Terk Nedeniyle Boşanma: İhtar Usulü ve 4+2 Ay Kuralı

Eş evi terk etti ve dönmüyor. Bu durumda açılacak dava, genel geçimsizlik davası değil, TMK m.164’te düzenlenen terk nedeniyle boşanma davasıdır. Bu dava mutlak bir boşanma sebebidir: şartları oluşmuşsa hâkim, evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını ayrıca araştırmadan boşanmaya karar verir. Ancak şartları ağırdır ve uygulamada davaların büyük bölümü usul hatası yüzünden reddedilir.

Terk sayılan hâller

Kanun iki durumu terk sayar:

1. Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde,
2. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır.

İkinci hâl çok önemlidir: evden fiilen ayrılan eş, ayrılmaya zorlanmışsa terk eden değil, terk edilen taraftır. Şiddet, hakaret veya eve almama gibi durumlarda ayrılan eşin dava açma hakkı doğar.

Dört şart birlikte aranır

• Ayrılığın en az altı ay sürmüş olması ve bu durumun devam etmesi.
• Terkin haklı bir sebebe dayanmaması. Eş, şiddet veya can güvenliği sebebiyle ayrılmışsa terk yoktur.
• Usulüne uygun ihtar çekilmiş olması.
• İhtarın sonuçsuz kalması.

İhtar: davanın kilit noktası

Terk davasının kaderini belirleyen aşama ihtardır. Uygulanacak usul şöyledir:

1. Zamanlama. İhtar, ayrılığın üzerinden dört ay geçtikten sonra istenebilir. İhtarla birlikte eşe dönmesi için iki aylık süre verilir. Böylece kanunun aradığı altı aylık süre tamamlanır.
2. Kim gönderir. İhtar, terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılır. Eşin kendi yazdığı mektup, mesaj ya da doğrudan gönderdiği ihtarname geçerli değildir.
3. İçeriği. İhtarda dönülecek ortak konutun açık adresi gösterilmeli, dönmesi için verilen süre belirtilmeli ve dönmemesi hâlinde boşanma davası açılacağı ihtar edilmelidir.
4. Samimiyet şartı. Yargıtay, ihtarın samimi olmasını arar. Terk edilen eş, davetin gereğini fiilen yerine getirmeye hazır olmalıdır: konut eve dönmeye elverişli ve hazır olmalı, anahtar teslime hazır bulunmalı, gerekiyorsa yol gideri ihtarla birlikte gönderilmeli veya hazır edilmelidir. Konutun bir başkasıyla paylaşılıyor olması, eve alınmama ya da yeni adresin gizlenmesi ihtarı samimiyetsiz kılar ve dava reddedilir.

Sık yapılan hatalar

• İhtarı dört ay dolmadan çektirmek.
• İhtarnameyi noter yerine doğrudan göndermek.
• Adresi eksik veya yanlış yazmak; oturulmayan bir eve davet etmek.
• İki aylık süre dolmadan dava açmak.
• İhtar sonrası eşin dönme girişimini engellemek — bu, davacıyı kusurlu duruma düşürür.
• Terk sebebiyle boşanma davasıyla birlikte evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayanan talepleri karıştırmak; iki sebep birlikte ileri sürülebilir ancak dayanakları ayrı ayrı gösterilmelidir.

Sonuçları

Terk sebebiyle boşanmada terk eden eş kusurlu kabul edilir. Bunun sonuçları:

• Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) talebi güçlenir.
• Yoksulluk nafakası bakımından kusuru daha ağır olan eş nafaka isteyemez.
• Velayet kararında çocuğun üstün yararı esas alınır; terk tek başına velayeti kaybettirmez ama fiilî bakım durumu etkili olur.
• Mal rejiminin tasfiyesi ayrıca yapılır; terk, katılma alacağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).

Boşanma sürecindeki diğer talepler için anlaşmalı boşanma protokolü ve çekişmeli boşanma dilekçesi örneklerimize, nafaka tarafındaki ayrıntı için yoksulluk nafakası yazımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Aile Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.