Hakkın Kullanılması ve İlgilinin Rızası (TCK 26): Şartları, Sonradan Verilen Rıza, Rızada Hata ve Yargıtay Kararları

Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 18.10.2017 T., 2015/31618 E., 2017/11138 K.
Hakkın kullanılmasından söz edebilmek için hukuk düzenince tanınmış bir hakkın bulunması ve bunun doğrudan kullanılabilir olması gerekir; bir merci aracılığıyla kullanılabilecek haklar bu kapsamda değildir. Katılanın kiracı olarak bulunduğu yeri satın alan sanıklar, buraya iş makineleriyle girmiş ve haklarında işyeri dokunulmazlığını ihlal suçundan dava açılmıştır. Asliye ceza mahkemesi sanıklar hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı vermiş, hükümler sanıklar ve katılan şirket vekili tarafından temyiz edilmiştir. Daire, TCK m.30/4’teki haksızlık yanılgısı ile TCK m.26/1’deki hakkın kullanılması kurumlarını açıklamış; hakkın kanun, tüzük, yönetmelik gibi düzenlemelere veya hukuken tanınmış bir mesleğin icrasına dayanabileceğini belirtmiştir. Ardından “Burada hakkın doğrudan doğruya kullanılabilir olması şart olup, eğer hak, bir mercie başvurarak, diğer bir ifadeyle bir merciin aracılığıyla kullanılabilecekse, artık buradaki hak kapsamında kabul olunamayacaktır.” diyerek somut olayda TCK m.30/4 ve 26’nın şartlarının bulunmadığını kabul etmiştir. Suça konu yerde keşif yapılarak iş yeri veya eklentisi niteliğinde olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğini de ayrıca vurgulamıştır. Hükümler 18.10.2017 tarihinde sanıklar ile katılan şirket vekilinin temyizi üzerine, tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 05.10.2017 T., 2017/18554 E., 2017/21559 K.
Maruz kaldığını düşündüğü haksızlığa karşı görevlileri şikâyet edeceğini bildiren kişinin sözleri tehdit suçunu oluşturmaz; bu durumda TCK m.26/1’deki hakkın kullanılması söz konusudur. Sanık, çocuğunu tedavi için götürdüğü hastanede damar yolunun açılamaması üzerine hemşirelerle tartışmış ve onlara kendilerini sürdüreceğini ve gazetelerde resimlerinin çıkacağını söylediği iddiasıyla tehdit suçundan adli para cezasına mahkûm edilmiştir. Kesin nitelikteki hüküm temyiz edilmeden kesinleşmiş, infaz aşamasında Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma isteminde bulunmuştur. Daire, şikâyet hakkının hak arama özgürlüğü kapsamında olduğunu, şikâyet edilen görevlinin disiplin işlemine veya yargılamaya tabi tutulmasının bir kötülük gibi görünse de “yasal hakkın kullanılması nedeniyle kişi cezalandırılmaz” sonucunu doğurduğunu belirtmiştir. Tanık anlatımlarının sanığın hemşireleri şikâyet edeceğini söylediği yönündeki savunmasıyla örtüştüğünü, sanığın olaydan sonra görevliler hakkında gerçekten şikâyette bulunduğunu da dikkate almıştır. Hüküm 05.10.2017 tarihinde Adalet Bakanlığının istemi üzerine CMK m.309 uyarınca kanun yararına bozulmuş, sanığın tehdit suçundan beraatine ve cezanın çektirilmemesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 31.10.2017 T., 2014/259 E., 2017/449 K.
Arazi sahibinin rızasının bulunduğu konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi TCK m.30/3’ten yararlanır; bu hata mala zarar verme suçunun kastını ortadan kaldırır. İl özel idaresinde iş makinesi operatörü olarak çalışan sanık, köyler arasındaki yol genişletme çalışmasında katılanın tarlasının yola yakın kısmındaki ağaçları sökmüştür. Yol güzergâhındaki arazi sahiplerinden on yedi kişi hibe tutanağı imzalamış, ancak katılanın hibede bulunmadığı çalışmalar başladıktan sonra anlaşılmıştır. Yerel mahkemenin beraat kararı 15. Ceza Dairesince bozulmuş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı bu bozmaya itiraz etmiştir. Ceza Genel Kurulu, rızanın fiilden önce veya en geç fiil sırasında mevcut olması gerektiğini, sonradan ortaya çıkan rızanın hukuka uygunluk nedeni olmadığını açıklamış; “Meşru savunma koşullarının bulunduğu, kanun hükmünü yerine getirdiği ya da ilgilinin hukuken korunan geçerli bir rızasının olduğu gibi konularda hataya düşülmesi durumunda hatanın kaçınılmaz olup olmadığı değerlendirilecek” olduğunu belirtmiştir. Sanığın görevinin talimatlar doğrultusunda iş makinesi kullanmakla sınırlı olduğunu, etüt planında katılanın arazisinin çalışma alanı içinde gösterildiğini ve arazi sahiplerinin rızasını araştırma yükümlülüğü bulunmadığını esas almıştır. Genel Kurul, ön sorun olarak ileri sürülen eksik araştırma iddiasını da yerinde görmemiştir. 31.10.2017 tarihinde itiraz değişik gerekçeyle kabul edilmiş, Daire bozması kaldırılmış ve beraat hükmü kaçınılmaz hata gerekçesiyle onanmıştır; karar oyçokluğuyla verilmiş olup ön sorunda üç, esasta bir üye karşı oy kullanmıştır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 22.03.2022 T., 2019/552 E., 2022/192 K.
Komşu parseldeki ağaçların kesilmesinde TCK m.26/2’deki rızanın bulunup bulunmadığı, ağaçların hangi parselde olduğu ve o parselin kime ait olduğu belirlenmeden değerlendirilemez. İnşaat firması sahibi sanık, yaptığı binanın çevre düzenlemesi sırasında katılana ait olduğu iddia edilen yaşlı üç dut ağacını söktürmüş ve nitelikli mala zarar verme suçundan adli para cezasına mahkûm edilmiştir. Sanık, ağaçların kendi parseli içinde kaldığını ve arsa sahibi aracılığıyla komşudan izin alındığını savunmuştur. 15. Ceza Dairesi, sanığın arazi malikinin onayına uygun hareket ettiğini kabul ederek beraat gerektiği gerekçesiyle hükmü bozmuş, yerel mahkeme ise katılan ve yakınlarının izin vermediğini belirterek bozmaya direnmiştir. Ceza Genel Kurulu, kadastro bilirkişisinin ölçümü zeminde sökülme yerleri belli olmadığı için yalnızca katılanın gösterdiği yerlerden yaptığını, bu tespitin fotoğraflar ve olay yeri krokisiyle çeliştiğini saptamıştır. Ağaçların söküldüğü yerlerin hangi parsellerde bulunduğunun yeniden rapor alınarak belirlenmesi, komşu parsellerin maliklerinin araştırılması ve “taşınmaz üzerinde bulunan bütünleyici parça niteliğindeki ağacın taşınmazın arzından ayrı bir mülkiyet hakkına konu olamayacağı da dikkate alınarak” TCK m.26/2’nin değerlendirilmesi gerektiğini açıklamıştır. Direnme kararına konu hüküm 22.03.2022 tarihinde eksik araştırma nedeniyle oybirliğiyle bozulmuştur.