
Vekâlet ücretine hak kazanamazsınız. Yargıtay, beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık yararına hazine aleyhine maktu vekâlet ücretine hükmedilebilmesi için sanığın üzerine atılı tüm suçlardan beraat etmesi gerektiğini belirtmektedir. Bir suçtan beraat edilip diğerinden hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildiği olayda, beraat edilen suç yönünden vekâlet ücretine hak kazanılamayacağı kabul edilmiştir.
Şikayetçi masrafları ödemek zorunda mı?
Hayır. Yargıtay, Anayasa m.2’deki hukuk devleti ilkesi ile şikâyet ve hak arama hürriyetleri dikkate alındığında, şikâyet hakkını kullanan katılanın sanığın beraati üzerine yargılama giderlerinden sorumlu tutulamayacağını belirtmiştir. Katılandan alınmasına karar verilen giderler bozularak “yargılama giderlerinin hazine üzerinde bırakılmasına” biçiminde düzeltilmektedir.
Düşme kararında masraf bana yüklenir mi?
Hayır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki içtihat farklılığını giderirken, CMK’nın gider hükümlerinde giderlerin sanığa yükleneceği hüküm türlerinin sınırlı olarak sayıldığını ve düşme kararına bu türler arasında yer verilmediğini belirlemiş; sanığın ödeme yapması nedeniyle düşme kararı verilmesi hâlinde vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin sanığa yüklenemeyeceğine oybirliğiyle karar vermiştir.
“Kendi kusurumdan ileri gelen gider” ne demek?
CMK m.327/1, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişinin sadece kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edileceğini düzenler. Uygulamada bu, örneğin duruşmaya mazeretsiz gelmemek gibi davranışların yol açtığı ek masrafları ifade eder. Bu istisnai hükmün yorum yoluyla genişletilerek sanık aleyhine sonuç doğuramayacağı da vurgulanmaktadır.
Mahkûm olursam bütün masrafı ben mi öderim?
Kural olarak evet. CMK m.325/1 uyarınca cezaya veya güvenlik tedbirine mahkûm edilmesi hâlinde bütün yargılama giderleri sanığa yüklenir; m.325/2 uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi hâllerinde de aynı kural uygulanır. Ancak m.325/3 bir istisna getirir: sonucu sanık lehine çıkan araştırma ve işlemlerin giderlerinin sanığa yüklenmesi hakkaniyete aykırı olacaksa mahkeme bunları kısmen veya tamamen Hazineye yükleyebilir.
Kararda vekalet ücreti yazmıyorsa ne yapmalıyım?
Kanun yoluna başvurun. CMK m.324/2 uyarınca hüküm ve kararda yargılama giderlerinin kimlere yükletileceğinin gösterilmesi zorunludur. Beraat eden ve kendisini vekille temsil ettiren sanık lehine hazine aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmemesi kanuna aykırıdır ve tek başına temyiz/istinaf sebebi oluşturur; nitekim hükmü yalnızca vekâlet ücretiyle sınırlı olarak temyiz eden dosyalarda da bozma kararı verilmektedir.
Ödediğim bilirkişi ve posta masrafını geri alabilir miyim?
CMK m.327/2 uyarınca beraat veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilen kişinin önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Devlet Hazinesince üstlenilir. Bu nedenle yargılama sırasında yatırdığınız gider avansı, bilirkişi ve tebligat masrafları bu kapsamda değerlendirilir. Talebin karar öncesinde açıkça ileri sürülmesi ve ödeme belgelerinin dosyaya sunulmuş olması uygulamada kolaylık sağlar.
- 5271 sayılı CMK m.324 — Yargılama giderleri
- 5271 sayılı CMK m.325 — Sanığın yükümlülüğü
- 5271 sayılı CMK m.327 — Beraat veya CYYO hâlinde gider
- 5271 sayılı CMK m.223 — Hüküm türleri
- 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.168 — Asgari ücret tarifesi
- Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.13 — Ceza davalarında ücret
- Anayasa m.2 ve m.36 — Hukuk devleti ve hak arama hürriyeti
Bağlantılı başlıklar için beraat kararı ve sonuçları, hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve vekalet ücretinden kim sorumludur yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.