Ayıplı Aracın Misli ile Değişimi
Kısaca
- Mal ayıplıysa tüketici dört seçimlik haktan birini kullanır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme (6502 s. K. m.11).
- Seçimlik hak yenilik doğurucu (inşai) bir haktır: tek yanlı ve varması gereken bir irade açıklamasıyla kullanılır, bir kez bildirilmekle tükenir ve tercih değiştirilemez.
- Ücretsiz onarım ve misli ile değiştirme hakları üretici ve ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu iki hak bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.
- Buna karşılık bedelden indirim ve sözleşmeden dönme bakımından üretici/ithalatçıya husumet yöneltilemez.
- Onarım talebi otuz iş günü (veya yönetmelikteki azami tamir süresi) içinde yerine getirilmezse tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
- Onarım yapılmış ama ayıp tam ve kalıcı olarak giderilememişse, bu seçimlik hakkın kullanıldığından söz edilemez.
- Misli ile değişim satıcı için orantısız güçlük doğuracaksa tüketici sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanır; mahkeme “çoğun içinde az da vardır” kuralıyla bedel indirimini değerlendirebilir.
Sıfır kilometre alınan araç birkaç ay içinde defalarca servise girer, arıza bir türlü kesin olarak giderilemez. Tüketicinin ilk talebi genellikle aynıdır: “Bu aracı istemiyorum, yenisiyle değiştirin.” Kanun bu talebi tanır — ama koşullara bağlar.
Aşağıda misli ile değişimin hangi hâllerde kabul edildiğini, hangi hâllerde bedel indirimine dönüştüğünü, seçimlik hakkın nasıl kullanılması gerektiğini ve kime karşı ileri sürülebileceğini ele alıyoruz.
Seçimlik haklar ve sınırları
6502 sayılı Kanun m.11 – Tüketicinin seçimlik hakları: “(1) Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici; a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme, ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme, seçimlik haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
(2) Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesi hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu fıkradaki hakların yerine getirilmesi konusunda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. (…)
(3) Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin satıcı için orantısız güçlükleri beraberinde getirecek olması hâlinde tüketici, sözleşmeden dönme veya ayıp oranında bedelden indirim haklarından birini kullanabilir. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği gibi hususlar dikkate alınır.
(4) (…) bu talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü (…) içinde yerine getirilmesi zorunludur. (…) Aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir. (…)
(6) Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, tüketicinin seçtiği hakkı yerine getiren tarafça karşılanır. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte (…) tazminat da talep edebilir.”
Kim, hangi hakka karşı sorumlu?
| Seçimlik hak | Satıcı | Üretici / ithalatçı |
|---|---|---|
| Ücretsiz onarım | Sorumlu | Sorumlu (müteselsil) |
| Ayıpsız misli ile değiştirme | Sorumlu | Sorumlu (müteselsil) |
| Bedelden indirim | Sorumlu | Sorumlu değil |
| Sözleşmeden dönme | Sorumlu | Sorumlu değil |
Bu ayrım pratikte doğrudan sonuç doğurur: dava hem satıcıya hem ithalatçıya karşı açılmış ve mahkeme misli değişim yerine bedel indirimine hükmetmişse, ithalatçı yönünden dava reddedilir.
İspat yükü ve ayıp ihbarı
6502 sayılı Kanun m.10 – İspat yükü: “(1) Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.
(2) Tüketicinin, sözleşmenin kurulduğu tarihte ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde, sözleşmeye aykırılık söz konusu olmaz. Bunların dışındaki ayıplara karşı tüketicinin seçimlik hakları saklıdır.”
- Gizli ayıp, muayeneyle fark edilemeyen ve sonradan ortaya çıkan ayıptır; araçlarda tipik olarak motor, şanzıman veya elektrik/elektronik aksamda görülür.
- Ayıp ihbarı, yetkili servis kayıtları ve noter ihtarnamesiyle belgelenir; süresinde yapıldığının kabulü için bu kayıtlar belirleyicidir.
- Kullanıcı hatası savunması, servis belgesine “arıza kullanım kaynaklıdır” yazılmasıyla otomatik olarak kanıtlanmış olmaz; teknik inceleme gerekir.
- İhtirazi kayıtsız teslim alma, ayıp gerçekten giderilmemişse tek başına hak kaybı doğurmaz.
Misli ile değişim hangi hâllerde kabul edilir?
| Ölçüt | Değerlendirme |
|---|---|
| Ayıbın kaynağı | İmalat/üretim hatası olmalı; kullanıcı hatası olmamalı |
| Ayıbın niteliği | Gizli ve esaslı olmalı |
| Süreklilik | Arıza tekrarlıyor, kronik hâle gelmişse ağırlık kazanır |
| Onarımın yeterliliği | Onarım tam ve kalıcı çözüm sağlamıyorsa |
| Güvenlik | Arıza can ve mal güvenliği bakımından risk oluşturuyorsa |
| Beklenen fayda | Tüketici araçtan beklediği faydayı sağlayamıyorsa |
| Orantılılık | Değişim satıcı için orantısız güçlük doğurmamalı |
| Aracın durumu | Yüksek kilometre ve çok sayıda hasar kaydı, değişim talebini zayıflatır |
Değişime karar verilirse ne olur?
- Araç ayıpsız misliyle değiştirilir; masraflar hakkı yerine getiren tarafa aittir.
- Tüketici aracı, kendi sebep olduğu her türlü takyidattan arındırılmış hâlde iade eder. Rehin, haciz ve benzeri kayıtlar önceden temizlenmelidir.
- Edimler karşılıklı ve aynı anda ifa edilir.
- Misli ile değişim fiilen mümkün değilse, ilamın icrası bakımından İİK m.24 hükümleri devreye girer.
- Vekâlet ücreti, aracın fatura bedeli üzerinden ve karar tarihinde yürürlükteki tarifeye göre hesaplanır.
Ne yapmalı?
- Her servis girişini belgeleyin. Tarih, kilometre, şikâyet ve yapılan işlem; dosyanın omurgası bu kayıtlardır.
- İş emri kapanış belgesini okumadan imzalamayın. “Arıza kullanım kaynaklıdır” ibaresine ihtirazi kayıt düşün.
- Ayıp ihbarını noterden yapın. İhbarın süresinde yapıldığı böylece tartışmasız hâle gelir.
- Talebinizi tek ve açık kurun. Seçimlik hak yenilik doğurucudur; ilk bildirdiğiniz tercih sizi bağlar.
- Terditli talebi bilinçli kullanın. “Misli ile değişim, olmazsa bedel indirimi” şeklindeki talepte mahkeme ilk talebi esas alır; ancak “çoğun içinde az da vardır” kuralıyla indirim de değerlendirilebilir.
- Doğru davalıyı seçin. Bedel indirimi veya dönme istiyorsanız ithalatçı/üretici sorumlu değildir.
- Otuz iş gününü takip edin. Onarım süresi aşılmışsa diğer seçimlik haklarınız açılır.
- Takyidatları temizleyin. Değişim kararı çıksa bile araç kayıtlarında rehin varsa infaz sorunları doğar.
- Tazminat talebinizi ayrıca yazın. Seçimlik hakla birlikte TBK hükümlerine göre tazminat istenebilir; talep yoksa hükmedilmez.
Yargıtay ne diyor?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/386, K. 2025/4201, 22.09.2025
Kronik ve güvenliği tehdit eden gizli ayıpta misli ile değişim. Sıfır kilometre alınan araç on ay içinde yedi kez motor arızasıyla servise girmiş; seyir hâlindeyken araç içi elektriği kesilip motoru durmuştu. Satıcı ve üretici, ücretsiz onarım hakkının kullanıldığını ve aracın ihtirazi kayıtsız teslim alındığını savunmuştu. Daire, hükme esas bilirkişi raporundaki tespitleri benimsemiştir: aracın elektrik aksamındaki arıza nedeniyle gizli ayıplı olduğu, elektrik aksamının bilgisayar destekli olması ve değiştirilen parçalar dikkate alındığında “mekanik/elektronik onarımının tek başına yeterli olmayacağı”, arızanın “süreklilik arz ettiği ve araçta kronik arıza durumunun mevcut olduğu”, arızanın tekrarı hâlinde “hem davacının hem de kamunun can ve mal kaybında yüksek risk oluşturacağı”. Arızanın giderilemediği ve imalat hatasından kaynaklandığı anlaşıldığından, davacının m.11/1-ç uyarınca misli ile değiştirme seçimlik hakkını kullandığı kabul edilmiş; ayrıca aracın tüm takyidatlarından arındırılmış şekilde iadesi gerektiği belirtilmiştir. Karar, yalnızca vekâlet ücretinin fatura bedeli üzerinden hesaplanması yönünden düzeltilerek oy birliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2023/3353, K. 2024/6267, 11.09.2024
Ayıp giderilemediyse onarım hakkı kullanılmış sayılmaz. Garanti kapsamındaki araç ikinci el olarak satın alınmış, satımdan hemen sonra üç kez servise girmiş, toplam tamir süresi yüz günü, son servis girişinden sonraki süre ise otuz günü aşmıştı. İthalatçı, tamir sırasında ücretsiz onarım hakkının kullanıldığını, artık misli ile değişimin istenemeyeceğini savunmuştu. Bölge adliye mahkemesi bu savunmayı şu gerekçeyle reddetmiştir: davacı ücretsiz onarım hakkını kullanmış olsa da “araçtaki ayıpların garanti süresi içinde giderilemediği, ayıpların tam ve kalıcı olarak giderilmemesi nedeniyle bu seçimlik hakkın kullanıldığından söz edilemeyeceği”. İlk derece mahkemesi ayrıca, bilirkişi incelemesinde arıza yeniden tespit edilemese bile arızanın tekrarlamayacağı konusunda belirsizlik bulunduğunu ve aracın bu hâlde kullanılmasının güvenliği tehdit ettiğini saptamıştı. Daire kararı oy birliğiyle ve kesin olarak onamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/4258, K. 2026/1642, 26.03.2026
Her gizli ayıp değişimi gerektirmez; seçimlik hak bir kez kullanılmakla tükenir. Aracın tavanında satıştan yaklaşık bir yıl sonra renk değişimi görülmüş, bilirkişi incelemesinde bunun boyada üretim kaynaklı küçük bir atım hatası olduğu, tamiri gerektirir bir durum bulunmadığı ancak 10.000,00 TL değer kaybına yol açtığı saptanmıştı. Daire önce kurumu tanımlamıştır: “tüketicinin seçimlik haklarını tek yanlı ve varması gereken bir irade açıklamasıyla kullanması gerekmektedir. Tüketici bu haklardan hangisini seçtiğini, bir kez bildirmekle, seçim hakkını kullanmış olur ve artık tercihini değiştiremez. (…) Bu özelliği nedeniyle, tüketicinin seçimlik hakkı yenilik doğurucu (inşai) haklardandır.” Ardından m.11/3’ün işlevini açıklamıştır: ücretsiz onarım ve misli ile değiştirme haklarının kullanılması karşı taraf için orantısız güçlük doğuruyorsa, bu “tüketici insiyatifinde olan seçim hakkının bir istisnası”dır. Somut olayda davacı ilk talebiyle misli değişim hakkını kullanmış sayılmış; ancak “davaya konu ayıp nazara alındığında, misli ile değişimi gerektiren bir husus olmasa da ‘çoğun içinde az da vardır’ kuralı gereğince (…) davacının ücretsiz onarım ve bedel indirim hakkının olup olmadığının da değerlendirilmesi gerekir” denilmiştir. Bedel indiriminden ithalatçının sorumlu olmadığı da vurgulanarak karar oy birliğiyle düzeltilerek onanmıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/394, K. 2023/1925, 14.06.2023
Dönme hakkını kullanan tüketici, ayrıca “değer farkı” isteyemez. Aracı ayıplı çıkan tüketici önce sözleşmenin iptali ve satış bedelinin iadesi davasını açıp kazanmış; ardından ayıplı araç ile ayıpsız araç değerleri arasındaki farkın tahsili için ikinci bir dava açmıştı. Gerekçesi, bedelin iadesinde denkleştirici adalet uygulanmasının satıcının sebepsiz zenginleşmesine yol açacağı ve yoksun kalınan kârın da menfi zarar kapsamında bulunduğuydu. Daire, davacının 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesindeki seçimlik hakkını daha önce kullandığını ve talep edilen değer farkının “6502 sayılı Kanun’un 11/6 maddesinde belirtilen zarar kapsamında olmadığını” saptayarak istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararı oy birliğiyle onamıştır.
Bu kararlar birlikte okunduğunda, misli ile değişimin bir “ceza” değil bir ölçü meselesi olduğu görülüyor. Kanun tüketiciye dört hak veriyor ve bunlardan hangisini seçeceğine kural olarak tüketici karar veriyor; seçim yenilik doğurucu olduğu için de bir kez yapılınca bağlayıcı hâle geliyor. Ancak kanun koyucu bu serbestiyi m.11/3 ile dengelemiş: onarım ya da değişim karşı taraf için orantısız güçlük doğuruyorsa tüketici alt basamağa — dönme veya bedel indirimine — yönlendiriliyor. Uygulamanın kilit sorusu bu yüzden “araç ayıplı mı” değil, “ayıp değişimi haklı kılacak ağırlıkta mı”. Kararlar bu ağırlığı üç ölçütle tartıyor: ayıbın kaynağı (imalat mı, kullanım mı), sürekliliği (tek seferlik mi, kronik mi) ve etkisi (estetik bir kusur mu, can güvenliğini tehdit eden bir arıza mı). Motoru seyir hâlinde duran araçta değişime hükmediliyor; tavandaki boya atım hatasında ise on bin liralık bedel indirimiyle yetiniliyor. İkinci kilit nokta onarımın akıbeti: satıcının “onardık, hakkınızı tükettiniz” savunması, onarım tam ve kalıcı bir çözüm sağlamadıkça kabul görmüyor — hatta sonradan arıza tespit edilemese bile tekrarlamayacağı konusundaki belirsizlik tüketici lehine yorumlanabiliyor. Üçüncüsü ise sınır: seçimlik hakkını kullanıp bedelini geri alan tüketici, aynı ayıba dayanarak ayrıca piyasa değeri farkı isteyemiyor; m.11/6’daki tazminat, seçimlik hakkın kendisinin yerine geçen bir kalem değil.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun yaratır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Servis belgesini ihtirazi kayıtsız imzalamak | “Kullanım kaynaklı” ibaresi savunmaya dayanak yapılır | Belgeye itiraz kaydı düşmek |
| Ayıp ihbarını sözlü yapmak | Süresinde ihbar ispatlanamaz | Noter ihtarnamesi göndermek |
| Tercihi sonradan değiştirmek | Seçimlik hak bir kez kullanılmakla tükenir | Talebi baştan doğru kurmak |
| İthalatçıdan bedel indirimi istemek | İthalatçı bu haktan sorumlu değildir | İndirim ve dönmeyi satıcıya yöneltmek |
| Küçük kusurda değişim ısrarı | Orantısızlık nedeniyle talep reddedilebilir | Ayıbın ağırlığını teknik raporla ölçmek |
| Onarım süresini takip etmemek | Diğer seçimlik haklara geçiş imkânı kaçar | Otuz iş gününü servis kaydıyla izlemek |
| Aracı takyidatlı bırakmak | Değişim kararı infaz edilemez | Rehin ve hacizleri önceden kaldırtmak |
| Dönme sonrası değer farkı istemek | m.11/6’daki zarar kapsamında sayılmaz | Tazminat talebini seçimlik hakla birlikte ileri sürmek |
Aracım ayıplı, hangi hakları kullanabilirim?
Sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım ve imkân varsa ayıpsız misli ile değiştirme haklarından birini kullanabilirsiniz. Satıcı, tercih ettiğiniz talebi yerine getirmekle yükümlüdür.
Tercihimi sonradan değiştirebilir miyim?
Hayır. Yargıtay, tüketicinin seçimlik hakkını tek yanlı ve varması gereken bir irade açıklamasıyla kullandığını, bir kez bildirmekle seçim hakkının kullanılmış olacağını ve tercihin değiştirilemeyeceğini; bu niteliğiyle seçimlik hakkın yenilik doğurucu bir hak olduğunu belirtmektedir.
Misli ile değişim her ayıpta istenebilir mi?
Hayır. Ücretsiz onarım veya misli ile değiştirmenin satıcı için orantısız güçlük doğuracak olması hâlinde tüketici sözleşmeden dönme veya bedelden indirim haklarından birini kullanır. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer haklara başvurmanın tüketici açısından sorun teşkil edip etmeyeceği dikkate alınır.
Hangi ayıp değişimi haklı kılar?
Uygulamada imalattan kaynaklanan, gizli ve esaslı; süreklilik arz eden ya da kronik hâle gelmiş; onarımla tam ve kalıcı olarak giderilemeyen ve özellikle can ve mal güvenliği bakımından risk oluşturan ayıplarda misli ile değişime hükmedilmektedir.
Servis onardı, artık değişim isteyemez miyim?
Onarım hakkını kullanmış olmanız tek başına engel değildir. Yargıtay’ın onadığı bir kararda, ayıpların garanti süresi içinde giderilemediği ve tam ile kalıcı olarak çözülemediği hâlde bu seçimlik hakkın kullanıldığından söz edilemeyeceği kabul edilmiştir.
Arıza sonradan tespit edilemezse ne olur?
Bilirkişi incelemesinde arıza yeniden görülmese bile, arızanın niteliği bakımından tekrarlamayacağı konusunda belirsizlik bulunması ve aracın bu hâlde kullanılmasının güvenliği tehdit etmesi, misli ile değişim yönünde değerlendirilebilmektedir.
İspat yükü kimde?
Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz.
Üretici ve ithalatçıya dava açabilir miyim?
Ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değiştirme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir ve bu haklar bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Buna karşılık bedelden indirim ve sözleşmeden dönme bakımından üretici veya ithalatçıya husumet yöneltilemez.
Onarım ne kadar sürede yapılmalı?
Ücretsiz onarım veya misli ile değiştirme talebinin, satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya yöneltilmesinden itibaren azami otuz iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. İlgili yönetmelik eki listedeki mallarda yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi uygulanır. Aksi hâlde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir.
Aracı nasıl iade edeceğim?
Ayıplı malın, tüketicinin sebep olduğu her türlü takyidattan arındırılmış hâlde iadesi esastır. Yargıtay’ın onadığı bir kararda, değişim hükmüyle birlikte aracın tüm takyidatlarından ari şekilde davalıya teslimine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Değişim mümkün olmazsa ne olur?
Uygulamada, misliyle değişimin mümkün olmadığı hâllerde ilamın icrası bakımından İcra ve İflas Kanunu’nun 24. maddesi hükümlerinin uygulanmasına karar verilmektedir.
Bedelimi geri aldım, ayrıca değer farkı isteyebilir miyim?
Hayır. Yargıtay, sözleşmeden dönerek bedel iadesini alan tüketicinin ayıplı araç ile ayıpsız araç değerleri arasındaki farka ilişkin talebinin 6502 sayılı Kanun m.11/6’da belirtilen zarar kapsamında olmadığına karar vermiştir.
İlgili mevzuat
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8 — Ayıplı mal
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.9 — Satıcının ayıptan sorumluluğu
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.10 — İspat yükü
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.11 — Tüketicinin seçimlik hakları
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.12 — Zamanaşımı
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.56, 58 — Garanti belgesi ve azami tamir süresi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.219 vd., 227 — Satıcının ayıptan sorumluluğu
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.24 — Taşınır teslimine ilişkin ilamların icrası
Bu konuyla bağlantılı diğer yazılarımız: ayıplı malda iade ve değişim hakkı, kilometresi düşürülmüş araç, tüketici hakem heyeti kararının iptali davası ve bankada haksız şart ve ücret iadesi.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi belge ve olgularıyla değerlendirilir, benzer görünen olaylarda dahi farklı sonuçlara ulaşılabilir. Kararların güncel hâli ve tam metinleri için bağlantı verilen resmî kaynaklara başvurulmalıdır.