Tehlikeli Maddelerin İzinsiz Bulundurulması (TCK 174): Havai Fişek, Patlayıcı Madde ve Önemsiz Miktar Hükmü
- TCK m.174/1’e göre yetkili makamlardan izin almadan patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici veya radyoaktif maddeyi imal eden, nakleden, muhafaza eden, satan veya satın alan kişi dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
- Bu maddeleri yapmak veya kullanmak amacıyla gerekli malzeme ve teçhizatı bulunduran kişi de aynı cezayı alır.
- Fiil suç örgütünün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza bir kat artırılır.
- Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı maddeyi satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi hakkında, kullanılış amacı gözetilerek bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
- Yargıtay kararlarında aktarılan patlayıcı maddeler tüzüğüne göre her türlü piroteknik mamul patlayıcı madde tanımına girmektedir.
- Havai fişek ve torpil gibi eğlence amaçlı ürünler de izinsiz bulundurulduğunda TCK 174 soruşturmasına konu olabilir.
- Yargıtay, ele geçen havai fişeklerin birinci fıkra kapsamında mı yoksa önemsiz tür ve miktar kapsamında mı olduğu konusunda Adli Tıp Kurumundan görüş alınmasını zorunlu görmektedir.
- Önemsiz miktar tespit edilirse sanığın havai fişeği düğünde kullanmak için aldığı savunması cezanın belirlenmesinde değerlendirilmelidir.
- Bu araştırma yapılmadan kurulan mahkûmiyet hükümleri bozulmuştur.
- Sanığın akıl sağlığına ilişkin rapor sunulmuşsa cezai ehliyet yönünden uzman rapor alınmalıdır.
- Bir araya getirildiğinde el yapımı bomba oluşturabilecek malzemeleri bulundurmak, birinci fıkranın ikinci cümlesi kapsamında tamamlanmış suç olarak değerlendirilebilir.
- Ele geçen malzemeler üzerindeki parmak izleri, bulundurma eyleminin ispatında önemli delil olarak kabul edilmiştir.
- Suça sürüklenen çocuklar hakkında yaş küçüklüğü indirimi uygulanır ve şartları varsa hapis cezası ertelenebilir.
- İncelenen kararlardaki cezalar, suç tarihindeki eski ceza sınırlarına göre belirlenmiştir.
- Suç şikâyete bağlı değildir ve resen soruşturulur.
Düğünlerde, maç sonrası kutlamalarda veya yılbaşında kullanılan havai fişekler, çoğu kişinin gözünde sıradan bir eğlence aracıdır. Ancak kolluk kontrolünde çantada veya araçta ele geçen birkaç havai fişek rampası, TCK 174’teki tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması suçlamasıyla sonuçlanabilmektedir. Aynı madde, el yapımı patlayıcı hazırlığı gibi çok daha ağır olaylarda da uygulanır.
Maddenin temel cezası yüksek olduğundan, ele geçen ürünün niteliği ve miktarı savunmanın merkezindedir. Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı madde için öngörülen daha hafif hüküm, doğru araştırma yapılmadığında gözden kaçabilmektedir. Aşağıda Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı kararlar üzerinden açıklanmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hâl | TCK m.174/1 | Dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve adli para cezası |
| Örgüt faaliyeti | TCK m.174/2 | Ceza bir kat artırılır |
| Önemsiz tür ve miktar | TCK m.174/3 | Kullanılış amacına göre bir yıla kadar hapis |
| Havai fişek rampası | Y8CD 19.09.2023 | Adli Tıp görüşü alınmadan hüküm kurulamaz |
| Düğünde kullanma savunması | Y8CD 19.09.2023 | Önemsiz miktar tespitinde değerlendirilmeli |
| Havai fişek ve torpil | Y8CD 08.02.2024 | Nitelik araştırması ve cezai ehliyet raporu gerekir |
| Suça sürüklenen çocuk | Y8CD 11.06.2024 | Yaş indirimi ve erteleme ile mahkûmiyet onandı |
| Bomba yapım malzemeleri | Y8CD 12.06.2023 | Parmak izleriyle sabit mahkûmiyet onandı |
| Teşebbüs indirimi | Y8CD 12.06.2023 | Koşulları yokken uygulanması hatalı |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- El koyma tutanağında ele geçen ürünlerin cinsini, sayısını ve etiket bilgilerini kontrol edin.
- Ürünleri satın aldığınız yeri ve varsa faturayı veya ödeme kaydını belgeleyin.
- Ürünleri hangi amaçla, örneğin düğün veya kutlama için aldığınızı gösteren davetiye ve tanıkları hazırlayın.
- Ürünlerin imhasından önce fotoğraf ve numune alınıp alınmadığını kontrol edin.
- Dosyada Adli Tıp Kurumundan veya uzman kurumdan maddenin TCK 174/1 kapsamında mı yoksa önemsiz tür ve miktarda mı olduğuna ilişkin rapor alınmasını talep edin.
- Kolluk raporunda yalnızca genel tehlike tespiti varsa bunun yeterli olmadığını ileri sürün.
- Önemsiz miktar tespit edilirse TCK 174/3 uyarınca daha hafif hükmün uygulanmasını isteyin.
- Sağlık sorunlarınız varsa hastane raporlarını sunarak cezai ehliyet yönünden inceleme yapılmasını talep edin.
- Ele geçen malzemelerin size ait olmadığını savunuyorsanız parmak izi ve DNA incelemesi sonuçlarını değerlendirin.
- Malzemelerin gerçekten patlayıcı üretimine elverişli olup olmadığına ilişkin teknik raporu inceleyin.
- Suç tarihine göre uygulanacak ceza sınırlarını ve lehe kanun karşılaştırmasını kontrol edin.
- Havai fişek satışı veya kullanımı ile ilgili ruhsat ve izin gerekliliklerini önceden araştırın.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 19.09.2023 T., 2020/18524 E., 2023/6333 K.
Düğünde kullanmak için alınan havai fişek rampalarının TCK 174/1 kapsamında mı yoksa önemsiz tür ve miktarda mı olduğu Adli Tıp Kurumundan sorulmadan mahkûmiyet kurulamaz. Sanığın sırt çantasında toplam 32 atımlık iki adet havai fişek rampası ele geçirilmiş, kolluk bomba imha raporunda ürünlerin fabrikasyon, eğlence amaçlı ve piroteknik patlayıcı içerikli olduğu, kullanım amacı dışında yaralayıcı ve öldürücü etki doğurabileceği belirtilmiştir. Sanık, havai fişekleri akrabasının düğününde kullanmak için av bayiinden satın aldığını savunmuştur. Asliye ceza mahkemesi sanığı TCK 174/1 uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 80 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, piroteknik madde tanımlarını, patlayıcı maddeler tüzüğünü ve havai fişeklerin özelliklerini ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir. Bu bilgiler ışığında ele geçen rampaların “5237 sayılı Kanun’un 174 üncü maddesi kapsamında patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı madde niteliğinde veya üçüncü fıkrada belirtilen önemsiz tür ve miktarda patlayıcı madde olup olmadığı hususunda görüş alındıktan sonra” ve üçüncü fıkra kapsamında olduğunun tespiti hâlinde düğün savunması da gözetilerek karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Hüküm 19.09.2023 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 08.02.2024 T., 2021/8356 E., 2024/1077 K.
Havai fişek ve torpil ele geçen sanık hakkında hem maddenin niteliği yönünden Adli Tıp görüşü hem de sunulan hastalık raporu nedeniyle cezai ehliyet raporu alınmalıdır. Kolluk görevlileri, hareketlerinden şüphelendikleri sanığın montunun içinde bir poşette 16 atışlı bir havai fişek ile iki kutu içinde 40+40 adet torpil ele geçirmiştir. Kriminal polis laboratuvarı raporunda torpillerin ve havai fişeğin patlayıcı karışımlar ve fitiller içerdiği belirlenmiştir. Asliye ceza mahkemesi sanığı TCK 174/1 uyarınca 2 yıl 6 ay hapis ve 80 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, piroteknik ürünlere ilişkin mevzuatı değerlendirerek, ele geçen malzemelerin “174 üncü maddesi kapsamında patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı madde niteliğinde veya üçüncü fıkrada belirtilen önemsiz tür ve miktarda patlayıcı madde olup olmadığı hususunda görüş alındıktan sonra” karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca sanığın temyiz dilekçesine eklediği epilepsi tanılı heyet raporu nedeniyle TCK 32 kapsamında cezai ehliyetinin bulunup bulunmadığı konusunda Adli Tıp Kurumu veya tam teşekküllü hastaneden rapor alınması zorunlu görülmüştür. Hüküm 08.02.2024 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 11.06.2024 T., 2022/2465 E., 2024/5028 K.
Araçta havai fişek rampaları ele geçen suça sürüklenen çocuk hakkında, gerekli araştırmalar tamamlandıktan sonra yaş indirimi uygulanarak verilen ve ertelenen ceza onanmıştır. Suça sürüklenen çocuğun içinde bulunduğu araçta 18 adet havai fişek rampası ele geçirilmiştir. Dosya daha önce Yargıtay tarafından üç kez bozulmuştur: ilk olarak ürünlerin niteliği hakkında Adli Tıp Kurumu görüşü alınmadığı, ikinci olarak cezaevindeki çocuk ve müdafii duruşmadan haberdar edilmeden hüküm kurulduğu, üçüncü olarak adli sicil kaydı engel olmadığı hâlde hatalı gerekçeyle cezanın ertelenmediği gerekçeleriyle. Son yargılamada mahkeme, TCK 174/1, 31/3, 62, 52 ve 51. maddeleri uyarınca 2 yıl 2 ay 20 gün hapis ve 1.100 TL adli para cezası vermiş ve cezayı ertelemiştir. Daire, çocuğun eylemi gerçekleştirdiğine ilişkin kabulde isabetsizlik görmemiş, temel cezanın gerekçeli olarak alt sınırdan artırılmasını yerinde bulmuştur. Ayrıca “hapis cezasının seçenek tedbirlere çevirme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hükümlerinin uygulanmamasına ilişkin gerekçede bir isabetsizlik bulunmamakla” müdafiin bu yöndeki itirazlarını reddetmiştir. Hüküm 11.06.2024 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle onanmıştır.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 12.06.2023 T., 2020/10431 E., 2023/4541 K.
Bir araya getirildiğinde el yapımı bomba oluşturabilecek malzemeleri bulunduran ve malzemeler üzerinde parmak izleri tespit edilen sanıkların mahkûmiyeti onanmış; bu eylemde teşebbüs indirimi uygulanmasının hatalı olduğu belirtilmiştir. Bir örgütün eylemlerinde kullanılmak üzere el yapımı patlayıcı hazırlandığına dair istihbarat üzerine mahkeme kararıyla yapılan aramada bir bodrum katta barut, amonyum içeren tozlar, fitiller, çiviler, vida ve somunlar, bataryalar, metal borular ve cam kavanozlar ele geçirilmiştir. Bomba imha raporunda el yapımı bombanın tüm ana unsurlarının bir arada bulunduğu, yalnızca birbirleriyle bağlantılarının yapılmadığı belirtilmiş, malzemeler üzerinde sanıklara ait parmak izleri tespit edilmiştir. Ağır ceza mahkemesi sanıkları TCK 174/1 ve 35 uyarınca 1 yıl 10 ay 15 gün hapis ve 40 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, “Ele geçen maddelerin patlayıcı madde yapımına elverişli olması karşısında, koşulları oluşmadığı halde 5237 sayılı Kanun’un 35 inci maddesinin uygulanması suretiyle eksik ceza tayini, aleyhe temyiz bulunmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.” tespitini yapmıştır. Sonuç cezanın kısa süreli olmaması nedeniyle seçenek yaptırımların uygulanamayacağı ve HAGB ile erteleme taleplerinin gerekçeli olarak reddedildiği de kabul edilmiştir. Hükümler 12.06.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle onanmıştır.
Havai fişek ve torpil gibi eğlence amaçlı piroteknik ürünlerin ele geçirildiği dosyalarda 8. Ceza Dairesinin 2023 ve 2024 tarihli bozma kararları belirleyicidir. Daire, bu ürünlerin patlayıcı madde tanımına girebileceğini kabul etmekle birlikte, önemsiz tür ve miktarda olup olmadıklarının uzman kurum tarafından tespit edilmesini zorunlu saymaktadır. Bu tespit, cezanın dört yıldan başlayan birinci fıkra ile bir yıla kadar hapis öngören üçüncü fıkra arasında hangisinin uygulanacağını belirler. Kullanım amacına ilişkin düğün gibi savunmalar da üçüncü fıkranın uygulanmasında dikkate alınır.
2024 tarihli karar ayrıca sanığın akıl sağlığına ilişkin raporların cezai ehliyet yönünden değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmaktadır. Aynı daire, suça sürüklenen çocuğa ilişkin 2024 tarihli onama kararında, usul eksiklikleri giderildikten sonra yaş indirimi uygulanan ve ertelenen cezayı hukuka uygun bulmuştur. Ertelemenin ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının şartları sonuç cezaya göre ayrıca incelenmelidir.
Ağır uçta ise 2023 tarihli onama kararı yer almaktadır. Henüz birleştirilmemiş olsa bile el yapımı bombanın tüm unsurlarını bir arada bulundurmak, malzeme ve teçhizata ilişkin hüküm karşısında tamamlanmış suç olarak görülmüş ve teşebbüs indiriminin koşulları bulunmadığı belirtilmiştir. Bu tür olaylar örgüt bağlantısıyla birlikte değerlendirildiğinde ceza TCK 174/2 uyarınca bir kat artırılabilir ve suç örgütü hükümleri de gündeme gelir.
Tehlikeli maddelerle ilgili suçlar, ateşli silahlara ilişkin düzenlemelerden ayrıdır. Silah bulundurma ve taşımaya ilişkin cezalar için ruhsatsız silah bulundurma, ruhsat süreçleri için silah ruhsatı yazılarımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Havai fişeği zararsız sanmak | Piroteknik ürünler patlayıcı madde tanımına girebilir | İzin ve ruhsat gerekliliklerini araştırın |
| Kolluk raporunu yeterli kabul etmek | Önemsiz miktar değerlendirmesi yapılmamış olabilir | Adli Tıp Kurumu görüşü alınmasını isteyin |
| Kullanım amacını belgelememek | Üçüncü fıkrada kullanılış amacı gözetilir | Düğün davetiyesi, fatura ve tanık sunun |
| İmha öncesi numune ve fotoğrafı sorgulamamak | Ürünün niteliği sonradan tartışılamaz | El koyma ve imha tutanaklarını inceleyin |
| Sağlık raporlarını sunmamak | Cezai ehliyet değerlendirmesi yapılmaz | Raporları dosyaya ekleyip inceleme isteyin |
| Birinci ve üçüncü fıkra ayrımını tartışmamak | Ceza aralığı çok farklıdır | Miktar ve tür yönünden savunma yapın |
| Eski kararlardaki ceza miktarlarına güvenmek | Ceza sınırları 6763 sayılı Kanunla değişmiştir | Suç tarihindeki metni kontrol edin |
| Parmak izi raporunu incelememek | Bulundurma eyleminin ispatında belirleyicidir | İzlerin hangi malzemede bulunduğunu tartışın |
| Teşebbüs savunmasına güvenmek | Malzeme bulundurma tamamlanmış suç sayılabilir | Malzemelerin elverişliliğini teknik olarak tartışın |
Tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması suçu nedir?
TCK m.174’te düzenlenen, yetkili makamlardan izin almadan patlayıcı, yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici veya radyoaktif maddeleri imal etmek, nakletmek, muhafaza etmek, satmak veya satın almakla işlenen suçtur.
Cezası nedir?
Güncel metne göre temel hâlde dört yıldan sekiz yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza bir kat artırılır. Önemsiz tür ve miktarda patlayıcı madde için bir yıla kadar hapis öngörülmüştür.
Havai fişek bulundurmak suç mu?
İzinsiz bulundurulan havai fişekler TCK 174 kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay kararlarında aktarılan tüzüğe göre her türlü piroteknik mamul patlayıcı madde tanımına girmektedir. Ancak ürünün türü ve miktarına göre daha hafif olan üçüncü fıkra uygulanabilir.
Düğün için aldığım havai fişekler nedeniyle ceza alır mıyım?
Yargıtay, düğünde kullanmak için alındığı savunulan havai fişek rampaları hakkında Adli Tıp Kurumu görüşü alınmadan kurulan mahkûmiyeti bozmuştur. Önemsiz tür ve miktar tespit edilirse kullanım amacı cezanın belirlenmesinde dikkate alınır.
Önemsiz tür ve miktar ne demektir?
Kanunda miktar belirtilmemiştir. Yargıtay, ele geçen ürünün bu kapsamda olup olmadığının Adli Tıp Kurumu gibi uzman kurumdan alınacak görüşle belirlenmesini aramaktadır.
Torpil de bu suça konu olur mu?
Yargıtay’ın incelediği bir olayda havai fişekle birlikte ele geçen torpillerin patlayıcı karışım içerdiği tespit edilmiş ve bunların nitelik ve miktarı yönünden de Adli Tıp görüşü alınması gerektiği belirtilmiştir.
Bomba yapımında kullanılabilecek malzemeleri bulundurmak suç mu?
Evet. TCK m.174/1’in ikinci cümlesine göre patlayıcı madde imal etmek veya kullanmak amacıyla gerekli malzeme ve teçhizatı bulunduran kişi de aynı cezayla cezalandırılır. Yargıtay bu tür bir olayda teşebbüs indiriminin koşullarının bulunmadığını belirtmiştir.
Malzemeler bana ait değilse ne olur?
Bulundurma eyleminin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin kesin delillerle ispatlanması gerekir. Yargıtay’ın onadığı bir kararda malzemeler üzerindeki parmak izleri önemli delil olarak değerlendirilmiştir.
Akıl sağlığım yerinde değilse bu dikkate alınır mı?
Evet. Yargıtay, sanığın sunduğu epilepsi raporuna göre cezai ehliyetinin bulunup bulunmadığı konusunda uzman rapor alınmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır.
Çocuklar hakkında nasıl uygulama yapılır?
Suça sürüklenen çocuklar hakkında yaşına göre TCK m.31 uyarınca indirim yapılır. Yargıtay, havai fişek rampaları ele geçen çocuk hakkında indirim uygulanarak verilen ve ertelenen cezayı onamıştır.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?
Sonuç cezanın iki yılı aşmaması ve diğer şartların bulunması hâlinde değerlendirilebilir. Güncel temel cezanın alt sınırı dört yıl olduğundan, bu imkân somut olaydaki indirimlere ve suç tarihindeki metne göre ayrıca incelenmelidir.
Havai fişek satışı için izin gerekir mi?
Maddeye göre yetkili makamlardan gerekli izin alınmadan patlayıcı maddelerin satılması ve satın alınması suç oluşturabilir. Satış ve bulundurma için ilgili mevzuattaki izin koşulları önceden araştırılmalıdır.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.174’te şikâyet şartı bulunmamaktadır; suç resen soruşturulur.
Hangi mahkemede yargılanırım?
Temel hâlde dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Örgüt faaliyeti kapsamında ceza artırımı veya terör bağlantılı suçlamalar söz konusuysa dava ağır ceza mahkemesinde görülebilir; incelenen bir karar bu şekilde ağır ceza mahkemesinden gelmiştir.
Ruhsatsız silah bulundurmakla farkı nedir?
Ateşli silahlar ve mermiler 6136 sayılı Kanun kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. TCK m.174 ise patlayıcı ve diğer tehlikeli maddeler ile bunların yapımında kullanılan malzemeleri kapsar.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.174 — Tehlikeli maddelerin izinsiz olarak bulundurulması veya el değiştirmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.6 — Tanımlar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.31 — Yaş küçüklüğü
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.32 — Akıl hastalığı
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.35 — Suça teşebbüs
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51 — Hapis cezasının ertelenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.61 — Cezanın belirlenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.220 — Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 — Hükmün açıklanmasının geri bırakılması
- 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun
- 87/12028 sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerine İlişkin Tüzük
- 6763 sayılı Kanun — TCK m.174’te yapılan değişiklik
İlgili yazılarımız: Ruhsatsız silah bulundurma · Silah ruhsatı · Suç örgütü kurma · Hükmün açıklanmasının geri bırakılması · Asliye ceza mahkemesi
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.