Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması (TCK 234): Velayeti Olmayan Ebeveyn, Akrabalar ve Evden Kaçan Çocuğu Yanında Tutmak
- TCK m.234/1’e göre velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının on altı yaşını bitirmemiş çocuğu, velisi, vasisi veya bakım ve gözetimini üstlenen kişinin yanından kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapis cezası gerektirir.
- Fiil cebir veya tehditle işlenirse ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır.
- TCK m.234/3’e göre ailesinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden yanında tutan kişi şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- Ceza Genel Kuruluna göre bu suçla velayet veya vesayet hakkı korunur.
- Suçun mağduru çocuk değil, velayeti elinden alınmamış anne veya baba, vasi ya da çocuğun bakım ve gözetimini üstlenen kişidir.
- Çocuk suçun yalnızca maddi konusudur; bu nedenle çocuğun rızası suçu ortadan kaldırmaz.
- Çocuklara atanan zorunlu vekilin, beraat hükmünü çocuklar adına temyiz etme hakkı bulunmadığı kabul edilmiştir.
- Birden fazla çocuk alıkonulsa bile mağdur tek bir veli olduğundan tek suç oluşur.
- Babanın velayeti hiç doğmamış olsa da çocuğun üçüncü derece kan hısmı olarak bu suçun faili olabileceği kabul edilmiştir.
- Velayet sahibinin çocuğu yalnızca görmek istediğinde gösterilmemesi, çocuğun teslim edilmemesiyle aynı şey değildir ve bu suçu oluşturmaz.
- Amcanın, velayeti anneye verilen yeğenlerini anneye teslim etmemesi TCK 234/1 kapsamında değerlendirilmiştir.
- Evden kaçan 15 yaşından büyük kızı ailesine haber vermeden evinde ve aracında tutan kişinin mahkûmiyeti onanmıştır.
- Çocuğun yaşının küçük olduğundan şüphelenen kişinin hata savunması kabul edilmemiştir.
- Olay hürriyetten yoksun kılma veya çocuğun cinsel istismarı gibi daha ağır bir suç oluşturuyorsa ayrıca değerlendirilir.
- Kişisel ilişki ve teslim sorunlarında aile mahkemesi ve icra yolları ayrıca kullanılabilir.
Boşanma sonrası velayet anlaşmazlıkları, bazen çocuğun tatil dönüşü teslim edilmemesi, bir akrabanın çocuğu yanında tutması ya da velayeti olmayan ebeveynin çocuğu habersiz başka bir şehre götürmesiyle ceza davasına dönüşür. Aynı suç tipi, evden kaçan bir çocuğun ailesine haber verilmeden bir yetişkinin yanında tutulduğu olayları da kapsar.
Bu suçta en çok tartışılan konular; failin velayet durumu, çocuğun yaşı, mağdurun kim olduğu ve çocuğun rızasının önemi olup olmadığıdır. Aşağıda bu soruların Yargıtay kararlarında nasıl yanıtlandığı açıklanmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hâl | TCK m.234/1 | Üç aydan bir yıla kadar hapis |
| Cebir, tehdit veya 12 yaş altı | TCK m.234/2 | Ceza bir kat artırılır |
| Evden kaçan çocuğu tutmak | TCK m.234/3 | Şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis |
| Suçun mağduru | YCGK 12.03.2025 | Velayet hakkı sahibi, çocuk değil |
| Çocuğun rızası | YCGK 12.03.2025 | Suçu ortadan kaldırmaz |
| Görmek istediğinde göstermemek | Y8CD 04.03.2024 | Suç oluşmaz, beraat |
| Tanıyan baba | Y8CD 04.03.2024 | Üçüncü derece kan hısmı olarak fail olabilir |
| İki çocuk, tek mağdur | Y8CD 06.03.2023 | Tek suçtan ceza verilir |
| Evden kaçan kızı barındırma | Y8CD 12.10.2023 | TCK 234/3 mahkûmiyeti onandı |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Çocuğun velayetinin kimde olduğunu gösteren mahkeme kararını ve kesinleşme şerhini dosyaya sunun.
- Çocuğun olay tarihindeki yaşını nüfus kaydıyla belgeleyin; 12 ve 16 yaş sınırları sonucu değiştirir.
- Failin çocukla akrabalık derecesini ve velayet durumunu nüfus kaydıyla tespit edin.
- Çocuğun teslimini açıkça talep ettiğinizi gösteren mesaj, ihtarname veya tanık beyanlarını toplayın.
- Teslim talebiyle yalnızca görüşme talebini birbirinden ayırarak anlatın.
- Çocuk teslim edilmiyorsa kolluğa başvurun ve durumu tutanağa geçirtin.
- Aile mahkemesinin kişisel ilişki veya teslim kararı varsa icra yoluyla uygulanmasını talep edin.
- Evden kaçan çocuğunuz başkasının yanında kalıyorsa hemen kolluğa haber verin ve şikâyet süresini kaçırmayın.
- Çocuğu yanında barındıran kişiyseniz aileye veya yetkili makamlara ne zaman haber verdiğinizi belgeleyin.
- Olayda cebir, tehdit veya hürriyetten yoksun kılma unsurları varsa suç niteliğinin ayrıca tartışılmasını isteyin.
- Birden fazla çocuk söz konusuysa mağdurun tek veli olduğunu gözeterek mükerrer ceza verilmesine itiraz edin.
- Çocuğun yurt dışına çıkarılma riski varsa ceza şikâyetinin yanında ihtiyati tedbir ve yurt dışı çıkış yasağı taleplerini değerlendirin.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 12.03.2025 T., 2022/310 E., 2025/121 K.
Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçunun mağduru velayet hakkı sahibidir; çocuk yalnızca suçun maddi konusu olduğundan çocuklara atanan vekil beraat hükmünü temyiz edemez. Çocukların velayeti anneye verilmiş, velayet yetkisi elinden alınan baba ile babaanne hakkında on altı yaşını bitirmemiş iki çocuğu kaçırıp alıkoydukları iddiasıyla dava açılmıştır. Sulh ceza mahkemesi sanıkların beraatine karar vermiş, katılan anne hükmü temyiz etmemiş, çocuklar için atanan zorunlu vekil ise temyiz yoluna başvurmuştur. 8. Ceza Dairesi temyiz istemini reddetmiş, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etmiştir. Genel Kurul, madde gerekçesine göre korunan hukuki değerin velayet veya vesayet hakkı olduğunu belirterek suçun mağdurunun “çocuk üzerindeki velayet hakkı elinden alınmamış anne ve/veya baba, çocuk vesayet altında ise vasi ya da çocuğu bakım veya gözetim altında bulunduran kimse olduğu, on altı yaşını bitirmemiş olan çocuğun ise anılan suçun sadece maddi konusunu oluşturduğu” sonucuna varmıştır. Genel Kurula göre çocuk “Suçun mağduru olarak kabul edilmediğinden de çocuğun kaçırılmasında veya alıkonulmasında rızasının bulunup bulunmadığı önemli değildir.” Bu nedenle çocuklara atanan vekilin davaya katılma ve hükmü temyiz etme hakkı bulunmadığı kabul edilmiştir. Üç üye itirazın kabulü gerektiği görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Başsavcılık itirazı 12.03.2025 tarihinde oyçokluğuyla reddedilmiştir.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 04.03.2024 T., 2022/5804 E., 2024/2060 K.
Velayet sahibi annenin çocukları yalnızca görmek istediği hâllerde gösterilmemesi TCK 234’teki suçu oluşturmaz; baba ise üçüncü derece kan hısmı olarak bu suçun faili olabilir. Evlilik dışı ilişkiden doğan ve baba tarafından tanınan 4, 8 ve 14 yaşlarındaki üç çocuğun babanın yanında kaldığı ve anneye gösterilmediği iddiasıyla dava açılmıştır. İlk derece mahkemesi beraat kararı vermiş, bölge adliye mahkemesi ise tanımanın babaya velayet vermediğini, bu nedenle eylemin TCK 234 değil kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu olduğunu kabul ederek sanığı 2 yıl 1 ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, TCK 234/1’in özgü suç olduğunu, “baba olan sanığın velayet yetkisi elinden alınmış olsa da, çocuğun 3. dereceye kadar olan kan hısımları içerisinde yer alması karşısında” eylemin bu madde kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak annenin çocukların kendisiyle kalmasını istediğine dair açık beyanı bulunmadığını, şikâyetinin yalnızca görmek istediğinde çocukların gösterilmemesine ilişkin olduğunu tespit ederek “velayet hakkı sahibinin görmek istediği zaman çocukları gösterip tekrar geri alması konusunda bir hukuki zorunluluğu yoktur” sonucuna varmıştır. Çocukların rızaları dışında tutulduğuna dair delil de bulunmadığından beraat kararı verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bölge adliye mahkemesinin mahkûmiyet kararı 04.03.2024 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 06.03.2023 T., 2022/6398 E., 2023/1034 K.
Velayeti anneye verilen iki çocuğu anneye teslim etmeyen amcanın eylemi TCK 234/1 kapsamındadır; ancak mağdur tek bir anne olduğundan iki ayrı ceza verilemez. Boşanma davası sırasında aile mahkemesi ön inceleme duruşmasında çocukların velayeti anneye verilmiş, babanın kısa süre sonra vefat etmesinin ardından çocukların amcası olan sanık, 2006 ve 2008 doğumlu iki çocuğu anneye teslim etmemiştir. Sanık, anneye çocukları almasını söylediğini ancak annenin almak istemediğini savunmuş, taraflar uzlaştırmayı kabul etmemiştir. Asliye ceza mahkemesi sanığı TCK 234/1-2 uyarınca iki kez 5’er ay hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Daire, sübuta ve suç niteliğine ilişkin kabulde isabetsizlik görmemiş, ancak suçla velayet hakkının korunduğunu hatırlatarak “mağdurun katılan anne olduğu gözetildiğinde, sanığın müsnet suçtan bir kez mahkûmiyetine karar verilmesi gerekirken, iki kez cezalandırılmasına karar verilmesi” ni hukuka aykırı bulmuştur. Hükümler 06.03.2023 tarihinde tebliğnameye aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 12.10.2023 T., 2023/1267 E., 2023/7442 K.
Evden kaçan ve yaşının küçük olduğu bilinen kızı, rızası olsa bile ailesine veya yetkili makamlara haber vermeden evinde ve aracında tutan kişi TCK 234/3’ten sorumludur. Okula gitmek üzere evden çıkan on beş yaşından büyük mağdure, bir süre dolaştıktan sonra arkadaşının dayısı olan sanığı arayarak evden kaçtığını söylemiş ve kendisini almasını istemiştir. Sanık mağdureyi alarak ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden 2-3 gün evinde tutmuş, ardından aracıyla başka bir ile götürmüştür. Asliye ceza mahkemesi, basit yargılama usulüne itiraz üzerine yapılan yargılamada sanığı 75 gün hapisten çevrilen 1.500 TL adli para cezasıyla cezalandırmıştır. Sanık müdafii hata hükümlerinin uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür. Daire, çocuğun anne ve babasının velayet haklarının korunduğunu belirterek “sanığın mağdurenin rızası ile yanında kaldığına dair savunmasına itibar edilmeyerek, on sekiz yaşından küçük mağdurenin ailesini veya yetkili makamları arayarak durumdan haberdar etmemek suretiyle atılı suçu işlediği” sonucuna varmıştır. Sanığın savcılıkta mağdurenin yaşının küçük olduğundan şüphelenerek yaşını sorduğunu söylemesi nedeniyle hata savunması da reddedilmiştir. Hüküm 12.10.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle onanmıştır.
Ceza Genel Kurulunun 2025 tarihli kararı temel bir tespit içermektedir: Bu suçla çocuğun değil, velayet hakkı sahibinin yerleşim yerini belirleme yetkisi korunur. Bunun iki önemli sonucu vardır. Birincisi, çocuğun kendi isteğiyle velayeti olmayan ebeveynin yanına gitmesi suçu ortadan kaldırmaz. İkincisi, suçla ilgili kanun yollarına başvurma hakkı velayet sahibine aittir; çocuk adına atanan vekil beraat hükmünü temyiz edemez. Kararın oyçokluğuyla verildiği ve üç üyenin karşı görüşte olduğu not edilmelidir.
8. Ceza Dairesinin 2023 tarihli bozma kararı, mağdurun velayet sahibi olmasının ceza miktarına yansımasını göstermektedir. İki çocuk birlikte alıkonulsa bile mağdur tek anne olduğundan tek suçtan hüküm kurulur. 2024 tarihli karar ise suçun sınırını çizmektedir. Velayet sahibinin çocukları yanına almak istemediği, yalnızca görüşmek istediği bir olayda göstermeme davranışı bu suçu oluşturmaz. Bu tür uyuşmazlıkların çözümü için aile mahkemesinden velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişki düzenlenmesi ve kararın icra yoluyla uygulanması gündeme gelir.
Aynı karar, tanıma yoluyla soybağı kurulan ancak velayeti bulunmayan babanın durumunu da netleştirmiştir. Bölge adliye mahkemesi eylemi kişiyi hürriyetinden yoksun kılma olarak nitelendirmiş, Daire ise babanın üçüncü derece kan hısmı sıfatıyla TCK 234’ün faili olabileceğini kabul etmiştir. Bu ayrım cezada ciddi fark yaratır.
2023 tarihli onama kararı üçüncü fıkranın uygulamasını göstermektedir. Evden kaçan bir çocuğa yardım etmek isteyen yetişkin, çocuğun rızası olsa bile aileyi veya yetkili makamları haberdar etmekle yükümlüdür. Olayın koşullarına göre daha ağır suçlar da gündeme gelebileceğinden bu yükümlülük hafife alınmamalıdır. Çocuğun yurt dışına götürülmesi riskine karşı alınabilecek önlemler için velayet altındaki çocuğun yurt dışına çıkarılması yazımız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Görüşme ile teslim talebini karıştırmak | Yalnızca göstermeme suç oluşturmaz | Teslim talebini açık ve belgeli yapın |
| Çocuğun rızasını savunma sanmak | Çocuk mağdur değil, suçun konusudur | Velayet sahibinin iradesini esas alın |
| Velayet kararını dosyaya sunmamak | Suçun temel unsuru ispatlanamaz | Kesinleşme şerhli kararı ekleyin |
| Çocuğun yaşını hesaplamamak | 12 ve 16 yaş sınırları sonucu değiştirir | Nüfus kaydıyla yaşı belgeleyin |
| Her çocuk için ayrı ceza beklemek | Mağdur tek velidir | Mükerrer hükmü kanun yoluna taşıyın |
| Evden kaçan çocuğu habersiz barındırmak | Rızası olsa da TCK 234/3 oluşur | Aileye veya kolluğa derhal haber verin |
| Yaşını bilmiyordum demek | Şüphe duyan kişinin hata savunması kabul edilmez | Yaşın bilinmediğini somut delillerle gösterin |
| Çocuk adına vekille temyize güvenmek | Vekilin temyiz hakkı bulunmayabilir | Velayet sahibi olarak kanun yoluna başvurun |
| Yalnızca ceza yoluna başvurmak | Çocuğun teslimi gecikebilir | Aile mahkemesi ve icra yollarını birlikte kullanın |
Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu nedir?
TCK m.234’te düzenlenen, velayet yetkisi elinden alınmış ana veya babanın ya da üçüncü derece dahil kan hısmının on altı yaşını bitirmemiş çocuğu velisinin yanından kaçırması veya alıkoymasıyla işlenen suçtur. Maddenin üçüncü fıkrası evden kaçan çocuğu habersiz yanında tutmayı da cezalandırır.
Cezası nedir?
Temel hâlde üç aydan bir yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit kullanılırsa ya da çocuk on iki yaşını bitirmemişse ceza bir kat artırılır. Evden kaçan çocuğu habersiz yanında tutma suçu da şikâyet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir.
Velayeti olmayan baba çocuğu teslim etmezse ne olur?
Çocuk on altı yaşını bitirmemişse ve velayet sahibinin yanından kaçırılmış veya ona teslim edilmemişse TCK 234/1 gündeme gelir. Yargıtay, velayeti bulunmayan babanın üçüncü derece kan hısmı olarak bu suçun faili olabileceğini kabul etmiştir.
Çocuğu görmek istediğimde göstermiyorlar, bu suç mu?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, velayet sahibi annenin çocukların kendisiyle kalmasını istemediği ve yalnızca görmek istediğinde gösterilmediği olayda suçun oluşmadığını kabul etmiştir. Teslim talebinizi açıkça yapmanız ve belgelemeniz önemlidir.
Çocuk kendi isteğiyle diğer ebeveynin yanına giderse suç olur mu?
Ceza Genel Kuruluna göre çocuk suçun mağduru değil maddi konusudur ve rızasının önemi yoktur. Bu nedenle çocuğun isteği tek başına suçu ortadan kaldırmaz.
Amca, dede veya teyze de bu suçu işleyebilir mi?
Evet. Madde üçüncü derece dahil kan hısımlarını fail olarak saymaktadır. Yargıtay, velayeti anneye verilen yeğenlerini anneye teslim etmeyen amcanın eylemini bu kapsamda değerlendirmiştir.
İki çocuğu birlikte alıkoyarsam iki ceza mı alırım?
Yargıtay’a göre suçun mağduru velayet hakkına sahip ebeveyn olduğundan, aynı veliye ait iki çocuğun birlikte alıkonulması hâlinde tek suçtan hüküm kurulmalıdır.
Evden kaçan bir çocuğu yanımda kalmaya bırakırsam ne olur?
TCK m.234/3’e göre ailesinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızası olsa bile ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden yanında tutan kişi şikâyet üzerine cezalandırılır. Yargıtay bu yönde verilen bir mahkûmiyeti onamıştır.
Çocuğun yaşını bilmediğimi savunabilir miyim?
Hata savunması somut delillerle desteklenmelidir. Yargıtay, mağdurenin yaşının küçük olduğundan şüphelenip yaşını sorduğunu kabul eden sanığın hata savunmasını reddetmiştir.
Çocuk bu davada taraf olabilir mi?
Ceza Genel Kuruluna göre TCK 234/1’deki suçun mağduru velayet sahibi olduğundan, çocuğa atanan vekilin davaya çocuk adına katılma ve beraat hükmünü temyiz etme hakkı yoktur.
Suç şikâyete bağlı mı?
TCK m.234/3’teki evden kaçan çocuğu yanında tutma suçu şikâyete bağlıdır. Birinci fıkradaki suç için kanunda şikâyet şartı öngörülmemiştir.
Uzlaşma mümkün mü?
İncelenen bir dosyada taraflara uzlaştırma teklif edildiği görülmektedir. Uzlaşma kapsamı kanun değişiklikleriyle değiştiğinden suç tarihindeki düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir.
Ceza davası dışında ne yapabilirim?
Aile mahkemesinden velayet, kişisel ilişki ve tedbir kararları talep edilebilir; verilen teslim kararları icra yoluyla uygulanabilir. Çocuğun yurt dışına çıkarılma riski varsa bu yönde tedbir istenebilir.
Çocuğu cebren götürmek hangi suçu oluşturur?
TCK m.234/2’ye göre cebir veya tehdit kullanılması cezayı bir kat artırır. Olayın koşullarına göre kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi başka suçlar da ayrıca değerlendirilebilir.
Hangi mahkemede yargılanırım?
Ceza sınırları dikkate alındığında dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.234 — Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.109 — Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.30 — Hata
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.6 — Tanımlar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.335 — Velayet
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.339 — Velayetin kapsamı
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.323 — Kişisel ilişki kurulması
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.234 — Mağdur ve şikâyetçinin hakları
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.237 — Katılma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 — Basit yargılama usulü
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 — Uzlaştırma
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.25 — Çocuk teslimi
İlgili yazılarımız: Velayetin değiştirilmesi · Çocuk teslimi ve icra · Velayet davası · Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma · Çocuğun yurt dışına çıkarılması
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.