Kontratsız Kiracı – Kira Avukatı

Kısa cevap: Kira sözleşmesi hiçbir şekle bağlı değildir; sözlü olarak da geçerli biçimde kurulur (TBK m.12). Bu nedenle yazılı sözleşmesi olmayan kiracı (“kontratsız kiracı”) hukuken kiracıdır ve yazılı sözleşmesi olan kiracıyla aynı korumadan yararlanır: tahliyesi ancak kanunda sayılan sebeplerle mümkündür. Gerçek sorun geçerlilik değil ispattır: kira ilişkisinin varlığı, bedeli ve başlangıç tarihi yazılı belge olmadan kolay kanıtlanamaz.
Kontratsız kiracı kimdir?
- Kiraya verenle hiç yazılı sözleşme yapılmamış, sözlü anlaşmayla kiralananı kullanan kişi,
- Yazılı sözleşmenin süresi bitmiş, ancak taraflar açık bir anlaşma olmaksızın kira ilişkisini sürdüren kişi (genel kurala göre sözleşme belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür, TBK m.327; konut ve çatılı işyerinde ise belirli sürenin bitiminde sözleşme bir yıl için uzamış sayılır, TBK m.347/1),
- Yazılı sözleşmesini kaybeden veya sözleşmenin elinde hiç bulunmadığı kişi.
Kontratsız kiracının hakları ve sınırları
- Kullanım hakkı ve ayıp: kiraya veren, kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda teslim etmek ve bu durumda bulundurmakla yükümlüdür; bu hüküm konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı aleyhine değiştirilemez (TBK m.301). Ayrıntı için kiralananın ayıplı olması.
- Kira artışı sınırı: yenilenen kira dönemlerinde bedel, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez; anlaşma yoksa hâkim bu oranı geçmemek koşuluyla bedeli belirler. Beş yıldan sonra hâkim emsal kira bedellerini de gözetir (TBK m.344). Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir; bedelin yeni dönemin başından itibaren bağlayıcı olması için davanın yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması veya kiraya verenin bu süre içinde artış bildirmiş olması koşuluyla yeni dönem sonuna kadar açılması gerekir (TBK m.345).
- Depozito: konut ve çatılı işyeri kiralarında güvence bedeli üç aylık kira bedelini aşamaz (TBK m.342).
- Fesih: belirsiz süreli kira sözleşmelerinde kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilir (TBK m.347/3); fesih, yerel âdette belirlenen kira döneminin sonu için veya âdet yoksa altı aylık kira döneminin sonu için üç aylık bildirim süresine uyularak yapılır (TBK m.329).
- Borçları: bedeli zamanında ödemek, kiralananı özenle kullanmak (TBK m.316) ve sona erdiğinde teslim aldığı durumda geri vermek (TBK m.334).
Sözlü kira sözleşmesi nasıl ispat edilir?
Bir hakkın doğumu, devri veya düşürülmesi amacıyla yapılan hukuki işlemlerin miktar veya değeri kanunda belirlenen sınırı geçtiğinde senetle ispat edilmesi gerekir (HMK m.200); yıllık kira bedeli genellikle bu sınırı aştığından sözlü sözleşmede tanık delili tek başına yeterli olmayabilir. Karşı tarafın açık muvafakati hâlinde tanık dinlenebilir (HMK m.200/2). Ayrıca karşı taraftan çıkmış ve işlemi muhtemel gösteren belgeler yazılı delil başlangıcı sayılarak tanıkla ispata imkân verir (HMK m.202). Kiracı veya kiraya veren olarak şu delillerin saklanması önemlidir:
- Açıklamasında kira ve taşınmaz bilgisi yazan banka dekontları ve havale kayıtları (elden ödeme yapılıyorsa imzalı makbuz alınmalıdır),
- Karşı tarafla yapılan yazışmalar, mesajlar, e-postalar ve noter ihtarnameleri,
- Kiralananda abonelik (elektrik, su, doğalgaz) kayıtları, aidat ödemeleri ve adres kayıtları,
- Anahtar teslimi, tadilat veya kullanım konusunda tanıklar.
Aşağıdaki Yargıtay kararları, sözlü kirada ispat yükünün kimde olduğunu ve hangi belgelerin delil sayılabileceğini göstermektedir:
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2023/3093, K.2024/1132, 13.03.2024 İspat yükünün paylaşımı. Daire önce şekil kuralını koyar: “Kira sözleşmesinin düzenlenmesinde şekil şartı bulunmayıp yazılı olarak düzenlenen sözleşmenin aksinin yine yazılı belge ile kanıtlanması gerekmektedir.” Ardından yükü paylaştırır: “kira ilişkisinin varlığını ve aylık kira bedelinin ne kadar olduğunu ispat külfeti kiraya verene, kabul edilen kira bedelinin ödendiğinin ispat külfeti ise kiracıya düşer.” Yıllık kira bedeli HMK m.200‘deki senetle ispat sınırının üzerindeyse kesin delil aranır; kanıtlanamazsa “kiracının kabulünde olan kira bedeli esas alınmalıdır.” Kararda ayrıca yalnız son sayfası imzalanan sözleşmede ilk sayfalarda imza bulunmamasının geçerliliği etkilemeyeceği belirtilmiştir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2017/6904, K.2017/17818, 19.12.2017 Başlangıç tarihi de kiraya verence ispatlanır. Kiraya veren sözlü kiranın 01.02.2001‘de başladığını, kiracı ise 17.08.2008 olduğunu ileri sürmüştü — fark, on yıllık uzama süresinin dolup dolmadığını belirlediği için sonucu doğrudan etkiliyordu. Daire, “Kural olarak kira sözleşmesinin başlangıç tarihini ispat yükü kiraya verene aittir” dedi ve iddia edilen yıllık kira miktarına göre tanık dinlenme olanağı bulunmadığını belirtti. Üstelik kiraya verenin kendi gönderdiği 28.10.2011 tarihli ihtarnamede sözlü kira ilişkisinin 17.08.2008’de başladığı yazılıydı; bu nedenle kiracının bildirdiği tarih esas alınarak dava reddedilmelidir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E.2017/7430, K.2019/3928, 30.04.2019 Her belge “yazılı delil başlangıcı” sayılmaz. Mahkeme, dosyaya sunulan bonoları delil başlangıcı kabul ederek taraf tanıklarını dinlemiş ve beyanları hükme esas almıştı. Daire tanımı hatırlattı: delil başlangıcı, “iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte, söz konusu hukuki işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir.” Alacaklısı ve borçlusu dava dışı üçüncü kişiler olan bonolar ise “davalının elinden çıkmış yazılı delil başlangıcı sayılabilecek nitelikte bir belge değildir”; bu nedenle tanık dinlenmesi usule aykırı bulunmuştur.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2023/1374, K.2024/1335, 05.03.2024 Kabul edilen ödemeler kira ilişkisini gösterir; kullanan kişi işgalci sayılmaz. Malikler, taşınmazı kullananın haksız işgalci olduğunu ileri sürmüş; karşı taraf sözlü kira sözleşmesine dayanmıştı. Yazılı sözleşme yoktu; ancak “her bir davacıya kira ödemesi adı altında ödemelerin gerçekleştirildiği ve davacıların da ilgili ödemeleri benimsediği”, bu ödemelerin iade edilmediği ve kullanıma itiraz edilmediği saptandı. Daire sonucu şöyle bağladı: “davalının kira ödemesi altında yapılan ve davacılar tarafından itiraza uğramaksızın kabul gördüğü anlaşılan ödeme tarihine kadar olan süreç için taşınmazda fuzuli şagil olduğu söylenemez” — önceki dönem zımni muvafakat, sonraki dönem ise esaslı unsurları oluşan sözlü kira sözleşmesi kapsamında değerlendirilmiştir.
Kontratsız kiracı nasıl tahliye edilir?
Yazılı sözleşme olmaması, tahliye sebeplerini değiştirmez; kiraya veren kanunda sayılan sebeplerden birine dayanmak zorundadır. Başlıca sebepler şunlardır:
| Sebep | Dayanak | Süre ve koşul |
|---|---|---|
| Kira bedelinin ödenmemesi | TBK m.315 | Yazılı süre verilir; konut ve çatılı işyerinde en az otuz gün; süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler |
| İki haklı ihtar | TBK m.352/2 | Bir kira yılı içinde ödenmediği için yazılı iki haklı ihtar yapılmışsa, kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava |
| Konut veya işyeri ihtiyacı | TBK m.350/1 | Kiraya veren, eşi, altsoyu, üstsoyu veya bakmakla yükümlü olduğu kişiler için kullanma zorunluluğu varsa, süre sonundan başlayarak bir ay içinde dava |
| Yeni malikin ihtiyacı | TBK m.351 | Edinmeden itibaren bir ay içinde yazılı bildirim; sözleşme altı ay sonra açılacak davayla sona erer |
| Tahliye taahhüdü | TBK m.352/1 | Taahhüt yazılı olmalıdır; belirtilen tarihten başlayarak bir ay içinde icraya başvurulur veya dava açılır |
- İlamsız icra yolu: kira alacağı nedeniyle başlatılan takipte borçlu kira akdini açık ve kesin olarak reddederse alacaklı, noterlikçe düzenlenmiş veya imzası onaylanmış bir sözleşmeye dayanmıyorsa genel hükümlere göre dava açmak zorunda kalır (İİK m.269/b). Yazılı sözleşmesi olmayan kiraya veren için bu yol bu nedenle sınırlı olabilir; ayrıntı için kiralananın icra yoluyla tahliyesi yazımıza bakabilirsiniz.
- Arabuluculuk: kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesi hariç, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B; kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk).
- Dava: kira uyuşmazlıklarına sulh hukuk mahkemeleri bakar; tahliye süreci için kiracı tahliye davası ve kira hukuku avukatı rehberlerimize bakabilirsiniz.
Önerilen ilk adımlar
- Kira ödemelerini bankaya taşıyın ve açıklamaya ay ve taşınmaz bilgisini yazın.
- İlişkiyi bir protokol veya noter ihtarnamesiyle yazılı hâle getirin: kira bedeli, başlangıç tarihi, ödeme günü ve depozito açıkça belirtilsin.
- Karşı taraftan çıkan her yazışmayı ve ödeme belgesini saklayın.
- Kira bedeli veya tahliye uyuşmazlığı varsa süreleri kaçırmamak için hukuki destek alın.
Sık sorulan sorular
Sözlü kira sözleşmesi geçerli midir?
Evet. Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe hiçbir şekle bağlı değildir (TBK m.12); kira sözleşmesi için de kural olarak şekil şartı yoktur. Önemli olan, sözleşmenin ve şartlarının ispat edilebilmesidir.
Ev sahibi kontratsız kiracıyı hemen çıkarabilir mi?
Hayır. Tahliye ancak kanunda sayılan sebeplerle ve süre koşullarına uyularak mümkündür. Kiracıyı zorla çıkarmak, eşyalarını atmak veya elektrik ve suyu kesmek hukuka aykırıdır.
Sözleşmenin süresi bitti, hâlâ oturuyorum; ne olur?
Taraflar açık bir anlaşma olmaksızın kira ilişkisini sürdürürlerse kira sözleşmesi belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür (TBK m.327). Konut ve çatılı işyeri kiralarında ise kiracı bildirimde bulunmadıkça belirli süreli sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır (TBK m.347/1).
Kira artışını nasıl belirlerim?
Yenilenen kira dönemlerinde artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez (TBK m.344). Bedelde uyuşmazlık varsa kira bedelinin belirlenmesi davası açılabilir.
Kaynak ve kontrol: TBK m.12, 301, 315, 316, 327, 329, 334, 342, 344, 345, 347, 350, 351, 352; HMK m.200, 202; 6325 sayılı Kanun m.18/B; İİK m.269. Madde metinleri 13.10.2026 tarihinde güncel mevzuattan doğrulanmıştır.