Hafta Tatili Ücreti: 2,5 Yevmiye Kuralı ve Hesaplama
- İşçinin yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı vardır (İş K. m.46).
- Çalışmasa bile hafta tatili günü için bir günlük ücret ödenir.
- Hafta tatilinde çalışılırsa toplam 2,5 yevmiye ödenir: karşılıksız 1 yevmiye + çalışmanın karşılığı 1,5 yevmiye.
- Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz; 24 saatin altında verilen izin hiç verilmemiş sayılır.
- Hafta tatili toplu olarak (ay sonunda 4 gün gibi) kullandırılamaz.
- Hafta tatilindeki çalışma 7,5 saati aşarsa aşan kısım fazla çalışma olur.
- Haftanın yedi günü çalışılmıyorsa hafta tatili ücreti alacağı doğmaz.
Hafta tatili ücreti, işçi alacağı davalarında en çok hesap hatası yapılan kalemdir. Sebebi basit: hem “çalışılmadan hak edilen” hem de “çalışılırsa zamlı ödenen” bir kalem olması.
Bu ikili yapı doğru kurulmazsa hesap ya eksik ya fazla çıkar.
Kanuni dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m.46: işçinin tatil gününden önce m.63‘e göre belirlenmiş olan iş günlerinde çalışmış olması koşuluyla, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmidört saat dinlenme hakkı vardır. Maddenin ikinci fıkrası, işçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağını hükme bağlar.
Hafta tatili mutlaka pazar günü olmak zorunda değildir. Kanun “yedi günlük zaman dilimi içinde 24 saat” der; hangi güne denk geldiği işin niteliğine göre değişebilir. Önemli olan kesintisiz 24 saat olmasıdır.
2,5 yevmiye nasıl çıkıyor?
Hafta tatilinde çalışan işçi bakımından hesap iki kalemden oluşur:
| Kalem | Dayanak | Tutar |
|---|---|---|
| Çalışma karşılığı olmayan ücret | m.46/2 | 1 yevmiye |
| Çalışmanın karşılığı (%50 zamlı) | m.41 kıyasen | 1,5 yevmiye |
| Toplam | 2,5 yevmiye |
Bordroda hafta tatili günü için zaten bir yevmiye tahakkuk etmişse, dava konusu olan kısım 1,5 yevmiyedir. Bilirkişi raporlarında sık görülen hata, ödenmiş olan bir yevmiyenin yeniden hesaba katılmasıdır.
Yevmiye kaç saat?
Haftalık çalışma süresi 45 saattir (m.63). Altı günlük çalışmada günlük süre 7,5 saat olarak kabul edilir. Bu nedenle bir günlük yevmiye 7,5 saatlik çalışmaya karşılık gelir.
Haftada beş gün çalışılıyor diye günlük süreyi 9 saat kabul edip hesap yapmak hatalıdır; hafta tatili alacağı, bir günlük yevmiyenin 1,5 katı üzerinden hesaplanır.
7,5 saati aşan çalışma
Hafta tatili günündeki çalışma 7,5 saati aşarsa, aşan kısım fazla çalışma oluşturur ve ayrıca %50 zamlı ödenir. Haftada yedi gün, günde 10 saat çalışan bir işçide hem hafta tatili ücreti hem de aşan saatler yönünden fazla çalışma hesabı yapılmalıdır.
Hangi hâllerde alacak doğmaz?
- İşçi haftanın yedi günü çalışmıyorsa (örneğin haftada altı gün çalışıp bir gün izin kullanıyorsa)
- Hafta tatili usulüne uygun kullandırılmışsa
- Ücreti bordroda tahakkuk etmiş ve ödenmişse (imzalı bordro aksi yazılı delille çürütülebilir)
- Zamanaşımı dolmuşsa — hafta tatili ücreti beş yıllık zamanaşımına tabidir
Ne yapmalı?
- Çalışma günlerinizi gösteren puantaj, vardiya çizelgesi ve giriş-çıkış kayıtlarını temin edin.
- Dava dilekçesinde haftanın kaç günü çalıştığınızı açıkça yazın; çelişkili beyan aleyhinize sonuç doğurur.
- Bordrolarda hafta tatili tahakkuku olup olmadığını kontrol edin.
- Toplu izin kullandırıldıysa tarihlerini listeleyin; bu izinler hesapta dikkate alınır.
- Günlük çalışma süresini saat olarak belirleyin; 7,5 saati aşan kısım ayrı kalemdir.
- Geçmiş dönem ücretleriniz bilinmiyorsa asgari ücrete oranlama yöntemini gündeme getirin.
- Arabuluculuğa başvurmadan önce beş yıllık zamanaşımını hesaplayın.
- Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E.2016/23777, K.2019/21345, 25.11.2019 Hafta tatili toplu kullandırılamaz — ama kullanılan izin de yok sayılamaz. İşçiye iki ay aralıksız çalışmanın ardından her ay toplu olarak dört gün izin kullandırılmıştı. Daire önce ilkeleri sıralar: “Hafta tatili izni kesintisiz en az yirmidört saattir. Bunun altında bir süre için haftalık izin verilmesi durumunda, usulüne uygun şekilde hafta tatili izni kullandığından söz edilemez. Hafta tatili bölünerek kullandırılamaz.” Ücret yönünden de kural nettir: “hafta tatilinde çalışılmışsa, çalışma karşılığı olmaksızın ödenmesi gereken bir yevmiye yanında çalışmanın karşılığı da bir buçuk yevmiye olarak ödenmelidir. Şu hale göre çalışılan hafta tatilinin ücreti 2.5 yevmiye olmalıdır.” Mahkemenin, hafta tatilinin amaca aykırı şekilde toplu kullandırılamayacağı yönündeki kabulü isabetli bulundu; ancak bilirkişinin kullanılan izinleri tamamen dikkate almadan tüm hafta tatillerinde çalışıldığını varsayarak hesap yapması eleştirildi ve dosyadaki izin belgeleri tek tek sayılarak hesabın yeniden yapılması gerektiği belirtildi.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2010/27177, K.2012/37050, 12.11.2012 7,5 saati aşan kısım fazla çalışmadır. İşçinin sezon döneminde 08.00-18.00 arası haftada yedi gün çalıştığı sabitti. Daire, hafta tatili ücretinin “haftada 7 gün çalışma halinde 7. gün çalışmasının 7,5 saatlik kısmına ilişkin” olduğunu, hafta tatilinde çalışan işçiye “çalışmadan ödenmesi gereken yevmiyesi haricinde 1,5 yevmiye daha ödenmek zorunda” olduğunu belirtti. Ardından kritik ayrımı yaptı: “Hafta tatili çalışması 7,5 saati aştığı takdirde aşan kısım fazla çalışma oluşturur.” Mahkemenin hafta tatili uygulaması doğru bulunmakla birlikte, yedinci gündeki 7,5 saati aşan kısmın fazla çalışmaya dâhil edilmemesi hatalı görüldü; fazla çalışmanın haftada 10,5 saat üzerinden hesaplanıp takdiri indirim yapılması gerektiği belirtilerek karar bozuldu.
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2016/31789, K.2019/15138, 09.07.2019 Haftada altı gün çalışan hafta tatili ücreti isteyemez. Daire, m.46‘daki kesintisiz 24 saat kuralını ve “hafta tatilinin yirmidört saatten az olarak kullandırılması halinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır” ilkesini tekrarladıktan sonra dosyaya döndü. Dava dilekçesinde hafta tatilinde çalışma şekline ilişkin hiçbir açıklama yapılmamış, aksine dilekçenin üç numaralı bendinde normal mesainin haftanın altı günü olduğu açıkça ifade edilmişti. Daire, bu beyan ve tüm dosya kapsamından işçinin haftanın yedi günü çalışmadığı sonucuna vararak hafta tatili ücreti talebinin reddi gerektiğini belirtti; kabul kararı bozuldu. Karar, dava dilekçesindeki çalışma düzeni beyanının sonradan aksinin ileri sürülmesini güçleştirdiğini göstermesi bakımından önemlidir.
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E.2015/21826, K.2015/13624, 07.07.2015 Yevmiye 7,5 saattir; iki gün üzerinden hesap gerekçesizdir. Bilirkişi hafta tatili hesabını günlük 9 saat üzerinden yapmıştı. Daire, “Bir işçinin haftada 45 saat çalışması halinde aylık 225 saat çalışacağı bu durumda bir günlük yevmiyenin de 7,5 saatlik çalışmaya denk geldiği” tespitinden hareketle, bir günlük yevmiyenin 1,5 katı üzerinden hesaplama yapılması gerekirken haftada beş gün çalışıldığı gerekçesiyle 9 saat üzerinden hesap yapılmasını hatalı buldu. Ayrıca hafta tatili alacağının cumartesi ve pazar olmak üzere iki gün üzerinden hesaplandığı, ancak raporda ve gerekçede bunun neden iki gün olduğunun açıklanmadığı belirtildi. Kararda ücret dönemi yönünden de yöntem gösterilir: hafta tatili ücretleri çalışılan dönem ücreti üzerinden hesaplanır; geçmiş dönem ücreti belirlenemiyorsa bilinen ücretin asgari ücrete oranı yapılabilir — ancak işçi terfi etmiş ya da son dönemde toplu iş sözleşmesinden yararlanmışsa bu oranlama uygun olmaz, meslek kuruluşlarından ücret araştırması yapılmalıdır.
Hafta tatilinde çalıştım, ne kadar ücret almalıyım?
Toplam 2,5 yevmiye almanız gerekir. Bunun bir yevmiyesi İş Kanunu m.46/2 uyarınca çalışma karşılığı olmaksızın hak edilen ücret, bir buçuk yevmiyesi ise fiilen yaptığınız çalışmanın %50 zamlı karşılığıdır. Bordronuzda hafta tatili günü için zaten bir yevmiye tahakkuk etmişse, dava konusu edilecek kısım kalan 1,5 yevmiyedir. Bir yevmiye 7,5 saatlik çalışmaya karşılık gelir; bu sürenin üzerindeki çalışma ayrıca fazla çalışma olarak hesaplanır.
Hafta tatili mutlaka pazar mı olmalı?
Hayır. Kanun, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz yirmidört saat dinlenmeden söz eder; bu sürenin hangi güne denk geleceğini belirlemez. Vardiyalı çalışmada, turizm ve sağlık gibi sektörlerde hafta tatili başka günlere kaydırılabilir. Önemli olan iznin kesintisiz yirmidört saat olması ve yedi günlük dilim içinde kullandırılmasıdır. Buna karşılık iznin bölünmesi ya da yirmidört saatin altında verilmesi hâlinde hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır.
İşveren hafta tatili iznini toplu verebilir mi?
Veremez. Hafta tatili işçinin dinlenme hakkına ilişkindir ve haftalık düzenli olarak kullandırılması gerekir; iki ay aralıksız çalıştırıp ay sonunda dört gün birden izin vermek yasal düzenlemenin amacına aykırıdır. Yargıtay bu uygulamayı usulsüz saymaktadır. Ancak bu, fiilen kullandırılan izin günlerinin hesapta hiç dikkate alınmayacağı anlamına gelmez; toplu kullandırılan izinlerin tarihleri belirlenerek hafta tatili alacağı hesabında değerlendirilmesi gerekir.
Haftada altı gün çalışıyorum, hafta tatili ücreti alabilir miyim?
Alamazsınız. Hafta tatili ücreti alacağı, işçinin haftanın yedinci gününde de çalışmış olması hâlinde doğar. Haftada altı gün çalışıp bir gün kesintisiz yirmidört saat izin kullanıyorsanız hafta tatiliniz usulüne uygun kullandırılmış demektir ve ayrıca bir alacak talep edemezsiniz. Dava dilekçesinde normal mesainin haftanın altı günü olduğunu beyan etmek, sonradan aksinin ileri sürülmesini güçleştirir; bu nedenle dilekçedeki çalışma düzeni anlatımı dikkatle hazırlanmalıdır.
Hafta tatili çalışmasını nasıl ispatlarım?
Öncelikle puantaj kayıtları, vardiya çizelgeleri, işyeri giriş-çıkış kayıtları, kartlı geçiş verileri ve varsa fazla mesai onay formları istenir. Bu kayıtlar sunulmazsa tanık beyanlarıyla ispat mümkündür. İmzalı bordrolarda hafta tatili tahakkuku varsa, bordronun aksi ancak yazılı delille kanıtlanabilir; tahakkuk yoksa tanıkla ispat serbesttir. Tanık beyanına dayanan hesaplarda mahkemeler hakkaniyet gereği takdiri indirim uygulamaktadır.
Hafta tatili alacağında zamanaşımı ne kadar?
Hafta tatili ücreti bir ücret alacağı olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir. Süre her bir alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar; dolayısıyla dava ya da arabuluculuk başvurusundan geriye doğru beş yıllık dönem talep edilebilir. İş sözleşmesi devam ederken de zamanaşımı işler; feshi beklemek geçmiş dönem alacaklarının zamanaşımına uğramasına yol açar. Bu nedenle başvuru tarihinin geciktirilmemesi önemlidir.
Ulusal bayram ve genel tatil ücretinden farkı nedir?
Hafta tatili İş Kanunu m.46’da, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ise m.47’de düzenlenmiştir. Genel tatil gününde çalışılmazsa ücret tam ödenir; çalışılırsa her gün için ayrıca bir günlük ücret daha verilir, yani toplam iki yevmiye ödenir. Hafta tatilinde ise çalışma hâlinde toplam 2,5 yevmiye söz konusudur. İki alacak birbirinden bağımsızdır ve aynı davada birlikte talep edilebilir; ancak aynı gün her iki kalemden birden hesaplama yapılamaz.
Geçmiş yıllardaki ücretim bilinmiyorsa hesap nasıl yapılır?
Hafta tatili ücretleri son ücret üzerinden değil, alacağın doğduğu dönemdeki ücret üzerinden hesaplanır. Geçmiş dönem ücreti belirlenemiyorsa Yargıtay, bilinen son ücretin asgari ücrete oranlanması yöntemini kabul etmektedir. Ancak işçi çalıştığı süre içinde terfi etmiş, unvan değiştirmiş ya da son dönemde toplu iş sözleşmesinden yararlanmışsa bu oranlama uygun görülmez. Bu hâllerde ilgili meslek kuruluşlarından bilinmeyen dönemler için ücret araştırması yapılması gerekir.
- 4857 sayılı İş Kanunu m.46 — Hafta tatili ücreti
- 4857 sayılı İş Kanunu m.47 — Genel tatil ücreti
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 — Fazla çalışma ücreti
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63 — Çalışma süresi
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32 — Ücretin ödenmesi
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 — Ücret alacaklarında zamanaşımı
- 394 sayılı Hafta Tatili Kanunu
Bağlantılı başlıklar için ulusal bayram ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti hesaplama, işçi alacaklarında zamanaşımı ve işçi alacakları hesaplama yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.