Kamu Hizmetlerinden Yararlanma Hakkının Engellenmesi (TCK 113): 112 ve 155’i Meşgul Etmek, Kurumda Tehdit ve Amaç Unsuru
- TCK m.113’e göre cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla bir kamu faaliyetinin yürütülmesine veya kamu hizmetlerinden yararlanılmasına engel olan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır.
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarında verilen hizmetler ile kamu makamlarının izniyle sunulan hizmetler de koruma kapsamındadır.
- Suçun konusu sağlık hizmeti ise ceza altıda biri oranına kadar artırılır; bu fıkra 12.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla eklenmiştir.
- 4. Ceza Dairesine göre bu suçla korunan hukuki yarar kamu idaresinin sürekliliğidir.
- Failin kamu kurumunun faaliyetini engellemek veya bir süre ara verdirmek amacıyla hareket etmesi gerekir; başka amaçla yapılan cebir veya tehditte bu suç oluşmaz.
- Köydeki başka bir yolun yapılması için iş makinesini üç saat engelleyen sanık hakkındaki mahkûmiyet bu nedenle bozulmuştur.
- Kendisine nakdi yardım yapılması için vakıf çalışanlarını tehdit eden kişinin eylemi tehdit suçu olarak değerlendirilmiştir.
- Hakaret, bu suçtaki “hukuka aykırı başka bir davranış” kapsamında sayılmaz; ayrıca cezalandırılır.
- Kamu kurumunun faaliyetinin nasıl kesildiği, durduğu veya ara verildiği gerekçede açıklanmalıdır.
- Alkollü haldeyken ihtiyacı olmadığı halde 112 ambulansını çağıran sanık hakkında bu açıklama yapılmadan kurulan mahkûmiyet bozulmuştur.
- Buna karşılık aynı gece 155, 112 ve 110 hatlarını defalarca arayıp asılsız ihbarlarla ekipleri sevk ettiren sanığın mahkûmiyeti onanmıştır.
- Asılsız ihbar ayrıca suç uydurma suçunu oluşturabilir.
- Sanığın psikolojik tedavi gördüğünü ileri sürmesi halinde akıl hastalığı yönünden rapor alınmalıdır.
- Görevli sağlık personeline görevinden dolayı hakaret şikâyete bağlı değildir.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Hastanede sıra beklemeye itiraz ederek görevlileri engellemek, belediye iş makinesinin önüne geçmek, sosyal yardım vakfında bağırıp çağırmak ya da acil çağrı hatlarını gereksiz yere meşgul etmek; bu davranışlar zaman zaman TCK 113’teki kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi suçlamasıyla karşılaşılmasına yol açar.
Ancak Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu suçta hem failin amacını hem de kamu faaliyetinde gerçek bir kesinti bulunup bulunmadığını aramaktadır. Kurumda yaşanan her tartışma veya kişisel bir menfaat için yapılan tehdit bu suçu oluşturmaz. Aşağıda bu ayrım kararlar üzerinden açıklanmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Ceza | TCK m.113/1 | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
| Sağlık hizmeti | TCK m.113/2 | Altıda birine kadar artırım |
| Korunan hukuki yarar | Y4CD 05.12.2024 | Kamu idaresinin sürekliliği |
| Başka yol için iş makinesini durdurma | Y4CD 05.12.2024 | Engelleme amacı yok, bozma |
| Nakdi yardım için vakıf çalışanını tehdit | Y4CD 25.06.2013 | Tehdit suçu, bozma |
| Hakaretin hareket unsuru sayılması | Y4CD 25.06.2013 | Hukuka aykırı başka davranış değil |
| Gereksiz 112 ambulans çağrısı | Y4CD 23.03.2023 | Faaliyetin kesildiği açıklanmadan bozma |
| Defalarca asılsız 155, 112, 110 ihbarı | Y4CD 15.03.2023 | Mahkûmiyet onandı |
| Görevliye hakaret | Y4CD 23.03.2023 | Ayrıca cezalandırılır, şikâyet aranmaz |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Olayın gerçekleştiği kurumu ve engellendiği iddia edilen kamu faaliyetini açıkça belirleyin.
- Faaliyetin ne kadar süre kesildiğini veya durduğunu gösteren tutanak ve kurum yazılarını dosyaya getirin.
- Failin eylemindeki asıl amacın kamu hizmetini engellemek mi yoksa kişisel bir talep mi olduğunu ortaya koyun.
- Kullanılan cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışı tanık ve kamera kayıtlarıyla belgeleyin.
- Acil çağrı hatlarına ilişkin olaylarda arama kayıtlarını, arama sayısını ve sevk edilen ekipleri gösteren belgeleri isteyin.
- Asılsız ihbar varsa suç uydurma suçu yönünden ayrı değerlendirme yapılmasını sağlayın.
- Görevlilere yönelik sözlerin hakaret veya tehdit oluşturup oluşturmadığını ayrı ayrı tartışın.
- Olay sağlık hizmetine ilişkinse 7406 sayılı Kanunla eklenen artırımın olay tarihinde yürürlükte olup olmadığını kontrol edin.
- Sanığın akıl sağlığına ilişkin bir iddia varsa TCK m.32 yönünden rapor alınmasını talep edin.
- Olay sırasında alkol etkisinin bulunması halinde bunun ceza sorumluluğunu kaldırmadığını gözetin.
- Kısa karar ile gerekçeli karar arasında ceza miktarı yönünden çelişki bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Gerekçede kamu faaliyetinin nasıl engellendiği açıklanmamışsa bunu kanun yolunda ileri sürün.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 05.12.2024 T., 2021/41496 E., 2024/16129 K.
Kaymakamlık adına çalışan iş makinesini, köydeki başka bir yolun yapılmasını sağlamak için üç saat engelleyen sanığın eyleminde kamu faaliyetini engelleme amacı bulunmadığından mahkûmiyet kurulamaz. Sanık, kaymakamlık adına köyde çalışma yapan iş makinesinin olay yerindeki işi bittikten sonra başka bir köye gitmesini engellemiş ve makinenin yaklaşık üç saat çalışmasına engel olmuştur. Asliye ceza mahkemesi sanığı kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi suçundan mahkûm etmiştir. Daire, “5237 sayılı Kanun’un 113. maddesinde düzenlenen kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi suçuyla korunan hukuki yarar, kamu idaresinin sürekliliğini sağlamaktır” diyerek failin eylemini kamu faaliyetini engelleme amacıyla yapması gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda sanığın eylemi “kamu kurumunun faaliyetini engellemek, faaliyetine bir süreliğine de olsa ara vermek kastıyla değil, o köyde bulunan başka bir yolun yapılmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirdiği” gözetilmeden ve kurumun faaliyetinin nasıl kesildiği açıklanmadan hüküm kurulması hukuka aykırı bulunmuştur. Hüküm 05.12.2024 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 25.06.2013 T., 2011/12018 E., 2013/20308 K.
Kendisine ayni yardım yerine nakdi yardım yapılması için Sosyal Dayanışma Vakfı çalışanlarını tehdit eden sanığın eylemi kamu faaliyetinin engellenmesi değil, tehdit suçudur. Asliye ceza mahkemesi, sanığın vakıf çalışanlarına yönelik eylemi nedeniyle kamu kurumunun faaliyetlerinin engellenmesi suçundan mahkûmiyet kurmuş, hakaret yönünden ise bu suçun unsuru kapsamında kaldığı gerekçesiyle ayrıca hüküm kurulmasına yer olmadığına karar vermiştir. Daire, suçun oluşabilmesi için “failin kamu kurumunun faaliyetinin yürütülmesine bir süreliğine de olsa ara verilmesi amacıyla hareket etmesinin gerekmesi” karşısında eylemin TCK 106/1’deki tehdit suçunu oluşturduğunu belirtmiştir. Kabule göre de sanığın psikolojik tedavi gördüğünü ileri sürmesi karşısında TCK 32 yönünden rapor alınması gerektiği ve ““hukuka aykırı başka bir davranış” deyiminin hukuk düzeninin belirlemiş olduğu emir veya yasak biçimde bir içeriğe sahip olan her türlü hukuk kuralına aykırı eylem olarak anlaşılması gerektiği, hakaret suçunun bu davranış kapsamında değerlendirilemeyeceği” gözetilmeden karar verildiği bozma nedeni yapılmıştır. Hüküm 25.06.2013 tarihinde tebliğnamedeki onama düşüncesinin reddiyle oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 23.03.2023 T., 2020/34596 E., 2023/16434 K.
İhtiyacı olmadığı halde 112 ambulansını çağıran alkollü sanık hakkında, kurumun faaliyetinin nasıl kesildiği veya durduğu açıklanmadan kamu hizmetinin engellenmesinden mahkûmiyet kurulamaz; görevlilere hakaret ise ayrıca cezalandırılır. Daha önce de sık sık ambulans çağırdığı bilinen sanık, 112 acil çağrı merkezinden ambulans istemiş; gelen acil tıp teknikeri ve teknisyeni sanığın aşırı alkollü olduğunu, sağlığı için tehlike oluşturan bir durum bulunmadığını tespit etmiştir. Sanık kendisini hastaneye götürmek istemeyen görevlilere ağır sözlerle hakaret etmiş, görevliler sonunda sanığı hastaneye götürmüştür. Mahkeme sanığı hakaretten adli para cezası, kamu hizmetinin engellenmesinden 10 ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, sözlerin görevleri nedeniyle söylendiğini ve kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin takibinin şikâyete bağlı olmadığını belirterek hakaret hükmünü onamıştır. Kamu hizmeti yönünden ise suçun oluşması için “sanığın eylemi sonucu kamu kurum veya kuruluşunun faaliyetinin kesilmesi, durmuş olması veya faaliyete belli bir süre ara verilmesinin gerekmesi karşısında”, 112’yi meşgul etme eyleminde bunun nasıl gerçekleştiği açıklanmadan hüküm kurulmasını hukuka aykırı bulmuştur. Hakaret hükmü onanmış, kamu hizmetinin engellenmesi hükmü 23.03.2023 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 15.03.2023 T., 2021/3012 E., 2023/16139 K.
Aynı gece 155 polis ihbar hattını defalarca asılsız ihbarlarla arayan, ayrıca 112 ve 110 hatlarını da arayarak ekiplerin sevkini sağlayan sanığın kamu faaliyetini engelleme suçundan mahkûmiyeti onanmıştır. Sanık, arkadaşıyla alkol aldıktan sonra 155 polis ihbar hattını arayarak sokakta alkollü kişilerin küfürlü konuşmaları nedeniyle uyuyamadığını bildirmiş, gelen polisler sanığı ve arkadaşını alkollü halde bulmuştur. Sanık daha sonra benzer asılsız ihbarlarla 155 hattını defalarca aramış, aynı gece 112 acil servis ve 110 yangın ihbar hatlarını da arayarak ambulans ve itfaiyenin belirtilen adreslere gitmesini sağlamıştır. Mahkeme, sanığın acil ihbar hatlarını gerek olmadığı halde sürekli aramak suretiyle kamusal faaliyetin sürekliliğini hukuka aykırı şekilde kesintiye uğrattığını kabul etmiştir. Daire, sanık savunması, TİB kayıtları ve dosya kapsamı karşısında bu suçtan kurulan hükümde “Eylemin doğru olarak nitelendirildiği ve Kanunda öngörülen suç tipine uyduğu” sonucuna varmıştır. Suç uydurma suçundan kurulan hükümde ise kısa kararda 1.000 TL, gerekçeli kararda 500 TL adli para cezası gösterilmesi çelişki olarak bozma nedeni yapılmıştır. Kamu faaliyetinin engellenmesi hükmü 15.03.2023 tarihinde oybirliğiyle onanmış, suç uydurma hükmü bozulmuştur.
4. Ceza Dairesinin 2013 ve 2024 tarihli kararları amaç unsurunu öne çıkarmaktadır. Kişisel bir yardım talebi veya köyde başka bir yolun yapılması gibi amaçlarla kurum görevlilerine yönelen davranışlar, kamu faaliyetini engelleme amacı taşımadığı sürece bu suçu oluşturmaz; koşulları varsa tehdit suçu gündeme gelir. Görevlilere yönelik sözler ayrıca hakaret suçu olarak değerlendirilir ve bu suç, kamu faaliyetinin engellenmesi suçunun hareket unsuru içinde eritilemez.
Acil çağrı hatlarına ilişkin iki karar ise birlikte okunduğunda anlam kazanmaktadır. Tek bir gereksiz ambulans çağrısında kurumun faaliyetinin nasıl kesildiği açıklanmadan kurulan mahkûmiyet bozulurken, aynı gece üç farklı acil hattın defalarca asılsız ihbarlarla aranıp ekiplerin sevk edildiği olayda mahkûmiyet onanmıştır. Aradaki fark, eylemin tekrarı ve kamu kaynaklarının fiilen başka yerlere yönlendirilmiş olmasıdır. Asılsız ihbarlar ayrıca suç uydurma suçunu oluşturabilir.
Sağlık kuruluşlarında görevlilere yönelik eylemler bakımından 7406 sayılı Kanunla getirilen artırım gözetilmelidir. Sağlık çalışanlarına yönelik saldırılarda idari ve cezai süreçler için sağlık çalışanlarına şiddet yazımıza, kolluk görevlilerinin görevini engellemeye yönelik eylemler için ise görevi yaptırmamak için direnme yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Kurumdaki her tartışmayı bu suç saymak | Kamu faaliyetini engelleme amacı aranır | Failin asıl amacını tartışın |
| Faaliyetteki kesintiyi göstermemek | Gerekçe eksik kalır ve bozma nedeni olur | Kesintinin süresini ve etkisini belgeleyin |
| Kişisel talep için yapılan tehdidi 113 saymak | Eylem tehdit suçu olabilir | Suç vasfını doğru belirleyin |
| Hakareti hareket unsuru içinde eritmek | Hakaret ayrıca cezalandırılmalıdır | Her suç için ayrı hüküm kurulmasını sağlayın |
| Arama kayıtlarını getirmemek | Çağrıların sayısı ve etkisi ispatlanamaz | İletişim kayıtlarını ve sevk belgelerini isteyin |
| Suç uydurma yönünü gözden kaçırmak | Asılsız ihbar ayrı bir suçtur | İhbarın içeriğini ayrıca değerlendirin |
| Akıl sağlığı iddiasını araştırmamak | Ceza sorumluluğu tartışılmadan hüküm kurulur | TCK 32 yönünden rapor alınmasını isteyin |
| Olay tarihindeki metni kontrol etmemek | Madde 2014 ve 2022’de değişti | Lehe kanun karşılaştırması yapın |
| Kısa karar ile gerekçeyi karşılaştırmamak | Ceza miktarında çelişki olabilir | İki metni birlikte inceleyin |
Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi suçu nedir?
TCK m.113’te düzenlenen, cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla bir kamu faaliyetinin yürütülmesine ya da kamu hizmetlerinden yararlanılmasına engel olmakla işlenen suçtur.
Cezası nedir?
İki yıldan beş yıla kadar hapistir. Suçun konusu sağlık hizmeti ise ceza altıda biri oranına kadar artırılır.
112’yi gereksiz yere aramak suç mu?
Olayın koşullarına bağlıdır. 4. Ceza Dairesi, tek bir gereksiz ambulans çağrısında kurumun faaliyetinin nasıl kesildiği açıklanmadan kurulan mahkûmiyeti bozmuş; aynı gece 155, 112 ve 110 hatlarını defalarca asılsız ihbarlarla arayan sanığın mahkûmiyetini ise onamıştır.
155’e asılsız ihbarda bulunmak hangi suçu oluşturur?
İhbarın içeriğine göre suç uydurma suçu oluşabilir. Asılsız ihbarların tekrarı kamu faaliyetini kesintiye uğratıyorsa TCK 113 kapsamında da değerlendirilebilir.
Kamu kurumunda görevliyi tehdit etmek bu suç mu?
Her zaman değil. 4. Ceza Dairesi, kendisine nakdi yardım yapılması için vakıf çalışanlarını tehdit eden sanığın eylemini kamu faaliyetini engelleme amacı taşımadığından tehdit suçu olarak değerlendirmiştir.
Belediye iş makinesini durdurmak suç mu?
Failin amacı belirleyicidir. 4. Ceza Dairesi, köyde başka bir yolun yapılmasını sağlamak için iş makinesini üç saat engelleyen sanığın kamu faaliyetini engelleme kastı bulunmadığını belirterek mahkûmiyeti bozmuştur.
Hakaret bu suçun hareket unsuru sayılır mı?
Hayır. 4. Ceza Dairesine göre hakaret, suçtaki “hukuka aykırı başka bir davranış” kapsamında değerlendirilemez ve ayrıca cezalandırılır.
Sağlık görevlisine hakaret şikâyete bağlı mı?
Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret şikâyete bağlı değildir. 4. Ceza Dairesi, ambulans görevlilerine yönelik sözlerin görevleri nedeniyle söylendiğini kabul ederek bu yönden kurulan mahkûmiyeti onamıştır.
Hastanede sağlık hizmetini engellemek cezayı artırır mı?
Evet. 7406 sayılı Kanunla eklenen TCK m.113/2’ye göre suçun konusu sağlık hizmeti ise ceza altıda biri oranına kadar artırılır.
Kamu faaliyetinde kesinti olması şart mı?
4. Ceza Dairesine göre kamu kurum veya kuruluşunun faaliyetinin kesilmesi, durması veya belli bir süre ara verilmesi gerekir ve bu durum gerekçede açıklanmalıdır.
Alkollü olmak cezayı ortadan kaldırır mı?
İradi olarak alınan alkol etkisinde işlenen suçlarda ceza sorumluluğu kalkmaz. Kararlara konu olaylarda sanıkların alkollü olması sorumluluklarını ortadan kaldırmamıştır.
Psikolojik rahatsızlığı olan kişi sorumlu tutulur mu?
4. Ceza Dairesi, sanığın psikolojik tedavi gördüğünü ileri sürdüğü olayda TCK m.32 yönünden yöntemince rapor alınması gerektiğini belirtmiştir.
Görevi yaptırmamak için direnmeden farkı nedir?
Görevi yaptırmamak için direnme kamu görevlisinin görevini yapmasının cebir veya tehditle engellenmesini cezalandırır. TCK 113 ise kamu faaliyetinin veya kamu hizmetinden yararlanmanın engellenmesini ve kamu idaresinin sürekliliğini korur.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.113’te şikâyet şartı öngörülmemiştir; suç resen soruşturulur.
Hangi mahkeme görevlidir?
Ceza sınırları dikkate alındığında dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.113 — Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.112 — Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.106 — Tehdit
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125 — Hakaret
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.265 — Görevi yaptırmamak için direnme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.271 — Suç uydurma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.32 — Akıl hastalığı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.34 — Geçici nedenler, alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 6529 sayılı Kanun m.13 — TCK m.113 değişikliği
- 7406 sayılı Kanun m.7 — TCK m.113/2 eklemesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
İlgili yazılarımız: Tehdit suçu · Hakaret suçu · Suç uydurma · Görevi yaptırmamak için direnme · Sağlık çalışanlarına şiddet
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.