Siyasi Hakların Kullanılmasının Engellenmesi (TCK 114): Parti Standına Saldırı, Miting ve Seçim Aracını Engelleme
- TCK m.114/1’e göre bir kimseyi siyasi partiye üye olmaya veya olmamaya, faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, partiden veya görevinden ayrılmaya zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır.
- Seçim yoluyla gelinen bir kamu görevine aday olmamaya veya seçildiği görevden ayrılmaya zorlamak da birinci fıkra kapsamındadır.
- Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla bir siyasi partinin faaliyetlerini engellemek iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasını gerektirir.
- 4. Ceza Dairesine göre ikinci fıkradaki suçun oluşması için hakkın kullanılmasının fiilen engellenmiş olması gerekir.
- Siyasi parti faaliyeti, partilerin mevzuata ve tüzüklerine uygun olarak yürüttükleri her türlü faaliyettir.
- Olay anında sürmekte olan bir parti faaliyeti yoksa bu suç oluşmaz.
- Parti bayrak ve flamalarının indirilmesi, siyasi hakların kullanıldığı bir faaliyet bulunmadığından beraat gerektiren bir olay olarak değerlendirilmiştir.
- Miting bittikten sonra gerçekleştirilen taş atma eylemi de faaliyetin engellenmesi sayılmamıştır.
- İkinci fıkra için belirli bir saik gerekmez; fiilin bilerek ve isteyerek işlenmesi yeterlidir.
- Cebir ve tehdit suçun unsuru olduğundan ayrıca tehdit suçundan ceza verilmez.
- Suçun silahla, birden fazla kişiyle birlikte veya suç örgütünün korkutucu gücünden yararlanarak işlenmesi halinde TCK m.119’a göre ceza bir kat artırılır.
- Birlikte işlendiği iddia edilen diğer sanıklar beraat etmişse birden fazla kişiyle işleme artırımı uygulanamaz.
- Seçmenin oy kullanmasının tehdit, cebir veya şiddetle engellenmesi TCK 114’e değil, 298 sayılı Kanundaki seçim suçlarına girer.
- Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Seçim dönemlerinde parti standlarına yönelik saldırılar, miting alanlarında çıkan olaylar ve seçim araçlarının engellenmesi sıkça ceza soruşturmalarına konu olmaktadır. Bu olaylarda TCK 114’teki siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu ile tehdit, mala zarar verme ve toplantı ve gösteri yürüyüşleri mevzuatındaki suçlar arasında doğru nitelendirme yapılması önemlidir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, özellikle ikinci fıkradaki suçun oluşması için olay anında gerçekten sürmekte olan bir parti faaliyetinin engellenmesini aramaktadır. Aşağıda bu ölçütün yanında TCK 119’daki artırım nedeni ve kanun yararına bozma yoluyla verilen bir karar da incelenmektedir.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Bireysel siyasi haklara zorlama | TCK m.114/1 | Bir yıldan üç yıla kadar hapis |
| Parti faaliyetinin engellenmesi | TCK m.114/2 | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
| Nitelikli haller | TCK m.119/1 | Ceza bir kat artırılır |
| Faaliyetin fiilen engellenmesi | Y4CD 27.03.2023 | Faaliyet yoksa beraat |
| Bayrak ve flamaların indirilmesi | Y4CD 27.03.2023 | Suç oluşmaz, bozma |
| Miting bittikten sonra taş atma | Y4CD 03.04.2023 | Suç oluşmaz, bozma |
| Parti standına tekme ve tehdit | Y4CD 12.05.2016 | Birlikte işleme araştırılmalı |
| Seçim aracının durdurulması | Y4CD 09.06.2021 | Diğer sanıklar beraat edince 119/1-c uygulanamaz |
| Ayrıca tehdit cezası | Y4CD 12.05.2016 | Bileşik suç, ayrıca verilmez |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Engellendiği ileri sürülen parti faaliyetinin türünü, yerini ve saatini belgeleyin.
- Faaliyetin olay anında devam edip etmediğini gösteren kamera kayıtlarını ve tutanakları dosyaya getirin.
- Parti yetkililerinin faaliyet için gerekli bildirim veya izinleri alıp almadığını kontrol edin.
- Kullanılan cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışı tanık beyanlarıyla ortaya koyun.
- Eylemin bireysel bir kişiyi partiden ayrılmaya veya aday olmamaya zorlamaya mı yöneldiğini ayrıca değerlendirin.
- Olayda birden fazla kişinin bulunup bulunmadığını ve diğer sanıkların yargılama sonuçlarını takip edin.
- Silah kullanılması veya yüzün gizlenmesi gibi TCK 119’daki artırım nedenlerini belgeleyin.
- Seçim döneminde gerçekleşen olaylarda 298 sayılı Kanunun 149 ve 153. maddeleriyle karşılaştırma yapın.
- Parti malzemelerine verilen zararlar için mala zarar verme suçu yönünden ayrıca şikâyette bulunun.
- Yaralanma varsa Adli Tıp raporu alınmasını sağlayın; ağır neticede ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
- Tekerrür uygulanan kararlarda önceki mahkûmiyetin tekerrüre esas olabilecek nitelikte olup olmadığını kontrol edin.
- Kesinleşmiş kararlardaki açık hukuka aykırılıklar için kanun yararına bozma yolunu değerlendirin.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 27.03.2023 T., 2021/426 E., 2023/16499 K.
Bir siyasi partiye ait bayrak ve flamaları sopayla ve elle çekip düşüren sanıklar hakkında, siyasi hakların kullanıldığı bir parti faaliyeti bulunmadığından beraat kararı verilmesi gerekir. Sanıkların bir partiye ait bayrak ve flamaları sopa yardımıyla ve elleriyle çekerek yere düşürdükleri kabul edilmiştir. Asliye ceza mahkemesi sanıkları TCK 114/2, 119/1-c ve 62 uyarınca ayrı ayrı 3 yıl 4 ay hapis cezasına mahkûm etmiştir. Sanıklar eylemin mala zarar verme olabileceğini, Cumhuriyet savcısı ise bayrak indirmenin siyasi parti faaliyeti olmadığını ileri sürerek sanıklar lehine temyiz etmiştir. Daire, suçla korunan hukuki değerin ikinci fıkra bakımından “Anayasayla güvence altına alınan siyasi partilerin faaliyet özgürlüğüdür” olduğunu belirtmiş ve “Bu suçun oluşumu için birinci fıkradan farklı olarak hakkın kullanılmasının engellenmiş olması gerekir” demiştir. Somut olayda “siyasi hakların kullanıldığı bir siyasi parti faaliyeti mevcut olmadığından sanıkların beraati yerine mahkumiyetlerine karar verilmesi” hukuka aykırı bulunmuştur. Hükümler 27.03.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 03.04.2023 T., 2021/4691 E., 2023/16751 K.
Bir partinin mitingi sona erdikten sonra taş ve sopalarla eylem gerçekleştiren sanığın davranışı, engellenebilecek bir parti faaliyeti kalmadığından siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçunu oluşturmaz. Yerel mahkeme, olay günü bir partinin mitingi sırasında sanığın miting alanına taş ve sopalarla girerek mitingin yapılmasını engellemeye çalıştığını ve mitinge gitmek isteyen kişi ve araçlara taş attığını kabul etmiş, sanığı TCK 114/2, 119/1-c ve 35 uyarınca 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm ederek mükerrirlere özgü infaz rejimine tabi tutmuştur. Daire, suçun manevi unsuru bakımından “İkinci fıkra açısından ise failin belli bir saikle hareket etmesi gerekmez; fiilin bilerek ve isteyerek icrası yeterlidir” açıklamasını yapmıştır. Ancak somut olayda “miting bittikten sonra sanığın eylemini gerçekleştirdiği anlaşıldığından siyasi hakların kullanıldığı bir siyasi parti faaliyeti mevcut olmadığından” beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Kabule göre de önceki ilamda tekerrür uygulanmadığından sanığın ikinci kez mükerrir sayılamayacağı bozma nedeni yapılmıştır. Hüküm 03.04.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 12.05.2016 T., 2014/585 E., 2016/9881 K.
Seçim öncesi pazar yerindeki parti standına tehditte bulunup standı tekmeleyen sanık hakkında, eyleme katılan diğer kişilerle ilgili dosyalar getirtilmeden birden fazla kişiyle işleme artırımının tartışılmaması bozma nedenidir. 12.06.2011 genel seçimleri öncesinde sanık, pazar yerinin girişinde bir partinin tanıtım ve üyelik çalışmasını yapan katılana ve tanığa doğru “Sizleri yok edeceğiz, bitireceğiz, sizlere tahammül edemiyoruz” diyerek tehditte bulunmuş ve parti standını tekmelemiştir. Sanığın arkasından gelen suça sürüklenen oğlu ve kimliği belirlenemeyen bir başka kişi hakkında ayrı soruşturma yürütüldüğü anlaşılmıştır. Daire suçun unsurlarını açıklarken “Cebir ve tehdit suçun unsurunu oluşturduğu için, bileşik suç kuralları gereği yalnızca siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçundan ceza verilir; ayrıca cebir veya tehditten ceza verilmez” tespitini yapmış ve “Seçim hakkının cebir veya tehdit yoluyla engellenmesi fiilleri bu suç kapsamına girmeyip, 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanunun 152. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir” demiştir. Somut olayda diğer kişilere ilişkin dosyalar incelenerek TCK 119/1-c’nin uygulanıp uygulanmayacağının tartışılmaması, önceki mahkûmiyetin kesin nitelikte olmasına rağmen tekerrür uygulanması ve TCK 53’e ilişkin Anayasa Mahkemesi iptal kararının gözetilmemesi bozma nedeni yapılmıştır. Hüküm 12.05.2016 tarihinde tebliğnamedeki düzeltilerek onama düşüncesinin reddiyle oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 09.06.2021 T., 2021/474 E., 2021/18678 K.
Seçim aracını durdurup geçişini engelleyen suça sürüklenen çocuk hakkındaki delil takdiri kanun yararına bozmaya konu olamaz; ancak birlikte işlediği ileri sürülen kişilerin beraatleri kesinleşmişken birden fazla kişiyle işleme artırımı uygulanamaz. Çocuk mahkemesi, yerel seçim çalışmaları nedeniyle üzerinde parti genel başkanı ve belediye başkan adayının resimleri bulunan seçim aracını durduran suça sürüklenen çocuğu TCK 114/2, 119/1-c, 31/3 ve 62 uyarınca 2 yıl 4 ay 20 gün hapis cezasına mahkûm etmiş ve cezayı ertelemiştir. Aynı olay nedeniyle yargılanan diğer çocuk ve yetişkin sanıklar hakkında beraat kararları verilmiştir. Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemi üzerine Daire, kamera görüntüleri ve bilirkişi raporuna göre çocuğun seçim aracının önüne geçip slogan atarak aracın geçişine engel olduğunu, bu yöndeki delil takdirinin kanun yararına bozma konusu yapılamayacağını belirtmiştir. Buna karşılık “yaşı büyük sanıklar hakkında verilen beraat hükümlerinin ve suça sürüklenen çocuk … hakkında verilen beraat kararının temyiz edilmeksizin kesinleşmesi karşısında” TCK 119/1-c’nin uygulanmasının açıkça hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Karar 09.06.2021 tarihinde kanun yararına bozma istemi farklı gerekçeyle yerinde görülerek oybirliğiyle bozulmuştur.
4. Ceza Dairesinin 2023 tarihli iki kararı, ikinci fıkradaki suçun oluşması için olay anında sürmekte olan bir parti faaliyetinin engellenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bayrak ve flamaların indirilmesi ya da miting bittikten sonra gerçekleşen taş atma eylemi bu nedenle bu suç kapsamında görülmemiştir. Bu tür eylemler niteliğine göre mala zarar verme veya toplantı ve gösteri mevzuatına aykırılık yönünden değerlendirilebilir; bu mevzuat için kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşü yazımıza bakılabilir.
2016 tarihli karar ise stand çalışması sırasında gerçekleşen tehdit ve cebir eylemini ele almaktadır. Daireye göre cebir ve tehdit bu suçun unsuru olduğundan ayrıca tehdit suçu cezası verilmez; seçim hakkının engellenmesi ise seçim mevzuatında ayrıca düzenlenmiştir. Aynı kararda tekerrür uygulamasındaki hata da bozma nedeni olmuştur; bu kurum için tekerrür yazımız incelenebilir.
2021 tarihli karar, TCK 119/1-c’deki birden fazla kişiyle işleme artırımının diğer faillerin yargılama sonucuna bağlı olduğunu göstermektedir. Kesinleşmiş kararlarda bu tür açık hukuka aykırılıkların giderilmesi için başvurulan yol hakkında kanun yararına bozma yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Faaliyetin zamanını belgelememek | Faaliyet sona ermişse suç oluşmaz | Başlangıç ve bitiş saatlerini ortaya koyun |
| Parti malzemesine zararı bu suç saymak | Faaliyetin engellenmesi aranır | Mala zarar verme yönünü de değerlendirin |
| Ayrıca tehdit cezası istemek | Cebir ve tehdit suçun unsurudur | Bileşik suç kuralını gözetin |
| Diğer faillerin durumunu takip etmemek | Birlikte işleme artırımı etkilenir | Ayrılan dosyaların sonucunu dosyaya getirin |
| Seçim mevzuatını gözden kaçırmak | 298 sayılı Kanunda ayrı suçlar vardır | Hükümleri birlikte karşılaştırın |
| Birinci ve ikinci fıkrayı karıştırmak | Unsurlar ve cezalar farklıdır | Eylemin kişiye mi faaliyete mi yöneldiğini belirleyin |
| Tekerrürü kontrol etmemek | Hatalı infaz rejimi uygulanabilir | Önceki ilamın niteliğini inceleyin |
| Kamera kayıtlarını istememek | Olayın akışı ispatlanamaz | Görüntülerin muhafazasını talep edin |
| Kesinleşen karardaki hatayı bırakmak | Açık hukuka aykırılık düzeltilmez | Kanun yararına bozma yolunu değerlendirin |
Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi suçu nedir?
TCK m.114’te düzenlenen, bir kimseyi siyasi partiye üye olma, faaliyete katılma, partiden ayrılma veya aday olma gibi konularda cebir veya tehditle zorlamak ya da bir siyasi partinin faaliyetlerini engellemekle işlenen suçtur.
Cezası nedir?
Birinci fıkrada bir yıldan üç yıla, ikinci fıkrada iki yıldan beş yıla kadar hapistir. TCK m.119’daki hallerde ceza bir kat artırılır.
Parti standına saldırmak suç mu?
Stand çalışması sürerken cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla faaliyetin engellenmesi bu suçu oluşturabilir. 4. Ceza Dairesi, seçim öncesi standa tehditte bulunup tekme atan sanık hakkındaki hükmü birlikte işleme artırımının tartışılmaması nedeniyle bozmuştur.
Parti bayrağını indirmek bu suçu oluşturur mu?
4. Ceza Dairesi, bayrak ve flamaların indirildiği olayda siyasi hakların kullanıldığı bir parti faaliyeti bulunmadığını belirterek beraat kararı verilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Miting sonrası olaylar bu suça girer mi?
4. Ceza Dairesine göre miting sona erdikten sonra gerçekleştirilen eylemlerde engellenebilecek bir parti faaliyeti bulunmadığından bu suç oluşmaz.
Seçim aracını durdurmak suç mu?
4. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma kararında, seçim aracının önüne geçip geçişini engelleyen suça sürüklenen çocuk hakkındaki delil takdiri kanun yararına bozmaya konu edilmemiştir; ancak birlikte işleme artırımı hatalı bulunmuştur.
Ayrıca tehdit suçundan ceza verilir mi?
Hayır. 4. Ceza Dairesine göre cebir ve tehdit bu suçun unsuru olduğundan bileşik suç kuralları gereği ayrıca tehdit cezası verilmez. Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
Oy kullanmayı engellemek bu suç mu?
4. Ceza Dairesine göre seçim hakkının cebir veya tehditle engellenmesi TCK 114 kapsamına girmez; seçim mevzuatında ayrıca düzenlenmiştir. 298 sayılı Kanunun bugünkü 153. maddesine göre oy kullanmaya engel olmak amacıyla seçmene tehdit, cebir veya şiddet kullanan kişi üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır.
Birden fazla kişiyle işlenirse ceza artar mı?
Evet. TCK m.119/1-c’ye göre ceza bir kat artırılır. Ancak birlikte işlediği ileri sürülen diğer kişilerin beraatleri kesinleşmişse bu artırım uygulanamaz.
Belirli bir amaç gerekir mi?
Birinci fıkrada kişiyi belirli bir siyasi davranışa zorlama amacı aranır. İkinci fıkrada ise 4. Ceza Dairesine göre belirli bir saik gerekmez; fiilin bilerek ve isteyerek işlenmesi yeterlidir.
Suça teşebbüs mümkün mü?
4. Ceza Dairesine göre bu suça iştirak ve teşebbüs mümkündür. Kararlarda teşebbüs indirimi uygulanan hükümler de bulunmaktadır.
Adaylıktan çekilmeye zorlamak suç mu?
Evet. TCK m.114/1-b’ye göre bir kimseyi seçim yoluyla gelinen kamu görevine aday olmamaya veya seçildiği görevden ayrılmaya zorlamak amacıyla cebir veya tehdit kullanmak suçtur.
Çocuk fail hakkında ceza nasıl belirlenir?
Suça sürüklenen çocuk hakkında yaş küçüklüğü hükümleri uygulanır. 4. Ceza Dairesinin incelediği dosyada çocuğa TCK m.31/3 uyarınca indirim yapılmış ve ceza ertelenmiştir.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.114’te şikâyet şartı öngörülmemiştir; suç resen soruşturulur.
Hangi mahkeme görevlidir?
Ceza sınırları dikkate alındığında dava asliye ceza mahkemesinde, fail çocuksa çocuk mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.114 — Siyasi hakların kullanılmasının engellenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.119 — Ortak hüküm
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.106 — Tehdit
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.151 — Mala zarar verme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.42 — Bileşik suç
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.35 — Suça teşebbüs
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.58 — Tekerrür
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.31 — Yaş küçüklüğü
- 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu
- 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun m.149 ve m.153
- 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.309 — Kanun yararına bozma
İlgili yazılarımız: Tehdit suçu · Mala zarar verme · Toplantı ve gösteri yürüyüşü · Kanun yararına bozma · Tekerrür
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.