Estetik Ameliyat Eser Sözleşmesidir: Sonuç Taahhüdü ve Ayıp
- Estetik amaçlı müdahale, tedaviye ilişkin sözleşmeden farklıdır; TBK m.470 vd. uyarınca eser sözleşmesi hükümlerine tabidir.
- Eser sözleşmesinin niteliği gereği yüklenici — hekim ve hastane — sonucu garanti eder.
- Eser sözleşmesiyle tedavi sözleşmesinin farkı da esasen sonucun garantisiyle ilgilidir.
- Sonuç gerçekleşmemişse yüklenicinin edimi ifa etmediğinin kabulü gerekir.
- TBK m.475: eser sözleşmelerinde yüklenicinin ayıptan sorumlu olması için kusurlu bulunması gerekmez.
- Komplikasyon olup olmaması tek başına sonuca etkili değildir; aranan, taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğidir.
- TBK m.476: sonuç fen ve bilime göre mümkün değilse hekimin işi kabul ederken uyarma yükümlülüğü vardır.
Estetik cerrahi, tıp hukukunda ayrı bir kategoridir. Sebebi basittir: hasta buraya hastalığını tedavi ettirmeye değil, belirli bir görünüme kavuşmaya gelir.
Hukuk bu farkı, sözleşmenin türünü değiştirerek karşılar.
Neden eser sözleşmesi?
Estetik müdahaleyi konu alan sözleşme, niteliği itibarıyla hekim ile hasta arasındaki tedaviye ilişkin sözleşmeden farklıdır ve eser sözleşmesi hükümlerine tabidir.
TBK m.470 uyarınca yüklenicinin edimi bir eser meydana getirmek, iş sahibinin edimi ise bedel ödemektir. Burada sözleşme yapılmasının nedeni belli bir sonucun ortaya çıkmasıdır.
| Tedavi sözleşmesi | Estetik (eser) sözleşmesi | |
|---|---|---|
| Nitelik | Vekâlet | Eser |
| Borç | Özen gösterme | Sonuç meydana getirme |
| Sonuç garantisi | Yok | Var |
| Ayıpta kusur | Aranır | Aranmaz (m.475) |
Sonuç taahhüdü
Eser sözleşmesinde sonuç taahhüdü söz konusudur ve sonucun gerçekleşmemesi hâlinde yüklenicinin edimi ifa etmediğinin kabulü gerekir. Yüklenicinin edimini ifa edip etmediği değerlendirilirken, tıbbi bir müdahaledeki gibi doktorun yükümlülüğünden öte, taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği aranır.
Örneğin burun estetiğinde aranan, burnun istenilen şekle kavuşmasının sağlanmasıdır. Edim ifa edilmemişse yüklenici ücrete hak kazanamaz ve doğan zararı tazmin etmesi gerekir.
Yüklenicinin özen borcu
TBK m.471: “Yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır. Yüklenicinin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır.”
Eser, yüklenicinin sanat ve becerisini gerektiren bir emek sarfıyla gerçekleşen sonuçtur; yüklenici eseri iş sahibinin yararına olacak şekilde ve ona hiçbir zarar vermeden meydana getirmekle yükümlüdür.
Komplikasyon savunması
Estetik davalarda en sık ileri sürülen savunma “bu bir komplikasyondur” biçimindedir. Ancak eser sözleşmesinde komplikasyon olup olmaması tek başına sonuca etkili değildir. Ayrıca komplikasyonlarda aydınlatma yükümlülüğü ve komplikasyon yönetiminin doğru yapılması yine yüklenicinin (hekimin ve hastane işleticisinin) sorumluluğundadır.
Uyarma yükümlülüğü (m.476)
Yüklenici işi kabul ederken sonucu taahhüt etmiş olur. Taahhüt edilen sonucun gerçekleşmesi fen ve bilime, yasal kurallara göre mümkün değilse, hekimin işi kabul ederken iş sahibini uyarma yükümlülüğü vardır. Uyarmadan işi kabul eden hekim, sonucu taahhüt etmiş sayılır.
Kim sorumlu?
- Hekim: müdahaleyi gerçekleştiren yüklenici olarak
- Hastane işletmecisi: hem yüklenici hem istihdam eden sıfatıyla
- Estetik müdahalelerde hastane ve hekim, hastanın istediği sonucu elde etmesini garanti eder
Ne yapmalı?
- Ameliyat öncesi fotoğrafları ve görüşme kayıtlarını saklayın.
- Hedeflenen sonucu gösteren yazılı ya da görsel materyali temin edin.
- Ödeme belgelerini ve hangi işlem için ödendiğini belgeleyin.
- Şikâyetinizi gecikmeden yazılı olarak hekime ve hastaneye bildirin.
- Dava öncesi delil tespiti yaptırın; düzeltici ameliyat izleri ispatı zorlaştırır.
- Bilirkişinin plastik ve rekonstrüktif cerrahi ile ilgili branş uzmanlarından oluşmasını isteyin.
- Raporda “amacına ulaşıp ulaşmadığı” ve “eserin ayıplı olup olmadığı” sorularının ayrıca sorulmasını talep edin.
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2023/10, K.2024/1946, 04.06.2024 Hekim hatası bulunmasa bile sonuç gerçekleşmemişse edim ifa edilmemiştir. Mahkeme, alınan raporlar sonucunda hekim hatası bulunmadığı kanaatine varmıştı. Daire bunu yeterli görmedi: “eser sözleşmesinde sonuç taahhüdü söz konusudur. Sonucun gerçekleşmemesi halinde yüklenicinin edimi ifa etmediğinin kabulü gerekir.” Burun estetiği yapılan olayda burnun istenilen şekle kavuşmasının sağlanması gerekiyordu ve bu hususun bilirkişi incelemesiyle değerlendirilmesi zorunluydu; “Bu konuda komplikasyon olup olmaması tek başına sonuca etkili değildir.” Yüklenici işi kabul ederken sonucu taahhüt eder; sonuç fen ve bilime göre mümkün değilse TBK m.476 uyarınca uyarma yükümlülüğü vardır. Edim ifa edilmemişse ücrete hak kazanılamayacağı gibi zararın tazmini gerekir. Daire ayrıca dosyanın üniversitelerin plastik ve rekonstrüktif cerrahi ile kulak burun boğaz rinoplasti uzmanı öğretim üyelerinden oluşacak kurula tevdiini ve TBK m.475 uyarınca ayıptan sorumluluk için kusur aranmayacağının gözetilmesini istedi.
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2023/328, K.2024/2307, 26.06.2024 Farkın özü: sonucun garantisi. Daire, taraflar arasında eser sözleşmesi niteliğinde estetik müdahaleyi kapsayan bir hukuki ilişki bulunduğunu, davacının iş sahibi-hasta, davalılardan birinin müdahaleyi gerçekleştiren hekim, diğerinin ise hastane işletmecisi olduğunu belirledi. Uygulanan işlemin estetik yönünün ağır bastığı dosya kapsamından ve davalının beyanlarından anlaşılıyordu. Kararın çekirdek tespiti şudur: “Estetik müdahalelerde yüklenici, somut olayda hastane ve hekim hastanın istediği sonucu elde etmesini garanti etmektedir. Esasında eser sözleşmesiyle tedavi sözleşmesinin farkı da sonucun garantisiyle ilgilidir. Estetik müdahale sonucu garanti edilen bir sözleşmedir.” TBK m.471 aktarılarak yüklenicinin sadakat ve özen borcu ile basiretli yüklenici ölçütü vurgulandı; komplikasyonlarda ise aydınlatma yükümlülüğü ve komplikasyon yönetiminin hekim ve hastane işleticisinin sorumluluğunda olduğu belirtildi.
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2019/3257, K.2020/1565, 15.06.2020 Cihaz ve korse kullanımı: deri nekrozu. Davacı, karın bölgesindeki yağlarını aldırmak suretiyle estetik amaçla davalıya başvurmuştu. Daire, bu hâlde “estetik ameliyat yapılmak suretiyle istenilen ve kararlaştırılan amaca uygun güzel bir görünüm sağlanmasının taraflar arasındaki eser sözleşmesinin konusu olduğu” tespitini yaptı ve sözleşmenin yapılma nedeninin belli bir sonucun ortaya çıkması olduğunu vurguladı. Eserin, yüklenicinin sanat ve becerisini gerektiren bir emek sarfıyla gerçekleşen sonuç olduğu ve yüklenicinin eseri iş sahibinin yararına ve ona hiçbir zarar vermeden meydana getirmekle yükümlü bulunduğu belirtildi. Dosyadaki Adli Tıp raporunda hastada ortaya çıkan deri nekrozlarının, lazer liposuction aletinin ve korsenin yanlış kullanımıyla ilişkilendirildiği aktarılmıştır.
- Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2021/6148, K.2022/4506, 04.10.2022 Sürecin sağlıklı sonuçlandırılması da sözleşmenin konusudur. Davacı, karın yağ aldırma ve yüz gerdirme amacıyla, yani estetik amaçla başvurmuştu. Daire, önceki bozma ilamında belirtilen ölçütlerde bir bilirkişi heyeti oluşturulmasını ve hekim ile istihdam eden sıfatıyla hastane işleticisinin sorumluluğunun saptanmasını aramıştı. Kararda sözleşmenin konusu geniş tutulur: estetik ameliyat yapılmak suretiyle “istenilen ve kararlaştırılan amaca uygun güzel bir görünüm sağlanması ve sürecin sağlıklı bir şekilde neticelendirilmesi” hususlarının taraflar arasındaki eser sözleşmesinin konusu olduğu açıktır. Böylece yalnızca ameliyatın kendisi değil, ameliyat sonrası sürecin yönetimi de yüklenicinin edimine dâhil sayılmaktadır.
Estetik ameliyat neden eser sözleşmesi sayılıyor?
Çünkü hasta buraya bir hastalığın tedavisi için değil, belirli bir görünüme kavuşmak için başvurur; sözleşmenin yapılma nedeni belli bir sonucun ortaya çıkmasıdır. Yargıtay, estetik müdahaleyi konu alan sözleşmenin niteliği itibarıyla tedaviye ilişkin sözleşmeden farklı olduğunu ve TBK m.470 vd.’deki eser sözleşmesi hükümlerine tabi bulunduğunu istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Bunun sonucu, hekimin sonucu garanti etmiş sayılmasıdır.
Hekim hatası yoksa dava kaybedilir mi?
Hayır. Eser sözleşmesinde sonuç taahhüdü bulunduğundan, sonucun gerçekleşmemesi hâlinde yüklenicinin edimini ifa etmediğinin kabulü gerekir. Yargıtay, “hekim hatası bulunmadığı” yönündeki raporlara dayanılarak verilen ret kararlarını bozmakta; asıl araştırılması gerekenin taahhüt edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği olduğunu belirtmektedir. Ayrıca TBK m.475 uyarınca ayıptan sorumluluk için yüklenicinin kusurlu bulunması gerekmez.
“Komplikasyon” savunması sonucu değiştirir mi?
Tek başına değiştirmez. Yargıtay, eser sözleşmesi niteliğindeki estetik müdahalelerde komplikasyon olup olmamasının tek başına sonuca etkili olmadığını kabul etmektedir. Ayrıca komplikasyon hâlinde bile aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve komplikasyon yönetiminin doğru yapılması hekimin ve hastane işleticisinin sorumluluğundadır. Bu nedenle komplikasyonun önceden anlatılıp anlatılmadığı ve sonrasında nasıl yönetildiği ayrıca incelenir.
Hastane de sorumlu olur mu?
Evet. Estetik müdahalelerde hem hekim hem hastane, hastanın istediği sonucu elde etmesini garanti eden yüklenici konumundadır. Ayrıca hastane işletmecisi, hekim bakımından istihdam eden sıfatıyla da sorumlu tutulmaktadır. Bu nedenle davanın hem müdahaleyi gerçekleştiren hekime hem hastane işletmecisine birlikte yöneltilmesi, tahsil imkânı bakımından yerinde olur.
Sonuç mümkün değilse hekim ne yapmalı?
TBK m.476 uyarınca işi kabul ederken iş sahibini uyarmalıdır. Taahhüt edilen sonucun fen ve bilime, yasal kurallara göre gerçekleşmesi mümkün değilse hekimin bu durumu açıkça bildirmesi gerekir. Uyarmadan işi kabul eden hekim sonucu taahhüt etmiş sayılır ve edimin ifa edilmiş sayılabilmesi için sonucun gerçekleşmesi aranır. Bu nedenle gerçekçi olmayan beklentilerin dosyaya yansıyacak biçimde reddedilmesi hekim lehinedir.
Ödediğim ücreti geri alabilir miyim?
Sonucun gerçekleşmediği ve edimin ifa edilmediği kabul edilirse yüklenici ücrete hak kazanamaz; ayrıca TBK’nın ilgili hükümleri gereği doğan zararın tazmini gerekir. Bu kapsamda ödenen ücretin iadesi, düzeltici ameliyat giderleri, tedavi ve yol masrafları ile koşulları varsa manevi tazminat istenebilir. Ödeme belgelerinin ve hangi işlem karşılığı ödendiğinin belgelenmesi bu talepler için gereklidir.
Bilirkişi kim olmalı?
Yargıtay, dosyanın üniversitelerin plastik ve rekonstrüktif cerrahi ile müdahalenin türüne göre ilgili branş — örneğin rinoplastide kulak burun boğaz — uzmanı öğretim üyelerinden oluşturulacak bir kurula tevdi edilmesini aramaktadır. Raporda ameliyatın tıbbın gereklerine ve sözleşme hükümlerine uygun yapılıp yapılmadığı, işlemin amacına ulaşıp ulaşmadığı ve eserin ayıplı olup olmadığı ayrı ayrı yanıtlanmalıdır. Bu soruların dilekçede açıkça yazılması yerinde olur.
Zamanaşımı süresi ne kadar?
Eser sözleşmesinde ayıptan doğan sorumlulukta zamanaşımı, TBK m.478 uyarınca kural olarak eserin teslim tarihinden itibaren iki yıldır; yüklenicinin ağır kusuru varsa bu süre beş yıla çıkar. Genel alacak talepleri bakımından ise TBK m.147 uyarınca beş yıllık süre uygulanır. Sonucun ancak iyileşme süreci tamamlandığında değerlendirilebilmesi nedeniyle sürenin başlangıcı tartışmalı olabildiğinden, şikâyetin gecikmeden yazılı olarak bildirilmesi önemlidir.
- 6098 sayılı TBK m.470 — Eser sözleşmesinin tanımı
- 6098 sayılı TBK m.471 — Yüklenicinin özen ve sadakat borcu
- 6098 sayılı TBK m.474-475 — Ayıbın muayenesi ve iş sahibinin hakları
- 6098 sayılı TBK m.476 — Uyarma yükümlülüğü
- 6098 sayılı TBK m.478 — Zamanaşımı
- 4721 sayılı TMK m.24 — Kişiliğin korunması
- Hasta Hakları Yönetmeliği m.15, 28
- 1219 sayılı Kanun m.70 — Rıza
Bağlantılı başlıklar için hekimin aydınlatma yükümlülüğü, malpraktis nedir ve hasta hakları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.