Eğitim ve Öğretim Hakkının Engellenmesi (TCK 112): Çocuğu Okula Göndermemek, Sınava Sokmamak ve Özel Kast
- TCK m.112’ye göre cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla eğitim ve öğretim faaliyetlerine ya da bir kişinin eğitim hakkını kullanmasına engel olan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır.
- Öğrencilerin toplu olarak kaldığı binalara girilmesine veya orada kalınmasına engel olmak da aynı suçu oluşturur.
- Kişinin bireysel eğitim hakkının engellenmesi, 13.03.2014’te yürürlüğe giren 6529 sayılı Kanunla suç kapsamına alınmıştır.
- Bu tarihten önce yalnızca genel nitelikteki eğitim ve öğretim faaliyetlerinin engellenmesi cezalandırılıyordu.
- 4. Ceza Dairesi, 6529 öncesinde öğrencilerin sınava girmesini engelleyen eylemleri bu suç kapsamında görmemiş, tehdit ve yaralama olarak değerlendirmiştir.
- Suç ancak özel kastla işlenebilir; failin mağdurun eğitim hakkını ihlal etme bilinci ve iradesi bulunmalıdır.
- Kızının unuttuğu beslenme çantasını götürmek için sınıfa girip öğretmenle tartışan velinin eylemi bu nedenle bozma konusu olmuştur.
- Kızını “okula gidersen döverim” diyerek okula göndermeyen babanın eylemi eğitim hakkının engellenmesi olarak kabul edilmiştir.
- Bu suç temadi eden, yani kesintisiz devam eden bir suçtur; zincirleme suç artırımı uygulanamaz.
- Servis şoförüne çocuğu servise almamasını söylemek gibi eylemlerde unsurların nasıl oluştuğu gerekçede açıklanmalıdır.
- Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranış bulunmadıkça suç oluşmaz.
- Eylem aynı zamanda tehdit veya yaralama oluşturuyorsa bu suçlar ayrıca değerlendirilir.
- Kamu hizmetlerinden yararlanmanın engellenmesi TCK m.113’te ayrıca düzenlenmiştir.
- Suç şikâyete bağlı değildir ve resen soruşturulur.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Çocuğunu okula göndermeyen bir veli, okulda öğretmenle kavga eden bir kişi ya da karşıt görüşlü öğrencilerin sınava girmesini engelleyen bir grup; bu olayların hepsi TCK 112’deki eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu kapsamında soruşturulabilir. Ancak her tartışma veya engelleme bu suçu oluşturmaz.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu suçta özel kast aramakta, cebir veya tehdit gibi unsurların somut olarak gösterilmesini istemekte ve 2014 yılındaki kanun değişikliğinden önceki ve sonraki olayları farklı değerlendirmektedir. Aşağıda bu ölçütler kararlar üzerinden açıklanmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Ceza | TCK m.112/1 | İki yıldan beş yıla kadar hapis |
| Hareket unsuru | TCK m.112/1 | Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka davranış |
| Manevi unsur | Y4CD 05.06.2017 | Özel kast aranır |
| Beslenme çantası için sınıfa girme | Y4CD 05.06.2017 | Özel kast tartışılmadan mahkûmiyet bozuldu |
| Kızını tehditle okula göndermeme | Y4CD 24.05.2023 | Suç oluşur; temadi eden suç |
| Zincirleme suç artırımı | Y4CD 24.05.2023 | Uygulanamaz, bozma |
| Servis şoförüne talimat | Y4CD 14.10.2015 | Unsurlar açıklanmadan hüküm kurulamaz |
| 6529 öncesi sınava sokmama | Y4CD 17.05.2016 | Bireysel hak kapsam dışı; tehdit ve yaralama |
| Yurda girişin engellenmesi | TCK m.112/1-c | Aynı ceza uygulanır |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Engelleme eyleminin tarihini belirleyin; 13.03.2014 öncesi ve sonrası farklı hükümlere tabidir.
- Engellemenin genel bir eğitim faaliyetine mi yoksa belirli bir öğrencinin eğitim hakkına mı yöneldiğini tespit edin.
- Kullanılan cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışı tanık, mesaj veya kamera kaydıyla belgeleyin.
- Öğrencinin devamsızlık kayıtlarını ve okul yönetiminin yazışmalarını okuldan isteyin.
- Okul müdürü, öğretmenler ve servis şoförü gibi olaya tanık olan kişilerin ifadelerinin alınmasını talep edin.
- Failin eğitim hakkını engelleme amacı taşıyıp taşımadığını gösteren olay öncesi ve sonrası davranışları ortaya koyun.
- Olay yalnızca bir tartışmadan ibaretse özel kastın bulunmadığını savunmada açıkça ileri sürün.
- Aynı eylem tehdit, hakaret veya yaralama da oluşturuyorsa bu suçların ayrıca değerlendirilmesini isteyin.
- Engelleme uzun süre devam etmişse zincirleme suç artırımının uygulanmadığını kontrol edin.
- Soruşturmada ifadesi alınmış görgü tanıklarının kovuşturmada da dinlenmesini talep edin.
- Aile içi olaylarda çocuğun korunmasına ilişkin tedbirler için aile mahkemesine başvuru imkânını değerlendirin.
- Okul yönetimince alınan idari kararlar varsa bunlara karşı ayrıca idari yargı yollarını gözden geçirin.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 24.05.2023 T., 2021/10485 E., 2023/18910 K.
Kızını dövmekle tehdit ederek okula göndermeyen babanın eylemi eğitim ve öğretim hakkının engellenmesidir; bu suç temadi eden bir suç olduğundan zincirleme suç artırımı yapılamaz. Sanığın, imam hatip lisesi 9. sınıfta okuyan kızına “Kesinlikle okula gitmeyeceksin, ben okula gitmeni istemiyorum, gidersen döverim.” diyerek okula gitmesini engellediği ve mağdurun 2014-2015 eğitim öğretim yılında toplam 58 gün devamsızlık yaptığı kabul edilmiştir. Yerel mahkeme sanığı TCK 112/1-b ve 43. maddeleri uyarınca 2 yıl 8 ay 15 gün hapis cezasına mahkûm etmiştir. Daire, mağdur ile katılanın istikrarlı beyanları ve okul müdürünün destekleyici anlatımı karşısında suçun sübutunda hukuka aykırılık görmemiştir. Ancak “5237 sayılı Kanun’un 112 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçunun temadi eden suçlardan olduğu ve aynı Kanun’un 43 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca zincirleme suç hükümlerinin uygulama imkanının bulunmadığı” gözetilmeden fazla ceza tayin edildiği belirtilmiştir. Hüküm 24.05.2023 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 05.06.2017 T., 2014/34214 E., 2017/16704 K.
Kızının unuttuğu beslenme çantasını götürmek için ders sırasında sınıfa girip öğretmenle tartışan velinin eyleminde, eğitim ve öğretimi engelleme özel kastı tartışılmadan mahkûmiyet kurulamaz. Sanık, kızının evde unuttuğu beslenme çantasını vermek için ders saati içinde sınıfa girmiş ve sınıf öğretmeni olan müştekiyle tartışmıştır. Asliye ceza mahkemesi sanığı eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçundan mahkûm etmiştir. Daire, bu suçun ancak özel kastla işlenebileceğini belirterek sanığın eyleminin “sadece kızının evde unuttuğu beslenme çantasını vermek için ders saati içinde sınıfa girmesi nedeniyle, sınıf öğretmeni olan müşteki ile tartışmasından ibaret” olduğunu tespit etmiştir. Bu eylemde “sanığın eğitim ve öğretimin engellemesi özel kastının ne şekilde gerçekleştiği açıklanıp tartışılmadan yerinde olmayan gerekçeyle mahkumiyet kararı verilmesi” kanuna aykırı bulunmuştur. Hüküm 05.06.2017 tarihinde sanık müdafiinin temyizi ve tebliğnamedeki düşünce doğrultusunda oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 14.10.2015 T., 2013/20893 E., 2015/35513 K.
Servis şoförüne üvey oğlunu okul servisine almamasını söyleyen sanık hakkında, suçun cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla nasıl gerçekleştiği açıklanmadan mahkûmiyet hükmü kurulamaz. Boşanma davası nedeniyle eşi ve ailesiyle tartışan sanık hakkında tehdit, hakaret, eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi ve 4320 sayılı Kanuna aykırılık suçlarından mahkûmiyet kararları verilmiştir. Eğitim hakkı yönünden sanığın eylemi, servis şoförüne üvey oğlu olan mağduru okul servisine almamasını söylemekten ibaret kabul edilmiştir. Daire, “Eğitim ve öğretimin engellenmesi eyleminin suç oluşturması için, TCK’nın 112. maddesine göre cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla eylemin gerçekleştirilmesi gerekir” diyerek bu eylemde suçun unsurlarının ne şekilde gerçekleştiğinin açıklanmadığını belirtmiştir. Ayrıca aynı sözlerin bir bütün olarak tehdit kastı taşıdığı, hakaret suçunun ayrıca oluşmadığı, 4320 sayılı Kanunun 6284 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldığı ve görgü tanığının usulüne uygun dinlenmediği de bozma nedeni yapılmıştır. Hükümler 14.10.2015 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 17.05.2016 T., 2014/4645 E., 2016/10141 K.
6529 sayılı Kanun öncesinde karşıt görüşlü öğrencilerin ara sınavlara girmesini engellemeye yönelik eylemler, bireysel eğitim hakkına yöneldiğinden bu suçu değil, tehdit ve yaralama suçlarını oluşturur. Aynı üniversitede okuyan sanıkların, karşıt görüşlü katılanların ara sınavlara girmesini engellemek amacıyla bir katılanı kovalayarak etkili eylemde bulundukları, bir diğerini yaralamaya teşebbüs ettikleri, bir başkasına ise sınav salonundan çıkmazsa arbede çıkaracaklarını söyleyerek tehditte bulundukları kabul edilmiştir. Asliye ceza mahkemesi sanıkları eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçundan cezalandırmıştır. Daire, suç tarihindeki metnin yalnızca genel nitelikteki eğitim faaliyetlerinin engellenmesini cezalandırdığını, bireysel eğitim hakkının 13.03.2014’te yürürlüğe giren 6529 sayılı Kanunla kapsama alındığını belirtmiştir. Buna göre eylemlerin “bireysel nitelikteki eğitim ve öğretim hakkının engellenmesine yönelik olduğu, bu itibarla suç tarihindeki yasal düzenlemede suç olarak tanımlanan genel nitelikteki eğitim ve öğretim faaliyetlerinin engellenmesi kapsamında değerlendirilemeyeceği” ve TCK 106 ile 86’ya temas eden tehdit ve yaralama suçlarını oluşturacağı kabul edilmiştir. Hükümler 17.05.2016 tarihinde tebliğnamedeki onama düşüncesinin reddiyle oybirliğiyle bozulmuştur.
Aile içi olaylarda bu suç sıkça gündeme gelir. 4. Ceza Dairesinin 2023 tarihli kararında, kızını dövmekle tehdit ederek okula göndermeyen babanın eylemi suç kabul edilmiş, ancak eylemin kesintisiz sürmesi nedeniyle zincirleme suç artırımı yapılamayacağı vurgulanmıştır. Aynı sözler ayrıca tehdit niteliği taşıyabilir.
Buna karşılık okulda çıkan her tartışma bu suçu oluşturmaz. 2017 tarihli kararda beslenme çantası için sınıfa giren velinin öğretmenle tartışması, 2015 tarihli kararda ise servis şoförüne yapılan bir talimat, özel kast ve hareket unsurları açıklanmadan eğitim hakkının engellenmesi sayılamamıştır.
Kanunun zaman bakımından uygulanması da önemlidir. 2016 tarihli kararda, 6529 sayılı Kanundan önce öğrencilerin sınava girmesini engellemeye yönelik eylemler bu suç kapsamında görülmemiş, tehdit ve kasten yaralama olarak değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım lehe kanun ve kanunilik ilkelerinin sonucudur.
Okul içinde öğrencilere uygulanan idari yaptırımlar için öğrenci disiplin cezası yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Her okul tartışmasını bu suç saymak | Özel kast aranır | Eğitimi engelleme amacını somut olarak gösterin |
| Hareket unsurunu belirtmemek | Cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranış şarttır | Kullanılan yöntemi delillerle ortaya koyun |
| Olay tarihini dikkate almamak | Bireysel eğitim hakkı 2014’te kapsama alındı | 6529 öncesi ve sonrasını ayırın |
| Zincirleme suç artırımı yapmak | Suç temadi eden niteliktedir | Tek suç olarak cezalandırılmasını isteyin |
| Devamsızlık kayıtlarını getirmemek | Engellemenin süresi ispatlanamaz | Okuldan resmi kayıtları isteyin |
| Görgü tanıklarını dinletmemek | Eksik kovuşturma bozma nedenidir | Tanıkların duruşmada dinlenmesini talep edin |
| Tehdit ve yaralamayı ayrıca değerlendirmemek | Eylem başka suçları da oluşturabilir | Suçların nitelendirmesini ayrı ayrı tartışın |
| Aynı sözleri hem tehdit hem hakaret saymak | Bir bütün olarak tek kastla işlenmiş olabilir | Kastın niteliğini değerlendirin |
| Çocuğun korunması tedbirlerini ihmal etmek | Ceza davası tek başına çözüm sağlamaz | Aile mahkemesi yolunu da değerlendirin |
Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi suçu nedir?
TCK m.112’de düzenlenen, cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla eğitim faaliyetlerine, bir kişinin eğitim hakkını kullanmasına veya öğrencilerin toplu kaldığı binalara girilmesine engel olmakla işlenen suçtur.
Cezası nedir?
İki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır.
Çocuğunu okula göndermeyen veli suç işler mi?
Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla çocuğun okula gitmesini engelleyen veli bu suçu işleyebilir. 4. Ceza Dairesi, kızını dövmekle tehdit ederek okula göndermeyen babanın eylemini bu kapsamda değerlendirmiştir.
Okulda öğretmenle tartışmak bu suçu oluşturur mu?
Tek başına oluşturmaz. 4. Ceza Dairesi, beslenme çantası için sınıfa girip öğretmenle tartışan velinin eyleminde eğitim hakkını engelleme özel kastının açıklanması gerektiğini belirterek mahkûmiyeti bozmuştur.
Özel kast ne demek?
Failin mağdurun eğitim ve öğretim hakkını ihlal etme bilinci ve iradesiyle hareket etmesidir. Yargıtay’a göre bu kast yoksa yorum yoluyla suçun manevi unsuru kabul edilemez.
Öğrenciyi sınava sokmamak suç mu?
13.03.2014’ten sonraki olaylarda bireysel eğitim hakkının engellenmesi suç kapsamındadır. 4. Ceza Dairesi, bu tarihten önceki benzer bir olayı eğitim hakkının engellenmesi değil, tehdit ve yaralama olarak değerlendirmiştir.
Uzun süre okula göndermemek cezayı artırır mı?
Suç temadi eden nitelikte olduğundan zincirleme suç artırımı yapılamaz. Engellemenin süresi ise temel cezanın belirlenmesinde değerlendirilebilir.
Servis şoförüne çocuğu almamasını söylemek suç mu?
4. Ceza Dairesi, bu eylemde cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışın nasıl gerçekleştiği açıklanmadan kurulan mahkûmiyet hükmünü bozmuştur.
Yurt veya pansiyona girişin engellenmesi bu suça girer mi?
Evet. TCK m.112/1-c öğrencilerin toplu olarak oturdukları binalara veya eklentilerine girilmesine ya da orada kalınmasına engel olmayı da aynı cezayla düzenlemiştir.
Tehdit de ayrıca cezalandırılır mı?
Olayın koşullarına göre eylem aynı zamanda tehdit veya yaralama suçunu oluşturabilir. Yargıtay bu suçların nitelendirilmesini ayrı ayrı değerlendirmektedir.
Suç şikâyete bağlı mı?
Hayır. TCK m.112’de şikâyet şartı öngörülmemiştir; suç resen soruşturulur.
Okul müdürünün beyanı delil olur mu?
Evet. 4. Ceza Dairesinin 2023 tarihli kararında okul müdürünün mağduru destekleyen beyanları, devamsızlık kayıtlarıyla birlikte sübut için esas alınmıştır.
Kamu hizmetinin engellenmesiyle farkı nedir?
TCK m.113 genel olarak kamu faaliyetlerinin ve kamu hizmetlerinden yararlanmanın engellenmesini düzenler. Eğitim ve öğretim faaliyetlerine ilişkin engellemeler ise TCK m.112’de özel olarak düzenlenmiştir.
Olay 2014 öncesi ise ne olur?
6529 sayılı Kanun öncesinde yalnızca genel eğitim faaliyetlerinin engellenmesi suçtu. Bireysel eğitim hakkına yönelik eski tarihli eylemler bu suçtan cezalandırılamaz; tehdit veya yaralama gibi başka suçlar yönünden değerlendirilir.
Hangi mahkeme görevlidir?
Ceza sınırları dikkate alındığında dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.112 — Eğitim ve öğretim hakkının engellenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.113 — Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkının engellenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.106 — Tehdit
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.86 — Kasten yaralama
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.43 — Zincirleme suç
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.2 — Suçta ve cezada kanunilik ilkesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 6529 sayılı Kanun m.12 — TCK m.112 değişikliği
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.42 — Eğitim ve öğrenim hakkı
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.206 — Delillerin ortaya konulması
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.211 — Tanık beyanlarının okunması
İlgili yazılarımız: Tehdit suçu · Kasten yaralama · Zincirleme suç · Lehe kanun uygulaması · Öğrenci disiplin cezası
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.