Usulsüz Ölü Gömülmesi Suçu (TCK m.196): Mezarlık Dışına Defin, Kast Tartışması, Önödeme ve Yargıtay Kararları
- TCK m.196’ya göre ölü gömülmesine ayrılan yerlerden başka yerlere ölü gömen veya gömdüren kişi altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.211, mezarlık olarak belirlenen yerler dışına ölü defnini yasaklar.
- Olağanüstü hâllerde ve sağlık sakıncası bulunmadığında Cumhurbaşkanı kararıyla belirli mezarlıklar dışında defne izin verilebilir.
- Köy mezarlıklarının yeri, 1593 sayılı Kanun m.213’e göre kaymakamlarca hükümet tabibinin görüşü alınarak belirlenir.
- 5393 sayılı Belediye Kanunu m.79’a göre mezarlıklar belediyenin tasarrufundadır.
- Suç hem ölüyü bizzat gömen hem de başkasına gömdüren kişi tarafından işlenebilir.
- 10. Ceza Dairesi, izinsiz ve mezarlık olarak belirlenmemiş yere defin yapılan olaylarda “kast bulunmadığı” gerekçesiyle verilen beraat kararlarını yasal olmayan gerekçe olarak nitelendirmiştir.
- Köy mezarlığının dolu olduğu savunmasında, başka bir yerin mezarlık olarak tahsis edilip edilmediği ve sanığın bundan haberdar olup olmadığı araştırılmalıdır.
- Suçun cezasının üst sınırı altı ay olduğundan önödeme (TCK m.75) kapsamındadır.
- Yargıtay, hükümden sonra yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun değişikliği nedeniyle önödeme imkânının değerlendirilmemesini bozma sebebi saymıştır.
- Suç, üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezası gerektirdiğinden basit yargılama usulüne de elverişlidir.
- Dava zamanaşımı süresi TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıldır; kesilme hâlinde en fazla yarısı kadar uzar.
- Sanığın ölümü hâlinde TCK m.64 uyarınca kamu davasının düşürülmesine karar verilir; ölüm nüfus kaydıyla kesin olarak belirlenmelidir.
- 10. Ceza Dairesinin bir kararında müştekinin, suçun niteliği itibarıyla davaya katılma hakkı bulunmadığı kabul edilmiştir.
- Mezarın nakli ve defin izni gibi idari süreçler ayrıca 1593 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikle düzenlenmiştir.
Köy mezarlığının dolu olması, ailenin yakınını kendi arazisinde yatırmak istemesi, türbe veya külliye gibi manevi değer taşıyan bir yere defin arzusu ya da mezarlık yerinin uzak olması gibi nedenlerle ölüler zaman zaman resmî mezarlık dışına gömülmektedir. Bu tercih, ailenin iyi niyetle hareket ettiği durumlarda bile ceza soruşturmasına konu olabilir.
Uygulamada en çok tartışılan konular; defin yapılan yerin hukuken mezarlık sayılıp sayılmadığı, sanığın mezarlık tahsisinden haberdar olup olmadığı, “suç kastı yoktu” savunmasının sonuca etkisi ve önödeme ile basit yargılama usulünün uygulanmasıdır. Aşağıda TCK m.196 ve Yargıtay kararları ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Mezarlık dışına ölü gömme | TCK m.196 | Altı aya kadar hapis |
| Mezarlık dışı defin yasağı | 1593 s. K. m.211 | İstisna yalnız Cumhurbaşkanı kararıyla |
| Köy mezarlığının yeri | 1593 s. K. m.213 | Kaymakamlıkça belirlenir |
| “Kast yoktu” gerekçesiyle beraat | Y10CD 07.04.2021 | Yasal olmayan gerekçe |
| Köy mezarlığının dolu olması | Y2CD 12.04.2012 | Yeni tahsis ve bilgi araştırılmalı |
| Önödeme imkânı | TCK m.75; 6763 s. K. m.12 | Değerlendirilmemesi bozma sebebi |
| Müştekinin temyiz hakkı | Y10CD 30.12.2019; CMK m.237 | Somut olayda katılma hakkı yok sayıldı |
| Sanığın ölümü | TCK m.64; Y10CD 09.11.2021 | Ölüm kesin belirlenip hüküm kurulmalı |
| Basit yargılama usulü | CMK m.251 | Lehe hüküm yönünden yeniden değerlendirme |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Ölüm gerçekleştiğinde defin ruhsatı ve defin yeri konusunda muhtarlık, belediye veya ilgili sağlık birimine başvurun.
- Köyde yaşıyorsanız resmî köy mezarlığının yerini ve kaymakamlıkça yapılmış bir tahsis olup olmadığını öğrenin.
- Mezarlık doluysa kendi başınıza başka yere defin yapmadan önce idareye başvurarak yeni yer tahsisi isteyin.
- Soruşturma açılmışsa defin yapılan yerin tapu, kadastro ve imar durumunu gösteren belgeleri toplayın.
- Muhtarlık, belediye ve kaymakamlıktan mezarlık tahsisine ilişkin yazıları dosyaya getirtilmesini talep edin.
- Mezarlık yerinin değiştiği iddia ediliyorsa bu değişikliğin köy halkına ne zaman ve nasıl bildirildiğini araştırtın.
- Cumhuriyet savcılığınca önödeme teklifi yapılıp yapılmadığını kontrol edin; tebliğden itibaren on günlük süreyi kaçırmayın.
- Önödeme teklif edilmeden dava açılmışsa TCK m.75/3 uyarınca mahkemede önödeme imkânının değerlendirilmesini isteyin.
- Basit yargılama usulü uygulanıp uygulanmayacağını ve sonuç cezada dörtte bir indirim ihtimalini değerlendirin.
- Arazisine defin yapılan kişiyseniz şikâyetinizi ve suçtan doğrudan zarar gördüğünüzü açıkça ortaya koyun.
- Dava zamanaşımı süresinin dolup dolmadığını suç tarihi ve kesen işlemler üzerinden hesaplayın.
- Mezarın nakli gündeme gelirse idari izin süreçlerini ceza yargılamasından ayrı olarak takip edin.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 07.04.2021 T., 2020/16689 E., 2021/4588 K.
İstisnai bir durum bulunmadan ve izin alınmadan mülki amirlikçe mezarlık olarak belirlenmemiş bir yere ölü defnedilmesi hâlinde suç sabittir; kast bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı verilemez. Asliye ceza mahkemesi, bir ölünün mezarlık dışına gömülmesi nedeniyle yargılanan iki sanık hakkında beraat kararı vermiş, hüküm Cumhuriyet savcısı tarafından temyiz edilmiştir. Daire, sanıklardan biri hakkındaki beraat hükmünü onamıştır. Diğer sanık yönünden 1593 sayılı Kanunun 211. ve 213. maddeleri ile Mezarlık Yerlerinin İnşaası ile Cenaze Nakil ve Defin İşlemleri Hakkında Yönetmeliğin 39. maddesine değinmiş; ölünün istisnai durumlar kapsamında bulunmamasına rağmen herhangi bir izin alınmadan mülki amirlik tarafından mezarlık yeri olarak belirlenmeyen yere defnedildiğini tespit etmiştir. Sanığın usulsüz ölü gömme suçu sabit olduğu hâlde mahkûmiyeti yerine “suç kastı ile hareket etmediği şeklinde yasal olmayan gerekçeyle beraatine karar verildiği” belirtilmiştir. Bununla birlikte hükümden sonra 02.12.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanunun 12. maddesiyle değişik TCK m.75 gereğince suçun önödeme kapsamına alınması nedeniyle sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu sanık hakkındaki beraat hükmü 07.04.2021 tarihinde Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 12.04.2012 T., 2010/13831 E., 2012/9509 K.
Köy mezarlığının dolu olduğu gerekçesiyle başkasına ait araziye defin yapılan olayda, başka bir yerin mezarlık olarak tahsis edilip edilmediği ve sanığın bundan haberdar olup olmadığı araştırılmadan hüküm kurulamaz. Sanık, ölen babasını köy mezarlığının dolu olması gerekçesiyle katılana ait araziye defnetmiştir. Sulh ceza mahkemesi, sanık hakkında CMK m.223/3-b uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar vermiştir. Katılan vekili ise 2005 yılında katılanın mevcut mezarlığa yakın başka bir arazisinin mezarlık olarak tahsis edildiğini ve dönemin kaymakamının köye gelerek muhtar ve köy halkı huzurunda yeni mezarlık yerini bildirdiğini ileri sürmüştür. Daire, köy muhtarı, sanık ve tanıklardan suça konu yer dışında sözlü ya da yazılı bir arazinin mezarlık yeri olarak tahsis edilip edilmediğinin ve “sanığın bu düzenlemeden haberdar olup olmadığı sorulup açıklattırılarak sonucuna göre sanığın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekirken” dosya içeriği ve oluşa uygun olmayan gerekçelerle karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Hüküm 12.04.2012 tarihinde katılan vekilinin temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 30.12.2019 T., 2019/9532 E., 2019/9337 K.
Belediye tarafından mezarlık yeri olarak belirlenmeyen bir yere izinsiz defin yapılması usulsüz ölü gömme suçunu oluşturur; bu somut olayda müştekinin davaya katılma ve hükmü temyiz hakkı bulunmadığı kabul edilmiştir. Asliye ceza mahkemesi sanıklar hakkında beraat kararı vermiş, hükmü hem Cumhuriyet savcısı hem de müşteki vekili temyiz etmiştir. Daire öncelikle, sanıklara atılı suçun “suçun niteliği itibariyle davaya katılma hakkı bulunmayan müşteki” tarafından temyiz edilemeyeceğini belirterek müşteki vekilinin temyiz isteğini reddetmiş ve incelemeyi Cumhuriyet savcısının temyiziyle sınırlamıştır. Esas yönünden 5393 sayılı Kanunun 79. maddesi, 1593 sayılı Kanunun 211. maddesi ve ilgili yönetmeliğin 39. maddesine değinerek herhangi bir izin alınmadan belediye tarafından mezarlık yeri olarak belirlenmeyen yere ölü defnedildiğini tespit etmiştir. Sanıkların suçu sabit olduğu hâlde kastlarının bulunmadığı şeklindeki yasal olmayan gerekçeyle beraatlerine karar verildiğini, ancak 6763 sayılı Kanunla değişik TCK m.75 gereğince önödeme yönünden hukuki durumlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Hükümler 30.12.2019 tarihinde Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 09.11.2021 T., 2021/15004 E., 2021/11448 K.
Hükümden sonra ölen sanık hakkında ölümün kesin olarak belirlenmesi, diğer sanık hakkında ise basit yargılama usulü yönünden lehe hükmün değerlendirilmesi gerekir. Cumhuriyet başsavcılığı, iki ölünün usulsüz gömülmesi nedeniyle iddianame düzenlemiş, asliye ceza mahkemesi yalnızca bunlardan biri yönünden sanıkların mahkûmiyetine karar vermiştir. Daire, diğer ölünün usulsüz gömülmesi hakkında karar verilmemiş olmasının zamanaşımı süresi içinde giderilebileceğini belirtmiştir. Sanıklardan birinin hükümden sonra öldüğünün nüfus kaydında yer aldığını tespit ederek “bu hususun kesin olarak belirlenip sonucuna göre hüküm kurulmasında zorunluluk bulunması” nedeniyle bu sanık hakkındaki hükmü bozmuştur. Diğer sanık yönünden, TCK m.196’daki cezanın altı aya kadar hapis olduğunu, 7188 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen CMK m.251’deki basit yargılama usulünün Anayasa Mahkemesinin 25.06.2020 tarihli ve 2020/16 E., 2020/33 K. sayılı iptal kararı sonrasında kovuşturma evresine geçilmiş dosyalarda da gündeme gelebileceğini ve sonuç cezada dörtte bir indirim öngören düzenlemenin lehe sonuç doğurabileceğini belirtmiştir. Her iki sanık hakkındaki hükümler 09.11.2021 tarihinde sanıkların temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Benzer bir olayda 10. Ceza Dairesi 04.01.2019 tarihli ve 2013/6198 E., 2019/12 K. sayılı kararında, belediye tarafından mezarlık yeri olarak belirlenmeyen bir külliyeye izinsiz defin yapılmasında suçun sabit olduğunu, kast bulunmadığı gerekçesinin yasal olmadığını belirtmiş; önödeme yönünden hükmü katılan vekilinin temyizi üzerine oybirliğiyle bozmuştur. Bu kararda katılan vekilinin temyizi esastan incelenmiştir; dolayısıyla katılma hakkı somut olayda suçtan doğrudan zarar görülüp görülmediğine göre farklı değerlendirilebilmektedir. Katılma koşulları için davaya katılma yazımıza bakılabilir.
10. Ceza Dairesi 30.06.2021 tarihli ve 2020/17460 E., 2021/8298 K. sayılı kararında ise usulsüz ölü gömme suçundan kurulan mahkûmiyet hükmünü önödeme, basit yargılama usulü ve TCK m.53’teki hak yoksunluklarına ilişkin Anayasa Mahkemesi iptal kararı yönlerinden oybirliğiyle bozmuştur. Önödeme için önödeme, basit yargılama için basit yargılama usulü yazılarımız incelenebilir.
Karar türleri için beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı, süreler için dava ve ceza zamanaşımı, idari süreç için defin izni ve mezarın nakli yazılarımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Kendi arazisini mezarlık sanmak | Resmî tahsis olmadan mezarlık sayılmaz | İdareden tahsis durumunu öğrenin |
| “İyi niyetliydik” savunmasına dayanmak | Yargıtay bu gerekçeyi yasal saymadı | Tahsis ve bilgi durumunu belgeleyin |
| Mezarlık dolu diye başka yere gömmek | Suçun oluşmasını engellemez | Önce yeni yer tahsisi isteyin |
| Mezarlık yerinin değiştiğini araştırmamak | Hüküm bozulabilir | Tahsis ve bildirimi araştırtın |
| Önödeme tebliğini önemsememek | Kamu davası açılır | On gün içinde ödeyin veya taksit isteyin |
| Önödeme yapılmadan açılan davayı sürdürmek | Lehe imkân kaybedilir | TCK m.75/3’ü ileri sürün |
| Basit yargılama ihtimalini gözden kaçırmak | Dörtte bir indirim kaybedilebilir | CMK m.251 koşullarını değerlendirin |
| Her müştekinin temyiz edebileceğini sanmak | Temyiz isteği reddedilebilir | Suçtan doğrudan zarar gördüğünüzü gösterin |
| Sanığın ölümünü dosyaya bildirmemek | Hüküm bozulur, süreç uzar | Nüfus kaydını dosyaya sunun |
Usulsüz ölü gömülmesi suçu nedir?
TCK m.196’ya göre ölü gömülmesine ayrılan yerlerden başka yerlere ölü gömmek veya gömdürmektir.
Cezası nedir?
Altı aya kadar hapis cezasıdır.
Yakınımı kendi bahçeme veya tarlama gömebilir miyim?
1593 sayılı Kanun m.211’e göre mezarlık olarak belirlenen yerler dışına defin yasaktır. İstisna ancak olağanüstü hâllerde ve sağlık sakıncası yoksa Cumhurbaşkanı kararıyla tanınabilir.
Köy mezarlığının yerini kim belirler?
1593 sayılı Kanun m.213’e göre köy mezarlıklarının yeri kaymakamlarca hükümet tabiplerinin görüşü alınarak belirlenir.
Şehirde mezarlıklar kimin tasarrufundadır?
5393 sayılı Belediye Kanunu m.79’a göre mezarlıklar belediyenin tasarrufundadır.
Suç kastım yoktu dersem beraat eder miyim?
10. Ceza Dairesi, izinsiz ve mezarlık olarak belirlenmemiş yere defin yapılan olaylarda kast bulunmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararlarını yasal olmayan gerekçe olarak nitelendirmiştir.
Mezarlık dolu olduğu için başka yere gömdüysem?
2. Ceza Dairesi böyle bir olayda başka bir yerin mezarlık olarak tahsis edilip edilmediğinin ve sanığın bundan haberdar olup olmadığının araştırılması gerektiğini kabul etmiştir.
Türbe veya külliye alanına defin yapılabilir mi?
10. Ceza Dairesi, belediye tarafından mezarlık yeri olarak belirlenmeyen bir külliyeye izinsiz defin yapılmasında suçun sabit olduğunu kabul etmiştir.
Önödeme ile dava açılmadan kurtulabilir miyim?
Evet. Suçun cezasının üst sınırı altı ay olduğundan TCK m.75 kapsamındadır; Cumhuriyet savcılığının tebliğinden itibaren on gün içinde belirlenen miktar ve soruşturma giderleri ödenirse kamu davası açılmaz.
Önödeme miktarını taksitle ödeyebilir miyim?
TCK m.75/1’e göre fail on gün içinde talep ederse miktarın birer ay arayla üç eşit taksitte ödenmesine Cumhuriyet savcısı karar verir; taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır.
Önödeme teklif edilmeden dava açıldıysa ne olur?
TCK m.75/3’e göre bu durumda da önödeme hükümleri uygulanır; mahkemenin bildirimi üzerine ödeme yapılırsa kamu davası düşer.
Arazisine ölü gömülen kişi davaya katılabilir mi?
2. Ceza Dairesi ve 10. Ceza Dairesinin bazı kararlarında katılan vekilinin temyizi incelenmiştir. 10. Ceza Dairesinin 30.12.2019 tarihli kararında ise müştekinin suçun niteliği itibarıyla davaya katılma hakkı bulunmadığı kabul edilmiştir. Suçtan doğrudan zarar görmenin somut olayda ortaya konulması önemlidir.
Zamanaşımı süresi ne kadardır?
TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıldır. TCK m.67/4’e göre kesilme hâlinde süre en fazla yarısı kadar uzar.
Basit yargılama usulü uygulanır mı?
CMK m.251/1’e göre asliye ceza mahkemesi üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda bu usulü uygulayabilir; mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.
Yargılama sırasında sanık ölürse ne olur?
TCK m.64’e göre kamu davasının düşürülmesine karar verilir. 10. Ceza Dairesi, ölümün nüfus kaydıyla kesin olarak belirlenip sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğini belirtmiştir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.196 — Usulsüz ölü gömülmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.64 — Sanığın veya hükümlünün ölümü
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.66 — Dava zamanaşımı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.67 — Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.75 — Önödeme
- 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.211 — Mezarlık dışına defin yasağı
- 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.213 — Köy mezarlıklarının yerinin belirlenmesi
- 5393 sayılı Belediye Kanunu m.79 — Mezarlıkların belediye tasarrufunda olması
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223 — Duruşmanın sona ermesi ve hüküm
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.237 — Kamu davasına katılma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
İlgili yazılarımız: Defin izni ve mezarın nakli · Önödeme · Basit yargılama usulü · Davaya katılma · Dava ve ceza zamanaşımı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.