Askerlikte Firar ve İzin Tecavüzü (Askerî Ceza Kanunu m.66): Altı Günlük Süre, Temadinin Sona Ermesi, Kendiliğinden Gelme İndirimi ve Yargıtay Kararları
- 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.66/1-a’ya göre kıtasından veya görevi gereği bulunmak zorunda olduğu yerden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşan askerî şahıs bir yıldan üç yıla kadar hapsolunur.
- m.66/1-b’ye göre izin, istirahat veya hava değişimi alarak ayrılıp dönmesi gereken günden itibaren altı gün içinde özürsüz olarak gelmeyenler de aynı cezayla cezalandırılır.
- Uygulamada birinci bent firar, ikinci bent izin tecavüzü olarak adlandırılır.
- Silah veya teçhizat götürme, hizmet yaparken kaçma ya da mükerrirlik hâlinde hapis cezası iki yıldan az olamaz.
- Firar ve izin tecavüzü mütemadi suçlardır; suç, failin kendiliğinden dönmesi, teslim olması veya yakalanmasıyla sona erer.
- Kendiliğinden gelme için failin suçu sona erdirme iradesini açıkça gösteren davranışlar sergilemesi gerekir.
- 7. Ceza Dairesi, şüphelinin yalnızca kollukta ifade vermesinin temadiyi sona erdiren bir teslim olma sayılamayacağını kabul etmiştir.
- Askerî Ceza Kanunu m.73’e göre kaçak altı hafta içinde kendiliğinden geri gelirse cezası yarısına kadar indirilir.
- Ceza Genel Kurulu, altı haftalık süre dolmadan askerliğe elverişsiz hâle gelen sanık hakkında lehe değerlendirme yapılarak m.73’ün uygulanması gerektiğini kabul etmiştir.
- İzinden dönmeyen askerin eylemi m.66/1-b kapsamındadır; bu durumda m.66/1-a’dan ek savunma verilmeden mahkûmiyet kurulamaz.
- 7. Ceza Dairesi, firar suçunun genel kastla işlendiğini ve unsurları arasında mazerete yer verilmediğini belirtmiştir.
- 7. Ceza Dairesi, temadinin nasıl sona erdiği belirtilmeden düzenlenen iddianameyle hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulan kanun yararına bozma istemini kabul etmiştir.
- Bu suçlarda yetkili yer, temadinin kesildiği yani failin yakalandığı veya teslim olduğu yer mahkemesidir.
- Askerî yargının kapatılmasından sonra bu davalar asliye ceza mahkemelerinde görülmekte; incelenen yakın tarihli kararlarda temyiz ve kanun yararına bozma incelemelerini Yargıtay 7. Ceza Dairesinin yaptığı görülmektedir.
- Yabancı ülkeye kaçma ise m.67’de ayrı ve daha ağır bir suç olarak düzenlenmiştir.
Askerlik hizmeti sırasında aile sorunları, sağlık problemleri, borçlar veya birlik içindeki gerginlikler nedeniyle birliğinden ayrılan ya da izin dönüşü birliğine katılmayan kişiler, Askerî Ceza Kanununun 66. maddesi kapsamında yargılanabilir. Bu suçlar, askerliğin bitmesinden yıllar sonra bile adli sicile yansıyabilen ve hapis cezası öngören sonuçlar doğurur.
Uygulamada en sık sorunlar; eylemin firar mı yoksa izin tecavüzü mü olduğu, suçun hangi tarihte başlayıp hangi tarihte sona erdiği, kendiliğinden gelme indiriminin şartları ve mazeretlerin sonuca etkisi konusunda çıkmaktadır. Aşağıda Askerî Ceza Kanununun 66. maddesi ve Yargıtay kararları ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| İzinsiz altı günden fazla uzaklaşma | ACK m.66/1-a | Firar; 1-3 yıl hapis |
| İzinden altı gün içinde dönmeme | ACK m.66/1-b | İzin tecavüzü; aynı ceza |
| İzinden dönmeyen askere m.66/1-a uygulanması | Y7CD 12.01.2023; CMK m.226 | Ek savunma verilmeden hukuka aykırı |
| Salt kollukta ifade verme | Y7CD 12.12.2023 | Temadiyi sona erdiren teslim sayılmaz |
| Altı hafta içinde kendiliğinden gelme | ACK m.73 | Ceza yarısına kadar indirilir |
| Süre dolmadan askerliğe elverişsiz hâle gelme | YCGK 03.04.2024 | Lehe değerlendirmeyle m.73 uygulanır |
| Aile veya korku gibi mazeretler | Y7CD 16.04.2024 | Genel kastla işlenir; mazeret unsur değil |
| Temadi sona ermeden iddianame | Y7CD 25.03.2025 | Durma ve yeni iddianame gerekir |
| Yetkili yer | Y5CD 08.04.2021 | Temadinin kesildiği yer |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Birlikten ayrılışın izinli mi izinsiz mi olduğunu, izinliyse izin belgesindeki ayrılış tarih ve saatini belirleyin.
- Dönülmesi gereken günü ve altı günlük sürenin hangi tarihte dolduğunu hesaplayın.
- Eylemin m.66/1-a firar mı yoksa m.66/1-b izin tecavüzü mü olduğunu iddianamedeki sevk maddesiyle karşılaştırın.
- Birliğe dönüş, bir askerî birliğe veya resmî kuruma teslim olma ya da yakalanma tarihini gösteren tutanakları dosyaya kazandırın.
- Kendiliğinden teslim olunduysa bu iradeyi açıkça gösteren başvuru ve beyanları belgeleyin.
- Firar başlangıcından itibaren altı haftalık sürenin dolup dolmadığını hesaplayarak m.73 indirimini talep edin.
- Süre içinde askerliğe elverişsizlik raporu varsa bu raporun geçerlilik tarihini ve m.73’e etkisini ileri sürün.
- Temadi sona ermeden iddianame düzenlenmişse durma kararı verilmesi gerektiğini savunun.
- Suç vasfının değiştirilmesi gündeme gelirse CMK m.226 uyarınca ek savunma hakkı talep edin.
- Yetkisizlik tartışmasında temadinin kesildiği yeri esas alın.
- Mazeretleri tek başına beraat sebebi olarak değil, takdiri indirim ve hükmün bireyselleştirilmesi yönünden ileri sürün.
- Hüküm kanun yoluna gidilmeden kesinleşmişse Adalet Bakanlığına kanun yararına bozma başvurusunu değerlendirin.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 03.04.2024 T., 2022/304 E., 2024/152 K.
Altı haftalık süre dolmadan askerliğe elverişsiz hâle gelen kaçaktan artık birliğine katılması beklenemeyeceğinden, lehe değerlendirme yapılarak Askerî Ceza Kanunu m.73’teki indirim uygulanmalıdır. Piyade er olarak görev yapan sanık, sekiz günlük izne ayrılmış ve dönmesi gereken tarihte birliğine katılmamıştır. Yaklaşık altı hafta sonra kolluk tarafından yakalanmış ve kesinleşmiş hapis cezalarının infazı için ceza infaz kurumuna alınmıştır. Asker hastanesi raporlarına göre antisosyal kişilik bozukluğu tanısı konulan sanık, üç hapis cezasının kesinleştiği ve yakalanmasından bir gün önceki tarihten itibaren askerliğe elverişsiz hâle gelmiştir. Kapatılan Askerî Yargıtay mahkûmiyet hükmünü suç tarihinin hatalı tespiti ve m.73’ün uygulanmaması nedeniyle bozmuş, yerel mahkeme suç tarihine ilişkin bozmaya uymuş ancak sanığın pişman olup teslim olmadığını, yakalandıktan sonra asker olduğunu söylemesinin kendiliğinden gelme sayılamayacağını belirterek m.73 yönünden direnmiştir. Ceza Genel Kurulu, firar suçunun mütemadi niteliğini ve m.73’ün etkin pişmanlık hükmü olduğunu açıklamış; suçun başlangıcından itibaren altı haftalık sürenin dolmasından önce sanığın askerliğe elverişsiz hâle geldiğini tespit etmiştir. “askerliğe elverişsiz hâle geldiği tarihten sonra sanıktan birliğine katılmasının beklenemeyecek olması sebebiyle” bu yöndeki iradesinin hukuken değerlendirilemeyeceğini belirterek kapatılan Askerî Yargıtayın yerleşik içtihadı doğrultusunda m.73’ün uygulanma koşullarının bulunduğunu kabul etmiştir. Direnme kararına konu hüküm 03.04.2024 tarihinde sanığın temyizi üzerine, onama istekli tebliğnameye aykırı olarak oyçokluğuyla bozulmuştur; bir üye direnme gerekçesinin isabetli olduğu görüşüyle karşı oy kullanmıştır.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 12.12.2023 T., 2021/14856 E., 2023/11199 K.
Firar ve izin tecavüzünde temadinin kendiliğinden gelme ile sona erdiğinden söz edebilmek için failin teslim olma iradesini açıkça gösteren davranışlar sergilemesi gerekir; salt kollukta ifade verilmesi yeterli değildir. İzin tecavüzü suçundan düzenlenen iddianame asliye ceza mahkemesince iade edilmiş, ağır ceza mahkemesi ise Cumhuriyet başsavcılığının itirazını kabul ederek iade kararını kaldırmıştır. Adalet Bakanlığının istemi üzerine düzenlenen kanun yararına bozma tebliğnamesinde, şüphelinin birliğine teslim olmadığının birlik yazışmalarıyla bildirildiği ve temadiyi kesen bir teslim olma veya yakalanma bulunmadığı belirtilmiştir. Daire, kapatılan Askerî Yargıtayın yerleşik kararlarına dayanarak izin tecavüzünde temadinin failin kendiliğinden birliğine dönmesi, resmî bir makama teslim olması veya yakalanmasıyla sona erdiğini açıklamıştır. “Failin kendiliğinden teslim olduğundan yada dehalet kastı ile hareket ettiğinden söz edebilmek için, failin teslim olmayı istemesi ve bu yöndeki iradesini açıkça gösteren davranışlar sergilemesi gerekir.” demiştir. Şüphelinin kollukta ifadesinin alınmış olmasının, ifadede dehalet kastını gösteren bir beyan bulunmaması ve birliğine katılmadığının bildirilmesi karşısında temadiyi sona erdirmediğini belirtmiştir. İtirazın kabulüne ilişkin karar 12.12.2023 tarihinde Adalet Bakanlığının istemi üzerine CMK m.309 uyarınca oybirliğiyle kanun yararına bozulmuştur.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 12.01.2023 T., 2021/11452 E., 2023/346 K.
İzinden dönmeyen askerin eylemi Askerî Ceza Kanunu m.66/1-b’deki izin tecavüzüdür; ek savunma verilmeden m.66/1-a’daki firar suçundan mahkûmiyet kurulamaz. Piyade er olarak görev yapan sanık, kanuni izne ayrılmış, izin süresi bittiği hâlde birliğine dönmemiş ve aylar sonra kolluk tarafından yakalanmıştır. Asliye ceza mahkemesi sanığı m.66/1-a uyarınca firar suçundan hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Bu karar aleyhine Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemi üzerine düzenlenen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ihbarnamesinde, izinden dönmeme suretiyle işlenen suçun yakalanma veya birliğe katılmayla sona erdiği ve somut olayda “sanığın eyleminin 1632 sayılı Kanun’un 66/1-b maddesinde düzenlenen izin tecavüzü suçunu oluşturduğunun gözetilmemesinde” isabet bulunmadığı belirtilmiştir. İhbarnamede ayrıca iddianamede firar suçunun sevk maddesi olarak gösterilmediği ve CMK m.226’ya aykırı olarak ek savunma hakkı tanınmadan mahkûmiyet kurulduğu ileri sürülmüştür. Daire, ihbarname içeriğindeki hususları yerinde bulmuştur. Hüküm 12.01.2023 tarihinde Adalet Bakanlığının istemi üzerine CMK m.309 uyarınca oybirliğiyle kanun yararına bozulmuştur.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 16.04.2024 T., 2021/24078 E., 2024/4016 K.
Firar suçu özel kast aranmayan, genel kastla işlenen bir suçtur; aile sorunları veya korku gibi gerekçeler suçun unsurları arasında yer almadığından mahkûmiyete engel değildir. İkmal eri olarak görev yapan sanık, izinsiz olarak birliğinden ayrılmış ve yaklaşık bir ay sonra kendiliğinden birliğine dönmüştür. Hakkında m.66/1-a ve 73 uyarınca dava açılmış, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet savcısının istinafı üzerine hükmü kaldırarak sırf askerî suç niteliğindeki firar suçunda dört aydan fazla süreli hapis cezasının ek 8. madde nedeniyle seçenek yaptırıma çevrilemeyeceğini kabul etmiş ve sanığın mahkûmiyetine karar vermiştir. Sanık temyizde babasının ameliyat olması nedeniyle izin istediğini ancak 15 Temmuz 2016 olayları nedeniyle izin verilmediğini, komutanlarından çekindiğini ve mücbir sebeple ayrıldığını ileri sürmüştür. Daire, m.66/1-a’daki suçun asker kişinin bilerek ve isteyerek izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşmasıyla oluştuğunu, “özel kastın (saikin) aranmadığı, genel kastla işlenen bir suç olduğu ve unsurları arasında mazeret hâline yer verilmediği” gerekçesiyle temyiz sebeplerini yerinde görmemiştir. Hüküm 16.04.2024 tarihinde sanığın temyizi üzerine, tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle onanmıştır.
Temadinin sona ermesi konusunda 7. Ceza Dairesi 25.03.2025 tarihli ve 2024/1667 E., 2025/4545 K. sayılı kararında, temadinin nasıl sona erdiği belirtilmeden düzenlenen iddianameyle yapılan yargılamada iddianamenin düzenlenmesinin temadiyi kesmeyeceğini; mahkemenin durma kararı vererek temadinin bitimini ortaya koyan yeni bir iddianame düzenlenmesi için suç duyurusunda bulunması gerektiğini belirten kanun yararına bozma istemini kabul etmiştir. Olağanüstü kanun yolu için kanun yararına bozma yazımıza bakılabilir.
Yetkili yer konusunda 5. Ceza Dairesi 08.04.2021 tarihli ve 2021/1499 E., 2021/1687 K. sayılı kararında, firar ve izin tecavüzünün kesintisiz suçlar olduğunu, temadinin sona erdiği yani şüphelinin yakalandığı yer Cumhuriyet başsavcılığının yetkili olduğunu belirten kanun yararına bozma istemini yerinde görmüştür.
16.04.2024 tarihli kararda ceza bakımından seçenek yaptırıma çevirme imkânının tartışıldığı görülmektedir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması konusunda HAGB yazımıza bakılabilir. Askerlik yükümlülüğüne ilişkin diğer konular için yoklama kaçağı ve bakaya, askerlikten muaf olma şartları ve bedelli askerlik yazılarımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| İzin tecavüzünü firar olarak nitelendirmek | Suç vasfı yanlış olur | İzinli ayrılışta m.66/1-b’yi uygulayın |
| Ek savunma vermeden vasfı değiştirmek | CMK m.226’ya aykırıdır | Değişikliği önceden bildirin |
| İzin belgesindeki saati dikkate almamak | Başlangıç tarihi hatalı hesaplanır | Belirsizlikte sanık lehine değerlendirin |
| Salt ifade vermeyi teslim olma saymak | Temadi sona ermiş sayılamaz | Dehalet iradesini gösteren davranış arayın |
| Temadi bitmeden iddianame düzenlemek | Hüküm bozulabilir | Temadinin sona erdiğini belgeleyin |
| m.73 indirimini hesaplamamak | Ceza yarısına kadar fazla verilebilir | Altı haftalık süreyi başlangıçtan itibaren sayın |
| Askerliğe elverişsizlik raporunu gözden kaçırmak | Lehe m.73 uygulanmayabilir | Raporun geçerlilik tarihini tespit edin |
| Mazereti beraat sebebi saymak | Mazeret unsur değildir | Takdiri indirim yönünden değerlendirin |
| Yetkili yeri birlik yeri sanmak | Yetkisizlik uyuşmazlığı çıkar | Temadinin kesildiği yeri esas alın |
Askerde firar suçu nedir?
Askerî Ceza Kanunu m.66/1-a’ya göre kıtasından veya görevi gereği bulunmak zorunda olduğu yerden izinsiz olarak altı günden fazla uzaklaşmaktır.
İzin tecavüzü nedir?
m.66/1-b’ye göre izin, istirahat veya hava değişimi alarak ayrılan askerin dönmesi gereken günden itibaren altı gün içinde özürsüz olarak gelmemesidir.
Cezası nedir?
Her iki hâlde de bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. Silah götürme, hizmet sırasında kaçma veya mükerrirlik hâlinde ceza iki yıldan az olamaz.
Altı gün nasıl hesaplanır?
Firarda birlikten izinsiz ayrılış anından, izin tecavüzünde dönülmesi gereken günden itibaren hesaplanır. Seferberlikte süreler yarıya iner.
Suç ne zaman sona erer?
Firar ve izin tecavüzü mütemadi suçlardır; failin kendiliğinden birliğine dönmesi, resmî bir makama teslim olması veya yakalanmasıyla sona erer.
Karakola gidip ifade vermek teslim olma sayılır mı?
7. Ceza Dairesi, dehalet kastını gösteren bir beyan bulunmadıkça salt kollukta ifade verilmesinin temadiyi sona erdiren teslim olma sayılamayacağını kabul etmiştir.
Kendiliğinden dönersem ceza indirilir mi?
Askerî Ceza Kanunu m.73’e göre kaçtığından itibaren altı hafta, seferberlikte bir hafta içinde kendiliğinden geri gelen kaçağın cezası yarısına kadar indirilir.
Başka suçtan yakalanmak kendiliğinden gelme sayılır mı?
Kural olarak yakalanma kendiliğinden gelme değildir. Ancak Ceza Genel Kurulu, altı haftalık süre dolmadan askerliğe elverişsiz hâle gelen sanık hakkında lehe değerlendirme yapılarak m.73’ün uygulanması gerektiğini kabul etmiştir.
Aile sorunlarım mazeret sayılır mı?
7. Ceza Dairesi, firar suçunun genel kastla işlendiğini ve unsurları arasında mazerete yer verilmediğini belirterek bu tür gerekçeleri mahkûmiyete engel saymamıştır.
İzinden dönmediğim hâlde firardan mahkûm olabilir miyim?
7. Ceza Dairesi, izinden dönmeyen askerin eyleminin izin tecavüzü olduğunu ve ek savunma verilmeden firar suçundan mahkûmiyet kurulamayacağını belirten kanun yararına bozma istemini kabul etmiştir.
Hâlâ birliğime dönmediysem dava açılabilir mi?
7. Ceza Dairesi, temadinin nasıl sona erdiği belirtilmeden düzenlenen iddianameyle hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulan kanun yararına bozma istemini kabul etmiştir; bu durumda durma kararı ve yeni iddianame gündeme gelir.
Hangi mahkeme yetkilidir?
5. Ceza Dairesi, temadinin sona erdiği yani failin yakalandığı veya teslim olduğu yerin yetkili olduğunu kabul etmiştir.
Yurt dışına kaçmak hangi suçtur?
Askerî Ceza Kanunu m.67’ye göre izinli olduğu durumlar hariç ülke sınırları dışında üç günü geçiren asker kişi yabancı ülkeye kaçmış sayılır ve bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Firar cezası paraya çevrilebilir mi?
7. Ceza Dairesinin onadığı bir kararda bölge adliye mahkemesi, sırf askerî suç niteliğindeki firar suçunda hükmedilen dört aydan fazla süreli hapis cezasının ek 8. madde nedeniyle seçenek yaptırıma çevrilemeyeceğini kabul etmiştir.
Bu davalara hangi mahkeme bakar?
Askerî yargının kapatılmasından sonra davalar asliye ceza mahkemelerinde görülmektedir. İncelenen yakın tarihli kararlarda temyiz ve kanun yararına bozma incelemelerini Yargıtay 7. Ceza Dairesinin yaptığı görülmektedir.
- 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.66 — Firar ve cezası
- 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.67 — Yabancı memlekete firar edenlerin cezaları
- 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu m.73 — Geri gelen kaçakların cezalarının indirilmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.50 — Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51 — Hapis cezasının ertelenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.62 — Takdiri indirim nedenleri
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223 — Duruşmanın sona ermesi ve hüküm
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.225 — Hükmün konusu ve suçu değerlendirmede mahkemenin yetkisi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.226 — Suçun niteliğinin değişmesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
İlgili yazılarımız: Kanun yararına bozma · HAGB · Yoklama kaçağı ve bakaya · Askerlikten muaf olma · Bedelli askerlik
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.