Sulh Ceza Hâkimliği: Dava Görmez, Ama Soruşturmanın Merkezindedir

Görmez. 5235 sayılı Kanun m.10 uyarınca sulh ceza hâkimliği, yürütülen soruşturmalarda hâkim tarafından verilmesi gereken kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla kurulmuştur. Sanık yargılamaz, hüküm kurmaz, ceza vermez. 2014’te sulh ceza mahkemeleri kaldırılmış ve onların baktığı davalar asliye ceza mahkemelerine devredilmiştir. Bu nedenle bir iddianame kabul edildiğinde dosya sulh ceza hâkimliğine değil, asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesine gider.

CMK m.268 uyarınca itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Kararı veren hâkim itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir. İdari para cezalarına karşı başvuru süresi ise Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca tebliğden itibaren on beş gündür. Süreler hak düşürücüdür ve kaçırıldığında başvuru esasa girilmeden reddedilir.

CMK m.268/3 mekanik bir kural koyar: sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazlar, o yerde birden fazla hâkimlik varsa numara olarak kendisini izleyen hâkimliğe, son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimliğe aittir. O yerde tek sulh ceza hâkimliği varsa en yakın yerdeki sulh ceza hâkimliği inceler. Asliye ceza hâkiminin kararlarına yapılan itirazları yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesi kararlarına yapılan itirazları ise numara olarak kendisini izleyen daire inceler.

Hayır. Sulh ceza hâkimliği kararları hüküm niteliğinde olmadığından temyiz yolu kapalıdır; tek yol itirazdır ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Yanlışlıkla temyiz edilmesi hâlinde başvuru boşa gitmez: CMK m.264 uyarınca kabul edilebilir bir başvuruda merciin ya da kanun yolunun yanlış gösterilmesi veya yanlış adlandırılması başvuranın hakkını ortadan kaldırmaz. Dilekçe itiraz olarak kabul edilir ve dosya yetkili itiraz merciine gönderilir.

Kural olarak sulh ceza hâkimliğine. Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca idari para cezasına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Ancak aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren bir karar da verilmişse — örneğin sürücü belgesinin geri alınması — m.27/8 uyarınca hukuka aykırılık iddiaları idari yargıda ileri sürülür. Bu ayrım uygulamada sık karışır; yanlış mercie yapılan başvuru görevsizlikle sonuçlanır ve süre kaybettirir.

İtiraz üzerine merci, dosya üzerinden inceleme yaparak tutukluluğun devamına ya da tahliyeye karar verir; gerekli görürse duruşma açabilir. İtiraz dilekçesinde kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle desteklenip desteklenmediği, kaçma ve delil karartma şüphesinin gerçekten bulunup bulunmadığı ile adli kontrol tedbirlerinin yeterli olup olmayacağı tartışılmalıdır. İtirazın reddi hâlinde koşullar değiştikçe yeniden tahliye talebinde bulunulabilir; ayrıca CMK m.108 uyarınca tutukluluk durumu belirli aralıklarla resen incelenir.

5651 sayılı Kanun m.9 uyarınca kişilik hakkı ihlali iddiasıyla sulh ceza hâkimliğine başvurulur; hâkimlik talebi yirmi dört saat içinde karara bağlar. Özel hayatın gizliliğinin ihlali hâlinde m.9/A uyarınca doğrudan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna başvurulabilir; gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda erişim önce engellenir, karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Başvuruda içeriğin URL adresi, ekran görüntüsü ve ihlalin nasıl gerçekleştiği açıkça gösterilmelidir.

Evet. CMK m.173 uyarınca suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller gösterilmelidir. Hâkimlik, soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse savcılıktan talepte bulunabilir; istemi yerinde görürse savcı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir, yerinde görmezse istemi gerekçeli olarak reddeder.