Kefalet Ne Zaman Geçersizdir? El Yazısı Şartı, Eşin Rızası ve On Yıllık Süre (TBK m.583)
Kısaca
- Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmadıkça ve azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz (TBK m.583).
- Kefil; azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olduğunu kendi el yazısıyla yazmak zorundadır.
- Bu şekil kuralı bir ispat şekli değil, geçerlilik şeklidir; uyulmazsa sözleşme TBK m.12/2 uyarınca hükümsüzdür.
- Şekil eksikliğini hâkim resen gözetir — kefil ileri sürmese, hatta dayanmak istemediğini söylese bile.
- Buna karşılık Yargıtay HGK: şekil şartı emredicidir ama kamu düzenine ilişkin değildir; bu nedenle “aleyhe hüküm verme yasağı”nı aşamaz.
- Evli kişi, ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza sözleşmeden önce ya da en geç kurulma anında verilmelidir (TBK m.584).
- Eş rızası bir şekil kuralı değil maddi geçerlilik koşuludur; bu nedenle hâkim tarafından resen araştırılmaz, ileri sürülmesi gerekir.
- 28.03.2013 tarihli 6455 sayılı Kanun’la eklenen fıkra uyarınca ticari işletme sahibi, şirket ortağı veya yöneticisinin işletmeyle ilgili kefaletlerinde eş rızası aranmaz.
- Gerçek kişinin verdiği her türlü kefalet, sözleşmeden itibaren on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
- TBK m.603: aynı kurallar, “borca katılma” gibi başka ad altında verilen kişisel güvencelere de uygulanır.
Kısa cevap: Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmadıkça ve azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz (TBK m.583); kefil azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olduğunu kendi el yazısıyla yazmak zorundadır. Bu şekil kuralı geçerlilik şeklidir ve şekil eksikliğini hâkim resen gözetir.
Kefalet, Türk borçlar hukukunun en çok imzalanan ve en çok geçersiz sayılan sözleşmelerinden biridir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, kefili korumak için şekil kurallarını olağanüstü sertleştirmiştir: bir kelimenin matbu olması, bir tarihin boş bırakılması ya da bir imzanın eksik olması sözleşmenin tamamını hükümsüz kılabilir.
Bu yazıda kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartlarını, eşin rızası kuralının sınırlarını, hangi eksikliğin hâkim tarafından resen gözetildiğini ve kefaletin ne zaman kendiliğinden sona erdiğini Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kefalet nedir?
TBK m.581 kefaleti şöyle tanımlar: kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir. Kefil, borcun ifa edilmemesi riskini üzerine alır.
Buradan iki temel sonuç çıkar:
- Kefalet fer’î bir borçtur: kefilin sorumluluğu asıl borcun geçerli oluşuna ve devamına bağlıdır (TBK m.598/1). Asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona ererse kefil de borcundan kurtulur.
- Kişinin zaten kişisel olarak sorumlu olduğu bir borç için kefil olması anlamsızdır; bu hâlde kefaletin teminat sağlama amacı gerçekleşmez.
Şekil şartları: en sık kaybedilen nokta
TBK m.583: “Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır. Kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve diğer tarafa veya bir üçüncü kişiye kefil olma vaadinde bulunulması da aynı şekil koşullarına bağlıdır. Taraflar, yazılı şekle uyarak kefilin sorumluluğunu borcun belirli bir miktarıyla sınırlandırmayı kararlaştırabilirler. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz.”
| Unsur | Nasıl yer almalı | Eksikse |
|---|---|---|
| Yazılılık | Sözleşme yazılı olmalı | Hükümsüz |
| Azami miktar | Kefilin el yazısıyla | Hükümsüz |
| Kefalet tarihi | Kefilin el yazısıyla | Hükümsüz |
| Müteselsil kefil ibaresi | Müteselsil kefalette kefilin el yazısıyla | Müteselsil kefalet doğmaz |
| Sorumluluğu artıran sonraki değişiklik | Aynı şekle uyularak | Hüküm doğurmaz |
Uygulamada en sık rastlanan hata, bu ibarelerin matbu olarak basılması ya da banka/kiralayan görevlisi tarafından doldurulmasıdır. Bilirkişi incelemesinde yazının kefile ait olmadığı belirlenirse kefalet geçersiz sayılır.
Dikkat: Bu şekil kuralı bir ispat şekli değil, geçerlilik şeklidir. Şekle uyulmazsa sözleşme TBK m.12/2 uyarınca hükümsüz olur. Yargıtay uygulamasına göre hâkim, kefil ileri sürmese hatta şekle aykırılığa dayanmak istemediğini açıkça söylese bile, bu eksikliği resen göz önünde tutar.
Resen gözetme ile kamu düzeni aynı şey değil
Burada ince ama sonucu değiştiren bir ayrım vardır. Bir hükmün emredici olması ve hâkim tarafından resen dikkate alınması, o hükmün kamu düzenine ilişkin olduğu anlamına gelmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı kefalet bağlamında netleştirmiştir.
Pratik sonucu şudur: ilk derece mahkemesi kararına yalnızca alacaklı istinaf başvurusunda bulunmuşsa, bölge adliye mahkemesi “kefalet zaten geçersizmiş” diyerek kararı alacaklının aleyhine değiştiremez. Çünkü kamu düzenine ilişkin olmayan bir hüküm, aleyhe hüküm verme yasağını aşmaz. Kefil kendi lehine olan bu sonucu elde etmek istiyorsa kendisi de kanun yoluna başvurmalıdır.
Eşin rızası
TBK m.584: “Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumlu olacağı miktarın artmasına veya adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine ya da kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalmasına sebep olmayan değişiklikler için eşin rızası gerekmez.”
Bu hüküm evlilik birliğini, aileyi ve dolaylı olarak kefilin kendisini korumak amacıyla getirilmiştir; evli kişilerin kefil olma ehliyeti diğer eşin iznine bağlanmıştır. Rızanın sonradan verilmesi kural olarak kabul edilmez — en geç sözleşmenin kurulduğu anda alınmış olmalıdır.
Eş rızası resen araştırılmaz
Şekil şartından farklı olarak, eş rızasına ilişkin hüküm kefalet sözleşmesinin şekline dair bir kural değil, maddi bir geçerlilik koşuludur. Bu nedenle mahkeme, taraflarca ileri sürülmemiş bir eş rızası eksikliğini kendiliğinden araştırmaz. Kefil bu savunmayı yapmalı, alacaklı da ancak bu savunma karşısında rıza belgesini sunma yüküyle karşılaşır.
Eş rızası aranmayan hâller
28.03.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’la maddeye eklenen üçüncü fıkra, ticari hayatın gereklerini gözeterek geniş bir istisna getirmiştir:
TBK m.584/3 (Ek fıkra: 28/3/2013-6455/77 md.): “Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek kefaletler, 27/12/2006 tarihli ve 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından Yürütülen Faiz Destekli Kredi Kullandırılmasına Dair Kanun kapsamında kullanılacak kredilerde verilecek kefaletler ile tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılacak kredilerde verilecek kefaletler için eşin rızası aranmaz.”
Tarih burada belirleyicidir. Bu fıkra 28.03.2013’te yürürlüğe girdiğinden, daha önce imzalanmış sözleşmelerde şirket ortağı veya yöneticisi olsanız bile eş rızası aranır. Uygulamada aynı kefil bakımından, farklı tarihli iki sözleşmeden birinin geçerli diğerinin geçersiz sayıldığı dosyalara sıkça rastlanır.
Kefalet türleri
| Tür | Alacaklı ne yapabilir? |
|---|---|
| Adi kefalet | Önce asıl borçluyu takip etmeli, rehin varsa paraya çevirmelidir (tartışma def’i) |
| Müteselsil kefalet | Borçlu ifada gecikmiş ve ihtar sonuçsuz kalmışsa veya açıkça ödeme güçsüzlüğü içindeyse, borçluyu takip etmeden doğrudan kefili takip edebilir (TBK m.586) |
| Birlikte kefalet | Birden çok kefil; kural olarak paylara bölünmüş sorumluluk, aksi kararlaştırılabilir |
| Kefile kefil | Kefilin borcuna kefil olunması |
Müteselsil kefalet sıfatının doğması için de el yazısı şartı geçerlidir. Bu ibare kefilin el yazısıyla yazılmamışsa, kefalet geçerli olsa dahi müteselsil kefaletin doğduğu kabul edilmez.
Kefilin hakları
- Borçlunun def’ileri: TBK m.591 uyarınca kefil, borçluya ait bütün def’ileri alacaklıya karşı ileri sürebilir.
- Halefiyet ve rücu: TBK m.596 uyarınca kefil, alacaklıya ifada bulunduğu ölçüde onun haklarına halef olur ve asıl borçluya rücu edebilir. Halefiyet kanundan doğar; alacaklının rızası gerekmez.
- Asıl borcun sona ermesi: TBK m.598/1 uyarınca hangi sebeple olursa olsun asıl borç sona erince kefil de borcundan kurtulur.
On yıllık süre
TBK m.598/3-5: “Bir gerçek kişi tarafından verilmiş olan her türlü kefalet, buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Kefalet, on yıldan fazla bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmış veya yeni bir kefalet verilmiş olmadıkça kefil, ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Kefalet süresi, en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce yapılmak kaydıyla, kefilin kefalet sözleşmesinin şekline uygun yazılı açıklamasıyla, azamî on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir.”
Bu, zamanaşımı değil kendiliğinden sona ermedir ve yalnızca gerçek kişi kefiller için geçerlidir. Uzatma ancak kefaletin sona ermesinden en erken bir yıl önce ve kefalet sözleşmesinin şekline uygun yazılı açıklamayla mümkündür.
“Kefalet” yazmasa da kefalet sayılan sözleşmeler
Uygulamada şekil kurallarından kaçınmak için “borca katılma”, “garanti”, “taahhütname” gibi başlıklar kullanıldığı görülür. Kanun bu yolu kapatmıştır: TBK m.603 uyarınca kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eşin rızasına ilişkin hükümler, gerçek kişilerce kişisel güvence verilmesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan diğer sözleşmelere de uygulanır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Sözleşmenin kefalet bölümünü ayrıca inceleyin: azami miktar, tarih ve müteselsil kefil ibaresi kimin elinden çıkmış?
- Bu ibareler matbu ya da başkasının el yazısıyla yazılmışsa, geçersizlik savunmasını en başta ileri sürün.
- Sözleşmenin tarihini tespit edin; 01.07.2012 öncesi ise 818 sayılı Kanun, sonrası ise 6098 sayılı Kanun uygulanır.
- Evliyseniz, eş rızasının alınıp alınmadığını kontrol edin ve bu savunmayı mutlaka dilekçenizde yazın; mahkeme kendiliğinden araştırmaz.
- Eş rızası varmış gibi görünüyorsa imzayı inceletin; uygulamada eş imzasının sahte olduğu sıkça tespit edilmektedir.
- Sözleşme 28.03.2013’ten sonraysa ve şirket ortağı/yöneticisiyseniz eş rızası savunmasının işlemeyeceğini bilin.
- Kefaletin üzerinden on yıl geçmişse, kefaletin kendiliğinden sona erdiğini ileri sürün.
- Sözleşme sonradan tadil edildiyse, sorumluluğu artıran değişiklik için ayrıca şekil şartına ve gerekiyorsa eş rızasına uyulup uyulmadığını inceleyin.
- Asıl borcun ödenip ödenmediğini, ibra edilip edilmediğini araştırın; asıl borç sona ermişse kefalet de sona erer.
- Alacaklıysanız: kefalet metnini kefile bizzat doldurtun, eş rızasını sözleşme anında alın ve rıza belgesini sözleşmeyle birlikte saklayın.
- Alacaklıysanız: delillerinizi ilk derece mahkemesinde, verilen kesin süre içinde sunun; istinaf aşamasında ilk kez sunulan belgeler HMK m.357 gereği çoğu zaman değerlendirilmez.
- Kefil olarak ödeme yaptıysanız, rücu hakkınızı kullanmak için ödemeyi belgeleyin; halefiyet kanundan doğar.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/277, K. 2023/408, 03.05.2023
Kefalette şekil şartı emredicidir ve hâkim tarafından resen gözetilir; ancak kamu düzenine ilişkin olmadığından aleyhe hüküm verme yasağını aşamaz. Genel Kurul önce şekil kuralının niteliğini ve kapsamını ortaya koymuştur: “Kefalet sözleşmesinin şekle aykırılık nedeniyle hükümsüzlüğünü hâkimin resen göz önünde tutması gerekir. Alacaklı kesin hükümsüz bir kefalet sözleşmesine dayanarak kefilden ifa talebinde bulunamayacağı gibi, kefilin yapacağı ifanın hükümsüzlüğü düzeltici etkisi de olmaz. … Hatta kefil, kefalet sözleşmesinin şekle aykırılığına dayanmak istemediğini açıkça söylese ve savunmasını esas borcun geçerli olmadığı olgusu üzerine kursa bile, hâkim kefalet sözleşmesinin şekle aykırılığını yine de dikkate alabilecektir.” Buna karşılık kamu düzeni bakımından sınır çizilmiştir: “her ne kadar kefalet sözleşmesinin şekil şartlarını düzenleyen 6098 sayılı Kanun’un 583 üncü maddesinin birinci fıkrası emredici bir hüküm niteliğini taşısa ve hâkim tarafından resen dikkate alınması gerekse de, kamu düzenine ilişkin bir hüküm niteliğini taşımamakta olup somut olayda davalı taraf ilk derece mahkemesi kararını istinaf etmediğine göre bölge adliye mahkemesince kamu düzeni gerekçe gösterilerek aleyhe hüküm verme yasağına aykırı olacak şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.” Somut olayda genel kredi sözleşmesinde kefalet tarihi bulunmuyordu; buna rağmen yalnızca alacaklının istinafı üzerine davanın tümden reddedilmesi hatalı bulunmuş ve direnme kararı oy çokluğuyla bozulmuştur.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/7015, K. 2024/1137, 15.02.2024
Eşin rızası şekle değil maddi geçerliliğe ilişkin bir koşuldur; bu nedenle mahkemece resen dikkate alınmaz ve ileri sürülmeyen bir hususta alacaklıdan delil sunması beklenemez. Daire, iki kuralı birbirinden ayırmıştır: “Kefalet sözleşmesinde ‘Eşin rızası’nı düzenleyen 6098 sayılı Kanun’un 584 ncü maddesinin birinci fıkrası … bu madde evlilik birliğinin ve genel anlamda ailenin ve dolaylı olarak da doğrudan kefilin korunması amacıyla kabul edilmiş, evli kişilerin kefil olma ehliyeti, diğer eşin iznine bağlanmıştır. Eşin iznine ilişkin hüküm, kefalet sözleşmesinin şekline dair bir kural olmayıp, maddi bir geçerlilik koşuludur. Dolayısıyla kefalet akdinde eş rızasının bulunup bulunmadığı hususunun Mahkemece re’sen nazara alınması söz konusu değildir.” Somut olayda kefiller eş rızası eksikliğini hiç savunmamış, mahkeme bu hususu kendiliğinden gündeme getirerek davayı reddetmişti. Daire: “Somut olayda davalılar tarafından kefalet akdinde eş rızası bulunmadığına dair herhangi bir savunmada bulunulmamış olup, gündeme getirilmeyen bir hususta davacının delil sunması kendisinden beklenemez” diyerek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/740, K. 2023/1758, 16.03.2023
Kira sözleşmesindeki kefalette azami miktar ve kefalet tarihine ilişkin el yazısı ibare yoksa kefalet geçersizdir ve kefil hakkındaki itirazın kaldırılması talebi reddedilmelidir. Daire, sözleşme tarihinin 6098 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra olduğunu belirledikten sonra şu tespiti yapmıştır: “Taraflar arasındaki kira sözleşmesinde kefilin sorumlu olduğu azami miktar ve kefalet tarihine ilişkin el yazısı ile yazılmış bir ibare bulunmamaktadır. Bu durumda TBK’nın 583. maddesinde belirtilen şekil şartlarına uyulmadan yapılan kefalet sözleşmesinin geçersiz olduğu anlaşılmaktadır. O halde, mahkemece davalı kefil … hakkındaki davanın bu nedenle reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde adı geçen kefil hakkında da itirazın kaldırılmasına dair karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.” Karar oy birliğiyle verilmiştir. Bu karar, kefalet kurallarının yalnızca banka kredilerinde değil, gündelik kira ilişkilerinde de aynı sertlikle uygulandığını göstermesi bakımından önemlidir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/2835, K. 2025/3756, 01.07.2025
Kefalet için öngörülen şekil, ehliyet ve eş rızası kuralları, gerçek kişilerce başka ad altında verilen kişisel güvence sözleşmelerine — örneğin teminat amaçlı borca katılmaya — de uygulanır. Daire, TBK m.603’ün kapsamını şöyle açıklamıştır: “kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eşin rızasına ilişkin hükümler, gerçek kişilerce, kişisel güvence verilmesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan diğer sözleşmelere de uygulanır’ hükmü gereğince kefalet sözleşmesi hakkında öngörülen geçerlilik şartlarının, gerçek kişilerce, kişisel güvence verilmesine yönelik başka ad altında yapılan sözleşmelere de uygulanacağı hüküm altına almıştır. TBK’nun 603. maddesinin uygulanması gereğince; kefalet sözleşmesine ilişkin şekil kurallarının, gerçek kişilerce teminat amacıyla yapılan borca katılma sözleşmeleri bakımından da uygulanması gerekmektedir.” Somut olaydaki 20.12.2022 tarihli sözleşme TBK m.583/1’deki geçerlilik koşullarını içermediğinden geçersiz bulunmuş ve bölge adliye mahkemesi kararı oy birliğiyle onanmıştır.
Bu dört karar birlikte okunduğunda kefalet hukukunda iki farklı korumanın iki farklı usulî rejime bağlandığı görülüyor. Şekil, kanun koyucunun kefile sağladığı en güçlü kalkandır: hâkim bunu resen gözetir, kefil dayanmasa hatta feragat etmek istese bile dikkate alır. Ancak Hukuk Genel Kurulu’nun 03.05.2023 tarihli kararı bu kalkanın da bir sınırı olduğunu gösteriyor — “resen gözetilir” demek “kamu düzenindendir” demek değildir; kefil kanun yoluna hiç başvurmamışsa, mahkeme kefalet geçersiz olduğu gerekçesiyle alacaklının kararını onun aleyhine değiştiremiyor. Bu, uygulamada kefil vekillerinin sıkça yaptığı bir hataya işaret ediyor: kısmen kabul kararına karşı istinafa gitmemek, geçersizlik iddiasını fiilen kaybetmek anlamına gelebiliyor. Eş rızası ise tam tersi bir mantıkla işliyor: koruma en az şekil kadar güçlü, fakat harekete geçirilmesi tarafın iradesine bağlı. 15.02.2024 tarihli karar bu ayrımı çok net kuruyor — eş rızası maddi geçerlilik koşulu olduğundan resen araştırılmıyor; kefil bu savunmayı yapmazsa mahkeme kendiliğinden devreye giremiyor ve alacaklıdan gündeme getirilmemiş bir konuda belge sunması beklenemiyor. Üçüncü katman ise kaçınmanın önlenmesidir. 12. Hukuk Dairesi’nin kira sözleşmesine ilişkin kararı, kefalet kurallarının “büyük” kredi sözleşmelerine özgü olmadığını; 3. Hukuk Dairesi’nin 2025 tarihli kararı ise sözleşmeye “borca katılma” başlığı atmanın şekil kurallarından kurtarmadığını gösteriyor. Pratik özet şudur: kefalette adı değil işlevi belirleyicidir, ve kefili koruyan kuralın türü, o kuralı kimin ileri sürmesi gerektiğini de belirler.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Miktar ve tarihi matbu bırakmak | Kefilin kendi el yazısıyla yazması şarttır |
| “Müteselsil kefil” ibaresini yazdırmamak | İbare el yazısıyla yoksa müteselsil kefalet doğmaz |
| Eş rızasını sonradan almak | Rıza en geç sözleşmenin kurulma anında verilmelidir |
| Eş rızası eksikliğini savunmada belirtmemek | Bu koşul resen araştırılmaz; ileri sürülmelidir |
| 28.03.2013 öncesi sözleşmede istisnaya güvenmek | Ek fıkra bu tarihten sonraki kefaletlere uygulanır |
| Delilleri istinafta ilk kez sunmak | HMK m.357 gereği bu deliller kural olarak incelenmez |
| On yıllık süreyi zamanaşımı sanmak | Kefalet kendiliğinden sona erer; def’i olarak ileri sürülmesi yeterlidir |
| “Borca katılma” başlığının kurtaracağını düşünmek | TBK m.603 aynı kuralları bu sözleşmelere de uygular |
| Kefil olarak ilk derece kararını istinaf etmemek | Aleyhe hüküm verme yasağı nedeniyle geçersizlik sonuç doğurmayabilir |
Sık sorulan sorular
Kefalet miktarı sözleşmede yazılı ama el yazısıyla değil; kefalet geçerli mi?
Hayır. TBK m.583/1, azami miktarın, kefalet tarihinin ve müteselsil kefil ibaresinin kefilin kendi el yazısıyla yazılmasını arar. Bu ibareler matbu ise ya da başkası tarafından yazılmışsa kefalet geçersizdir.
Kefalet tarihi boş bırakılmışsa ne olur?
Kefalet tarihi, kanunun açıkça aradığı geçerlilik unsurlarından biridir. Tarihin bulunmaması kefaleti hükümsüz kılar. Sözleşmenin başka bir yerindeki tarihin kefalet tarihi sayılması yönündeki savunmalar kural olarak kabul görmemektedir.
Eşimin rızası alınmadan kefil oldum; kefalet geçersiz mi?
TBK m.584 kapsamındaysanız evet, ancak bunu siz ileri sürmelisiniz. Bu koşul maddi geçerlilik koşulu olduğundan mahkeme resen araştırmaz. Ayrıca m.584/3’teki istisnalardan birine giriyorsanız (şirket ortağı/yöneticisi, esnaf sicili kaydı vb.) eş rızası aranmaz.
Eşimin imzası taklit edilmişse ne yapabilirim?
İmza incelemesi talep edin. Uygulamada eş rızası bölümündeki imzaların eşe ait olmadığının bilirkişi raporuyla tespit edildiği ve kefaletin bu nedenle geçersiz sayıldığı çok sayıda karar bulunmaktadır. Ayrıca sahtecilik yönünden suç duyurusunda bulunulması da mümkündür.
Şirket ortağıyım; eşimin rızası hiç gerekmez mi?
Sözleşme 28.03.2013 tarihinden sonra yapılmışsa ve kefalet işletme veya şirketle ilgili ise eş rızası aranmaz. Ancak kefalet şirketle ilgisiz kişisel bir borç içinse istisna uygulanmaz; ayrıca bu tarihten önceki sözleşmelerde ortaklık sıfatı sizi kurtarmaz.
Kefaletten tek taraflı olarak dönebilir miyim?
Kural olarak hayır; kurulmuş bir kefaletten dönmek karşı tarafın kabulüne bağlıdır. Bununla birlikte gelecekte doğacak borçlara ilişkin kefalette TBK’nın öngördüğü özel geri alma imkânları ve on yıllık sona erme kuralı devreye girer.
Alacaklı önce asıl borçluyu takip etmek zorunda mı?
Adi kefalette evet. Müteselsil kefalette ise TBK m.586 uyarınca borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması veya açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması hâlinde alacaklı, borçluyu takip etmeden doğrudan kefile başvurabilir.
Kefil olarak ödeme yaptım; borçludan isteyebilir miyim?
Evet. TBK m.596 uyarınca kefil, alacaklıya ifada bulunduğu ölçüde onun haklarına halef olur ve bu hakları asıl borç muaccel olunca kullanabilir. Halefiyet kanundan doğduğu için alacaklının rızası gerekmez.
Asıl borç ödenirse kefalet ne olur?
TBK m.598/1 uyarınca hangi sebeple olursa olsun asıl borç sona erince kefil de borcundan kurtulur. Kefalet fer’î bir borç olduğundan, asıl borcun geçerliliği ve devamı kefilin sorumluluğunun ön şartıdır.
Kefalet ne zaman kendiliğinden sona erer?
Gerçek kişi tarafından verilen her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Daha uzun süre kararlaştırılmış olsa bile kefil ancak on yıl doluncaya kadar takip edilebilir.
Kefalet süresi uzatılabilir mi?
Evet, ancak dar bir çerçevede: uzatma en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce yapılabilir, kefalet sözleşmesinin şekline uygun yazılı açıklama gerekir ve yeni dönem azami on yıl olabilir.
Kira sözleşmesindeki kefalet de aynı kurallara mı tabi?
Evet. Kefalet hükümleri sözleşmenin türüne göre değişmez. Kira sözleşmesinde kefil olan kişinin de azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil ibaresini kendi el yazısıyla yazması gerekir; aksi hâlde kefalet geçersizdir.
Sözleşmede “borca katılma” yazıyor; kefalet kuralları uygulanır mı?
Gerçek kişi tarafından teminat amacıyla verilmişse evet. TBK m.603 uyarınca kefaletin şekline, ehliyete ve eşin rızasına ilişkin hükümler, kişisel güvence verilmesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan sözleşmelere de uygulanır.
Kefaletin sorumluluğu artırılırsa yeniden şekil şartı aranır mı?
Evet. TBK m.583/son uyarınca kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz. Ayrıca m.584/2 gereği miktarı artıran veya adi kefaleti müteselsil kefalete dönüştüren değişiklikler için eşin rızası da gerekir.
2012 öncesi imzalanan kefalete hangi kurallar uygulanır?
Sözleşmenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan hükümler uygulanır. 818 sayılı Borçlar Kanunu m.484 yalnızca yazılı şekil ve sorumlu olunan miktarın gösterilmesini ararken, 6098 sayılı Kanun el yazısı, tarih ve müteselsillik ibaresi gibi ek koşullar getirmiştir.
İlgili mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.12 — sözleşmelerin şekli ve şekle aykırılığın sonucu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.581 — kefalet sözleşmesinin tanımı
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.583 — şekil şartları
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.584 — eşin rızası ve istisnaları
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.585 vd. — kefalet türleri
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.586 — müteselsil kefalet
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.591 — kefilin def’ileri
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.596 — kefilin rücu ve halefiyet hakkı
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.598 — kefaletin sona ermesi ve on yıllık süre
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.603 — başka ad altında verilen kişisel güvenceler
- 818 sayılı (mülga) Borçlar Kanunu m.483-503 — eski dönem kefalet hükümleri
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.357 — istinafta yeni delil yasağı
Borçlar ve icra hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: kira sözleşmesinde kefilin sorumluluğu, itirazın iptali davası (İİK m.67) ve kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kefalet uyuşmazlıklarında hangi savunmanın ne zaman ileri sürüldüğü sonucu doğrudan belirler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.