Nafaka Kaldırma ve Azaltma Davası
Nafaka, bir kez hükmedildiğinde sonsuza kadar aynı kalmaz. Türk Medeni Kanunu m.176/4, tarafların mali durumunun değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılabileceği gibi azaltılabileceğini de öngörür. Ayrıca m.176/3, yoksulluk nafakasının hangi hâllerde tamamen kaldırılacağını düzenler.
Yoksulluk nafakası hangi hâllerde kaldırılır?
TMK m.176/3 uyarınca yoksulluk nafakası şu hâllerde kendiliğinden değil, mahkeme kararıyla kaldırılır:
- Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi
- Taraflardan birinin ölümü
- Nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması
- Yoksulluğunun ortadan kalkması
- Haysiyetsiz hayat sürmesi
İlk iki hâlde nafaka kendiliğinden sona erer; diğerlerinde mahkeme kararı gerekir ve ispat yükü nafaka yükümlüsündedir.
“Fiilen evliymiş gibi yaşama” nasıl ispatlanır?
Uygulamada en çok tartışılan sebep budur. Aranan, geçici bir ilişki değil; süreklilik gösteren, evlilik benzeri ortak yaşamdır. Değerlendirmede kullanılan ölçütler: aynı adreste birlikte ikamet, ortak ekonomik yaşam, çevrede eş gibi tanınma ve ilişkinin süresi.
Kullanılan deliller: adres kayıt sistemi kayıtları, abonelik kayıtları, tanık beyanları, sosyal medya paylaşımları ve kolluk araştırması. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, delillerin hukuka uygun elde edilmiş olmasıdır; kişinin özel hayatına yönelik izinsiz takip ve kayıt, hem delil değerini tartışmalı kılar hem de ayrı bir cezai sorumluluk doğurur.
İştirak nafakası kaldırılabilir mi?
İştirak nafakası çocuğun hakkıdır ve yoksulluk nafakasından farklı kurallara tabidir. Kural olarak çocuk ergin olunca sona erer. Ancak TMK m.328/2 uyarınca çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durumları imkân verdiği ölçüde eğitimi sona erinceye kadar bakım yükümlülüğünü sürdürür — bu hâlde nafakanın devamı için ergin çocuğun kendi adına dava açması gerekir.
İştirak nafakasının azaltılması ise mümkündür: nafaka yükümlüsünün gelirinin düşmesi, iş kaybı, sağlık sorunu ya da yeni bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ortaya çıkması hâlinde talep edilebilir. Velayet değişirse nafaka yönü de değişir; bkz. velayetin değiştirilmesi.
Azaltma davasında ne ispatlanmalı?
Talebin kabulü için somut değişiklik gösterilmelidir. Soyut “geçinemiyorum” beyanı yeterli değildir. Kullanılan belgeler:
- SGK hizmet dökümü ve gelir belgesi — gelir düşüşünü gösterir
- İşten çıkış bildirgesi, işsizlik ödeneği kaydı
- Sağlık raporu ve düzenli tedavi giderleri
- Yeni doğan çocuğa ilişkin nüfus kaydı — bakmakla yükümlü kişi sayısındaki artış
- Karşı tarafın gelirindeki artışa ilişkin SGK, vergi ve tapu kayıtları (celbi istenir)
Görevli ve yetkili mahkeme
Dava Aile Mahkemesinde görülür ve basit yargılama usulüne tabidir. Yetki bakımından TMK m.177, boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. Aile hukuku uyuşmazlığı olduğundan arabuluculuk dava şartı uygulanmaz.
Karar ne zaman etkili olur?
Azaltma ya da kaldırma kararı kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; bu nedenle talep sonucunda “dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere” ifadesinin yazılması önemlidir. Dava süresince nafaka ödenmeye devam edilmelidir — ödemeyi kesmek, İcra ve İflas Kanunu m.344 uyarınca icra ceza mahkemesinde şikâyet riskini doğurur.
Nafaka ödenmiyorsa alacaklı ne yapar?
İlama dayalı olarak ilamlı icra takibi başlatılır. Nafaka alacakları icra takibinde önceliklidir ve maaş haczinde dörtte bir sınırı uygulanmaz. Ayrıca İİK m.344 uyarınca nafaka hükmüne uymayan borçlu hakkında icra ceza mahkemesinde şikâyet yoluna gidilebilir; şikâyet, takibin yapılmış ve ödeme emrinin tebliğine rağmen ödenmemiş olması koşuluna bağlıdır ve kanunda öngörülen süreye dikkat edilmelidir.
Nafakanın artırılması için nafaka artırım davası dilekçesi, savunma tarafındaysanız cevap dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz. Bursa’daki aile hukuku süreçleri için Bursa’da boşanma davası sayfamız, alan bilgisi için Aile ve Boşanma Hukuku sayfamız yol gösterir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.