Savurganlık, Bağımlılık ve Kötü Yönetim Nedeniyle Kısıtlama (TMK m.406): Şartlar, İspat, Dinlenme Zorunluluğu ve Yargıtay Kararları

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 24.01.2018 T., 2017/8288 E., 2018/1311 K.
Kısa aralıklarla ve değerinin çok altında yapılan taşınmaz satışları ile çekilen paranın zorunlu bir ihtiyaç için kullanıldığı ispatlanamıyorsa TMK m.406 uyarınca kısıtlama kararı verilmelidir. Davacı, seksen beş yaşındaki babasının taşınmazlarını ihtiyacı olmadığı hâlde israf edercesine ve değerinin çok altında sattığını ileri sürerek kısıtlanmasını istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi, alınan sağlık kurulu raporuna dayanarak hem TMK m.405 hem de m.406 yönünden talebi reddetmiştir. Daire, kısıtlamayı gerektiren hâllerin kanunda sınırlı biçimde sayıldığını, TMK m.409/1’e göre savurganlık, alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve kötü yönetim hâllerinde “kısıtlanması istenilenin dinlenmesi zorunludur” diyerek usulü açıklamıştır. Akıl sağlığı yönünden kısıtlamayı gerektirir durum bulunmadığından bu yöndeki temyiz itirazlarını reddetmiştir. Buna karşılık kısıtlı adayının kısa aralıklarla üç taşınmazını sattığını ve banka hesabından yüksek miktarda para çektiğini, bu işlemlerin zorunlu bir ihtiyaca kullanıldığının iddia ve ispat edilmediğini tespit ederek TMK m.406 kapsamındaki talebin kabulü gerektiğini belirtmiştir. Ret hükmü 24.01.2018 tarihinde davacı vekilinin temyizi üzerine bu yönden oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 26.10.2017 T., 2017/7694 E., 2017/13947 K.
Eşler arasındaki harcama anlaşmazlığı ve ailesinden gizlenen bir borçlanma, TMK m.406’da sayılan kısıtlama sebeplerini oluşturmaz. Davacı, eşinin malvarlığını kötü yönetmesi nedeniyle kısıtlanmasını istemiş, mahkeme talebi kabul etmiştir. Daire, doktrindeki tanıma yer vererek savurganlığın gereksiz ve gelirle bağdaşmayan harcama yapmak ya da kişinin parasal gücünü aşacak derecede bilinçsiz ve amaçsız harcama eğiliminin alışkanlığa dönüşmesi olduğunu, bu harcamaların süreklilik göstermesi gerektiğini açıklamıştır. Dosyadaki sosyal hizmet uzmanı raporunda eşler arasında para harcama ve tasarruf konusunda kişisel farklılıklar bulunduğu, kısıtlanması istenen kişinin harcamaları eşinden gizleme davranışı geliştirdiği; sağlık kurulu raporunda ise akli dengesinin yeterli olduğu, bazı harcamaları ailesinden gizlediği belirtilmiştir. Daire, “Gerek Sosyal Hizmetler Uzmanı tarafından düzenlenen raporda belirtilen hususlar ve gerekse sağlık kurulu raporunda belirtilen hususlar TMK nın 406. maddesinde sayılan kısıtlama nedenlerini oluşturmadığı” gerekçesiyle davanın reddi gerektiğini belirtmiştir. Kabul hükmü 26.10.2017 tarihinde kısıtlının temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 17.03.2016 T., 2016/1529 E., 2016/4628 K.
Savurganlık, harcama eğiliminin alışkanlığa dönüşmesidir; açıklanabilir tek bir taşınmaz devri savurganlık veya kötü yönetim sayılmaz. Kısıtlanması istenen kişi hakkında TMK m.405 ve 406’daki sebeplere dayanılmış, sulh hukuk mahkemesi m.406 uyarınca kısıtlama kararı vermiştir. Daire, kısıtlama kararı verilebilmesi için maddede sayılan davranışların kişinin kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açması ve bu yüzden devamlı korunmaya ve bakıma muhtaç bulunması ya da başkalarının güvenliğini tehdit etmesinin şart olduğunu belirtmiştir. Kavramları da tanımlayarak “Savurganlık, kendi parasal gücünü aşan, bilinçsiz, amaçsız ve aşırı derecede giderler yapma eğilimi ve bunun alışkanlığa dönüşmesi, kötü yönetim ise, yararını düşünmeden malvarlığını ciddi olarak tehlikeye düşürme durumudur.” demiştir. Somut olayda kısıtlanması istenen kişinin taşınmazını torununa devrettiği, bu devirle ilgili yaptığı açıklama karşısında savurganlık ve kötü yönetimin sübut bulmadığı, başkaca delil de getirilmediği sonucuna varmıştır. Kısıtlama kararı 17.03.2016 tarihinde kısıtlananın vekili ve vasi adaylarının temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 25.04.2011 T., 2011/6298 E., 2011/6977 K.
Alkol kullanımı tek başına kısıtlama sebebi değildir; kötü yönetim ve kötü yaşama tarzı yeterli delille ispatlanmalıdır. Sulh hukuk mahkemesi, hakkında kısıtlama istenen kişi yönünden talebi kabul etmiştir. Daire, savurganlık, alkol ve uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetme sebebiyle bir kişinin kısıtlanabilmesi için bu hâllerin kişinin kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açmış olmasını ve bu yüzden devamlı korunmaya ve bakıma muhtaç bulunmasını ya da başkalarının güvenliğini tehdit etmesini aramıştır. Somut olayda kısıtlanması istenen kişinin malvarlığını kötü yönettiğine ve kötü yaşama tarzı içinde olduğuna ilişkin yeterli delil bulunmadığını belirlemiş; “Alkol almak tek başına kısıtlama sebebi değildir.” diyerek TMK m.406’daki kısıtlama sebeplerinin gerçekleşmediğini, isteğin reddi gerektiğini kabul etmiştir. Hüküm 25.04.2011 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.