Ön Ödeme (TCK m.75): Ödeyince Dava Açılmıyor mu?
Kısaca
- Ön ödeme, hafif suçlarda kamu davasını önleyen bir kurumdur.
- Uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmaz.
- Yalnız adlî para cezası veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis gerektiren suçlarda mümkündür.
- Ödeme süresi tebliğden itibaren on gündür.
- On gün içinde talep edilirse üç eşit taksit imkânı vardır.
- Taksit ödenmezse ön ödeme hükümsüz kalır.
- Dava açılmışsa hâkim bildirimde bulunur, ödeme ile dava düşer.
- Ön ödeme önerisi yapılmadan hüküm kurulamaz.
- Usulüne uygun öneri yapıldıysa ikincisi yapılamaz.
- Beş yıl içinde tekrarda miktar yarı oranında artar.
Bazı suçlarda kanun, cezalandırmadan önce bir çıkış kapısı bırakır: belirlenen parayı süresinde ödeyen kişi hakkında kamu davası açılmaz. Bu kurumun adı ön ödemedir ve uygulamada en çok usul hatası yapılan alanlardan biridir.
Bu yazıda ön ödemeyi; kapsamını, süresini, hesabını ve usulüne aykırılığın sonuçlarını Yargıtay kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
TCK m.75/1: “Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili; a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını, b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı, c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise, hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlî para cezasının aşağı sınırını, Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. Failin on gün içinde talep etmesi koşuluyla bu miktarın birer ay ara ile üç eşit taksit hâlinde ödenmesine Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir. Taksitlerin süresinde ödenmemesi hâlinde önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir. Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasının düşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi bir suçu işleyen faile bu fıkra uyarınca teklif edilecek önödeme miktarı yarı oranında artırılır.”
TCK m.75/2: “Özel kanun hükümleri gereğince işin doğrudan mahkemeye intikal etmesi halinde de fail, hakim tarafından yapılacak bildirim üzerine birinci fıkra hükümlerine göre saptanacak miktardaki parayı yargılama giderleriyle birlikte ödediğinde kamu davası düşer.”
TCK m.75/3: “Cumhuriyet savcılığınca madde kapsamına giren suç nedeniyle önödeme işlemi yapılmadan dava açılması veya dava konusu fiilin niteliğinin değişmesi suretiyle madde kapsamına giren bir suça dönüşmesi halinde de yukarıdaki fıkra uygulanır.”
TCK m.75/5: “Bu madde gereğince kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez.”
CMK m.223/8: Düşme sebeplerinin varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâllerinde davanın düşmesine karar verilir.
Kapsam ve sonuçlar
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Savcılık aşamasında süresinde ödeme | Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir |
| Dava açıldıktan sonra bildirim üzerine ödeme | Kamu davası düşer |
| Ön ödeme yapılmadan dava açılması | Hâkim bildirimde bulunur |
| Fiilin niteliği değişip kapsama girmesi | Hâkim bildirimde bulunur |
| Süresinde ödememe | Yargılamaya devam edilir |
| Taksit ödenmemesi | Ön ödeme hükümsüz kalır |
Karıştırılmaması gereken nokta: Ön ödeme, uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmaz. Bir suç hem uzlaştırmaya hem de ön ödemeye elverişli görünüyorsa önce uzlaştırma hükümleri işletilir. Ayrıca ön ödeme; kişisel hak talebini, malın geri alınmasını ve müsadereyi etkilemez.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Suçun uzlaşma kapsamında olup olmadığını kontrol edin.
- Cezanın üst sınırının altı ayı aşmadığını doğrulayın.
- Tebligatın usulüne uygun yapıldığını inceleyin.
- On günlük süreyi tebliğ tarihinden hesaplayın.
- Ödeyemeyecekseniz on gün içinde taksit talep edin.
- Taksitleri aksatmayın; aksi hâlde ön ödeme hükümsüz kalır.
- Ödeme makbuzunu dosyaya sunun.
- Tutarın doğru hesaplandığını denetleyin.
- Hatalı hesap varsa itiraz edin.
- Öneri hiç yapılmadıysa mahkemeden bildirim isteyin.
- Beş yıl içinde tekrar varsa artırımlı miktarı bekleyin.
- Ödeme yapsanız da müsadere kararı verilebileceğini bilin.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2023/5021, K. 2025/1324, 19.02.2025
Ön ödeme süresinde yapılmışsa mahkûmiyet değil düşme kararı verilmelidir. Sanığa 03.01.2022’de tebliğ edilen ön ödeme önerisindeki tutar 06.01.2022’de ödenmiş, buna rağmen savcılık iddianame düzenlemiş ve mahkeme mahkûmiyete karar vermişti. Daire, TCK m.75 ile CMK m.223/8’i aktardıktan sonra sonucu net biçimde bağlamıştır: “hükümlünün önödeme ihtarında belirtilen miktarı yasal süresi içerisinde 06.01.2022 tarihinde ödediği anlaşılmakla, atılı suçtan açılan kamu davasının 5271 sayılı Kanun’un 223/8. maddesi uyarınca düşürülmesine karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde mahkumiyet hükmü kurulması, Kanun’a aykırı” bulunmuş; karar oy birliğiyle kanun yararına bozulmuş ve hükmedilen cezanın kaldırılmasına karar verilmiştir.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/12003, K. 2022/4767, 10.03.2022
Usulüne uygun ilk ön ödeme önerisi yapılmışsa ikinci bir öneri yapılamaz; ikinci öneriye dayanan ödeme süresinde sayılmaz. Soruşturmada usulüne uygun tebliğ edilen ön ödeme önerisine uyulmaması üzerine dava açılmış, mahkeme bu kez sanığın işyeri adresine yeni bir öneri tebliğ etmiş ve sanığın ödeme yapması üzerine düşme kararı vermişti. Daire, “sanığa yapılan ilk ön ödeme önerisinin usulüne uygun olduğu gözetildiğinde, ikinci ön ödeme önerisi yapılamayacağının anlaşılması karşısında, yasal süresi içerisinde gerçekleştirilen bir ön ödemeden bahsetmenin mümkün olmadığı gözetilerek yargılamaya devam edilmesi gerekirken, ön ödemeye dayalı olarak mahkemece yazılı şekilde düşme kararı verilmesi” nedeniyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2021/14816, K. 2022/9395, 16.05.2022
Hatalı hesaplanan ön ödeme bildirimi geçersizdir ve muhakeme şartını gerçekleştirmez; mahkeme doğru tutarı bildirmelidir. Savcılık, alt sınırı 1.000 gün adlî para cezası olan suç için ön ödeme miktarını 100.009 TL olarak bildirmişti. Daire, doğru hesabı göstermiştir: “sanığın ödemesi için öngörülen ön ödeme miktarının, TCK’nun 52. maddesindeki alt sınıra göre 20 TL’den öngörülen süreyle çarpılması sonucu hesaplanacak 20.000,00 TL olması gerekirken savcılık tarafından 100.000,00 TL olarak hesaplanması, dolayısıyla hatalı hesaplanan geçersiz ön ödeme bildiriminin, soruşturma ve kovuşturma şartını yerine getirmediği” saptanmıştır. Yapılması gereken de gösterilmiştir: “mahkemece TCK’nun 75. maddesi gereği hakim tarafından hesaplanacak ön ödeme tutarının süresi içinde ödenmesinin, tüm sonuçlarıyla birlikte sanığa bildirilmesiyle kovuşturmaya devam edilmesi gerekir.” Hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2023/2391, K. 2025/891, 23.01.2025
On günlük süre içinde ödeme yapıldığı belgelenirse kamu davasının düşmesine karar verilir. Önceki aşamada hüküm, “TCK’nın 75. maddesi uyarınca ön ödemeye ilişkin işlemler yerine getirildikten sonra sonucuna göre sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesinde zorunluluk bulunması” gerekçesiyle bozulmuştu. Bozmadan sonra mahkeme, TCK m.75/6 ve CMK m.223/8 uyarınca davanın düşmesine karar vermişti. Daire, sanığın “ön ödeme ihtaratına uyarak tebliğ tarihinden itibaren 10 gün içerisinde ödeme yaptığına ilişkin makbuzu mahkemeye sunduğu” tespitiyle katılan vekilinin temyiz sebeplerini reddederek hükmü oy birliğiyle onamıştır.
Dört karar, ön ödemenin bir “indirim” değil, muhakeme şartı olduğunu gösteriyor: kapsama giren bir suçta usulüne uygun ön ödeme önerisi yapılmadan yargılamaya devam edilip hüküm kurulması, tek başına bozma sebebidir. Bu nedenle uygulamadaki tartışmalar çoğunlukla üç noktada toplanıyor. Birincisi hesap: 16.05.2022 tarihli kararın gösterdiği gibi tutar, kanun maddesindeki cezanın alt sınırı esas alınarak hesaplanır; fahiş ya da yanlış hesaplanmış bir bildirim geçersizdir ve muhakeme şartını yerine getirmiş sayılmaz. Böyle bir durumda mahkemenin yapması gereken yargılamaya devam etmek değil, doğru tutarı sonuçlarıyla birlikte sanığa bildirmektir. İkincisi tek fırsat kuralı: 10.03.2022 tarihli karara göre usulüne uygun bir öneri bir kez yapıldıysa, ikinci bir öneriyle süre yeniden başlatılamaz — ilk öneriye uymayan sanık hakkında yargılamaya devam edilir. Üçüncüsü süre ve belge: 19.02.2025 ve 23.01.2025 tarihli kararların ortak yönü, ödemenin on günlük süre içinde yapıldığının makbuzla ortaya konulmasının tek başına düşme sonucunu doğurmasıdır; bu belge dosyaya girdiğinde mahkûmiyet hükmü kurulamaz. Son olarak iki sınır akılda tutulmalıdır: ön ödeme uzlaşma kapsamındaki suçlarda uygulanmaz ve ödeme yapılmış olması kişisel hak talebini, malın geri alınmasını ve müsadereyi etkilemez. Beş yıl içinde ön ödemeye tabi yeni bir suç işleyen fail bakımından teklif edilecek miktarın yarı oranında artırılacağı da göz ardı edilmemelidir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| Uzlaşma kapsamındaki suçta ön ödeme uygulamak | Bu suçlar kapsam dışıdır |
| Öneri yapmadan yargılamaya devam etmek | Bildirim zorunludur, aksi hâlde bozma sebebidir |
| Tutarı üst sınırdan hesaplamak | Alt sınır esas alınır |
| Hatalı bildirimi geçerli saymak | Geçersiz bildirim muhakeme şartını yerine getirmez |
| İkinci kez öneri yapmak | Usulüne uygun ilk öneriden sonra ikincisi yapılamaz |
| On günü tebligat tarihinden saymamak | Süre tebliğ ile başlar |
| Taksit talebini geç yapmak | Talep on gün içinde yapılmalıdır |
| Makbuzu dosyaya sunmamak | Ödeme belgeyle ortaya konmalıdır |
| Ödemeyle müsaderenin de kalkacağını sanmak | Müsadere ve kişisel hak etkilenmez |
Sık sorulan sorular
Ön ödeme nedir?
Kapsama giren hafif suçlarda, belirlenen parayı süresinde ödeyen fail hakkında kamu davası açılmamasını sağlayan kurumdur.
Hangi suçlarda uygulanır?
Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren ya da kanun maddesindeki hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda.
Uzlaştırma ile ilişkisi nedir?
Uzlaşma kapsamındaki suçlar ön ödemenin dışındadır; bu suçlarda uzlaştırma hükümleri işletilir.
Miktar nasıl hesaplanır?
Adlî para cezası maktu ise o miktar, değilse aşağı sınırı; hapis cezasında alt sınırın karşılığı olarak her gün için kanunda öngörülen tutar üzerinden hesaplanan miktar, soruşturma giderleriyle birlikte.
Süre ne kadar?
Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğden itibaren on gün.
Taksitle ödeyebilir miyim?
Evet. On gün içinde talep edilmesi koşuluyla, birer ay arayla üç eşit taksit hâlinde ödemeye Cumhuriyet savcısı karar verir.
Taksiti aksatırsam ne olur?
Ön ödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir.
Dava açıldıktan sonra ön ödeme mümkün mü?
Evet. İş doğrudan mahkemeye intikal etmişse ya da savcılık ön ödeme işlemi yapmadan dava açmışsa, hâkimin bildirimi üzerine ödeme yapılırsa kamu davası düşer.
Fiilin niteliği sonradan değişirse?
Dava konusu fiil, niteliğinin değişmesiyle kapsama giren bir suça dönüşürse yine bildirim yapılır.
Öneri yapılmadan hüküm kurulabilir mi?
Hayır. Ön ödeme bir muhakeme şartıdır; öneri yapılmadan kurulan hüküm bozulur.
Yanlış hesaplanan bildirim geçerli mi?
Hayır. Hatalı hesaplanmış bildirim geçersizdir ve soruşturma/kovuşturma şartını yerine getirmez.
İkinci kez öneri yapılabilir mi?
Usulüne uygun ilk öneri yapılmışsa ikinci bir öneri yapılamaz.
Ödersem sabıka kaydım olur mu?
Ödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları, yalnızca bu maddedeki amaçla kullanılmak üzere kendine mahsus bir sisteme kaydedilir.
Tekrar suç işlersem?
Taksirli suçlar hariç, önceki karardan itibaren beş yıl içinde ön ödemeye tabi bir suç işleyen faile teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır.
Ödeme müsadereyi engeller mi?
Hayır. Kamu davasının açılmaması veya ortadan kaldırılması; kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez.
İlgili mevzuat
- 5237 sayılı TCK m.52 — adlî para cezası
- 5237 sayılı TCK m.74 — ödenen adlî para cezasının geri alınamaması
- 5237 sayılı TCK m.75 — önödeme
- 5271 sayılı CMK m.171 — kamu davasının açılmasının ertelenmesi
- 5271 sayılı CMK m.174 — iddianamenin iadesi
- 5271 sayılı CMK m.223/8 — düşme kararı
- 5271 sayılı CMK m.250 — seri muhakeme usulü
- 5271 sayılı CMK m.251 — basit yargılama usulü
- 5271 sayılı CMK m.253-255 — uzlaştırma
- 5271 sayılı CMK m.309 — kanun yararına bozma
Ceza hukukuyla ilgili diğer yazılarımız: uzlaştırma nedir, seri muhakeme usulü ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Ön ödemede tebligat tarihi ve tutarın doğruluğu sonucu belirler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.