İpoteğin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip: İlamlı mı, İlamsız mı?

Örnek 6, ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla ilamlı takipte gönderilen icra emridir; borçlu buna karşı ancak İİK m.150/a yollamasıyla sınırlı sebeplerle icra mahkemesine başvurabilir ve itiraz takibi durdurmaz. Örnek 9 ise ilamsız takipte gönderilen ödeme emridir ve borçlunun süresi içinde itirazı takibi durdurur. Bu nedenle hangi belgenin tebliğ edildiği, borçlunun savunma imkânını doğrudan belirler.

İpotek akit tablosunun metnine bakılır. Tabloda ipoteğin belirli bir bedelle ve doğmuş bir alacağın teminatı olarak tesis edildiği yazılıysa kesin borç (anapara) ipoteği söz konusudur. Buna karşılık “doğmuş ve doğacak tüm borçların teminatını teşkil etmek üzere” gibi ifadeler ve bir limit belirtilmişse üst sınır (limit) ipoteği vardır. Akit tablosunun tapu müdürlüğünden onaylı örneğinin alınması bu tespitin ilk adımıdır.

Ancak akit tablosu kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarı içeriyorsa yapabilir; bu hâlde dayanak İİK m.149’dur ve alacaklının banka olması gerekmez. Buna karşılık akit tablosu bu ikrarı içermiyorsa, ilamlı takip imkânı yalnızca m.150/ı ile tanınmıştır ve bu hüküm banka ile kredi veren kuruluşlara özgüdür. Diğer gerçek ve tüzel kişilerin m.150/ı’ya dayanarak ilamlı takip yapması mümkün değildir.

Uygulamada iki yaklaşım vardır. Bir görüşe göre akit tablosunun ikrar içermemesi ilamsız takip yapılmasına engel olmadığından yalnızca icra emrinin iptaliyle yetinilmeli, takip ayakta kalmalıdır. Diğer görüşe göre m.149, 150/h ve 150/ı koşullarından hiçbiri bulunmuyorsa ipotekli ilamlı takip yapılamayacağından takibin iptali gerekir; ayrıca m.149/b’ye göre takip yapılabilmesi için talep formunda bu yolun açıkça bildirilmesi aranır.

İİK m.150/ı, kredi kullandıran tarafın ilamlı takip yapabilmesini hesap özeti ve tazmin talebinin borçluya usulünce tebliğ edilmiş olmasına bağlar. Alacaklı, takip talebiyle birlikte bu belgelerin noter aracılığıyla borçluya gönderildiğine dair noter tasdikli suretini icra dairesine vermek zorundadır. Bu belge sunulmazsa icra müdürünün takip talebini reddetmesi gerekir; buna rağmen icra emri gönderilmişse şikâyet yoluna gidilebilir.

Evet. İİK m.149 uyarınca taşınmaz üçüncü bir şahıs tarafından rehnedilmişse ya da taşınmazın mülkiyeti üçüncü şahsa geçmişse, borçlunun yanı sıra bu kişilere de ayrıca icra emri gönderilir. Aynı şekilde m.149/b uyarınca ilamsız takipte taşınmaz sahibi üçüncü kişiye de ödeme emri tebliğ edilir. Bu kişiler ipotekle sınırlı olarak sorumludur; kişisel malvarlıklarına yönelik takip yapılamaz.

Kural olarak icra mahkemesine şikâyet yedi günlük süreye tabidir. Ancak kamu düzenine ilişkin ve takip hukukunun temel kurallarına aykırılık oluşturan hâllerde süresiz şikâyet mümkündür; Yargıtay, usulsüz biçimde başlatılan ipotekli ilamlı takibin süresiz şikâyete konu olabileceğini kabul etmiştir. Yine de hak kaybı yaşanmaması için şikâyetin icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılması güvenlidir.

Üst sınır ipoteğinde ipotek verenin sorumluluğu faiz, masraf ve eklentiler dâhil limitle sınırlıdır; alacağın gerçek miktarı ise kredi ilişkisine göre belirlenir. İlamsız takipte borçlunun itirazı hâlinde alacaklının itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna gitmesi gerekir. Banka alacaklarında ise m.150/ı kapsamında hesap özeti esas alınır ve borçlu, hesap özetine süresi içinde itiraz etmemişse bu belge takip dayanağı olur.