Tanıma Yoluyla Soybağı Kurulması (TMK m.295): Şekil Şartları, Evli Kadının Çocuğu, Evlat Edinilen Çocuk ve Yargıtay Kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.04.2024 T., 2024/2396 E., 2024/2779 K.
Annesi evli olan çocuk, koca ile arasındaki soybağı geçersiz kılınmadıkça bir başka erkek tarafından tanınamaz; bu husus araştırılmadan verilen tanıma kararı hukuka aykırıdır. Davacı, davalı kadınla birlikte yaşadıklarını ancak kadının eşinden boşanamaması nedeniyle resmî nikâh yapılamadığını belirterek ortak çocuğun kendisinden olduğunun tespitini ve tanınmasına karar verilmesini istemiştir. Davacı, idarenin kadının evli olması sebebiyle tanıma işlemi yapmadığını da bildirmiştir. Aile mahkemesi, adli tıp raporunda çocuğun biyolojik babasının yüzde 99,99 ihtimalle davacı olabileceğinin belirtilmesine dayanarak davayı kabul etmiş ve karar istinaf edilmeden kesinleşmiştir. Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz yoluna başvurmuştur. Daire, TMK m.282/2, m.285/1 ve m.295’in son fıkrasını hatırlatarak “davalının evli olduğu ve davacının tanıdığı çocuk ile davalının evli olduğu kişi arasında soybağı bulunduğu anlaşılmış olup” bu konuda bir araştırma yapılmadan hüküm kurulmasının usul ve kanuna aykırı olduğunu belirtmiştir. Hüküm 24.04.2024 tarihinde Adalet Bakanlığının istemi üzerine, sonuca etkili olmamak üzere oybirliğiyle kanun yararına bozulmuştur.

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 19.01.2015 T., 2014/18203 E., 2015/625 K.
TMK m.295’teki “başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk tanınamaz” kuralı doğal soybağına ilişkindir; evlat edinme yoluyla kurulan soybağı biyolojik babanın tanımasına engel değildir. Evlilik dışı doğan ve annesinin hanesine kaydedilen çocuk, daha sonra başka bir çift tarafından evlat edinilmiştir. Biyolojik baba, çocuğu tanımak istediğini belirterek dava açmış; mahkeme, evlat edinmenin de TMK m.282 uyarınca soybağı kuran yollardan biri olduğu ve bu bağ ortadan kalkmadan tanıma yapılamayacağı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Daire, Türk Medeni Kanununun kan bağına dayanan soybağı ile evlat edinmeye dayanan soybağı biçiminde ikili bir sistem öngördüğünü açıklamış; m.295’teki düzenlemenin amacının yapay soybağı kurulan çocuğun doğal soybağını bertaraf etmek olmadığını belirtmiştir. “Başka bir anlatımla bir erkekle doğal soybağı bulunan bir çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.” diyerek hükmün çocuk yararına yorumlanması gerektiğini, aksi kabulün evlat edinilen çocukla gerçek babası arasında hiçbir şekilde soybağı kurulamaması sonucunu doğuracağını vurgulamıştır. Ret hükmü 19.01.2015 tarihinde davacının temyizi üzerine oyçokluğuyla bozulmuştur; karşı oyda, evlat edinmeyle kurulan bağ koparılmadıkça tanımanın mümkün olmadığı ve kararın onanması gerektiği savunulmuştur.

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 13.10.2016 T., 2015/18139 E., 2016/11280 K.
Çocuğun biyolojik babasının hanesine kaydını isteyen talep, nüfus kaydının düzeltilmesi değil tanıma davasıdır ve aile mahkemesinde görülür. Davacı, evlilik dışı ilişkisinden doğan çocuğun nüfusa kardeşi ile onun eşinin çocuğu gibi tescil edildiğini ileri sürerek kaydın düzeltilmesini ve çocuğun kendi nüfusuna tescilini istemiş, asliye hukuk mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, davada birbiriyle bağlantılı iki ayrı talep bulunduğunu belirlemiştir: nüfustaki ana ve baba kaydının iptali, gerçeğe aykırı beyanla baştan yanlış oluşan sicilin düzeltilmesi niteliğinde olup 5490 sayılı Kanunun 36. maddesi kapsamındadır; genetik anne hanesine kayıt istemi de anne yönünden nüfus kaydının düzeltilmesidir. Buna karşılık ana ile baba arasında evlilik ilişkisi bulunmadığından baba yönünden istem soybağının kurulmasına ilişkindir ve “Bu haliyle davanın tanıma davası olarak nitelendirmesi gerekir.” Tanımaya ilişkin hükümlerin TMK m.295 ve devamında düzenlenmesi nedeniyle bu talebin 4787 sayılı Kanunun 4. maddesi uyarınca aile mahkemesinin görevine girdiğini, mahkemece bu istem tefrik edilerek görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Hüküm 13.10.2016 tarihinde karar düzeltme isteminin kabulüyle önceki bozma kaldırıldıktan sonra bu gerekçeyle oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 21.04.2015 T., 2014/27899 E., 2015/8091 K.
Soybağı kurulmadan çocukla kişisel ilişki kurulmasına karar verilemez; aile mahkemesine yapılan yazılı başvuru tanıma istemini de içerebilir. Davacı, evlilik dışı ilişkisinden doğan çocukla kişisel ilişki kurulmasını istemiştir. Daire, ana ve babanın evli olmaması hâlinde velayetin anaya ait olduğunu (TMK m.337/1), çocuk ile baba arasındaki soybağının ise ana ile evlilik, tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulabileceğini (TMK m.282/2) hatırlatmıştır. Somut olayda taraflar arasında bu şekillerde bir soybağı kurulmadığını, nüfus kaydının anne hanesinde çocuğun baba isminin yazılı olmasının soybağı kurulduğu anlamına gelmediğini belirtmiştir. “Tanıma, babanın aile mahkemesine yazılı başvurusu ile de yapılabilir” diyerek olayları anlatmanın taraflara, hukuki nitelemenin hâkime ait olduğunu; davacının aile mahkemesine yönelttiği talebin aynı zamanda tanıma istemini de içerdiğinin kabul edilmesi ve kanundaki tanıma koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi gerektiğini açıklamıştır. Hüküm 21.04.2015 tarihinde davalının temyizi üzerine oyçokluğuyla bozulmuştur; karşı oyda tanımanın şahsa bağlı bir hak olduğu, dava dilekçesinin tanıma beyanı sayılamayacağı ve davacıya tanıma için süre verilmesi gerektiği belirtilmiştir.