Taahhüdü İhlal: İcra Dairesinde Verilen Söz Tutulmazsa
İcra dairesinde alacaklıyla anlaşıp “şu tarihte şu kadar ödeyeceğim” diyen borçlu, bu sözü tutmazsa yalnızca takiple karşılaşmaz — tazyik hapsi istemiyle karşı karşıya kalabilir. İcra ve İflas Kanunu m.340’ta düzenlenen bu duruma ödeme şartını ihlâl ya da halk arasındaki adıyla taahhüdü ihlal denir.
Yaptırım: tazminat değil, tazyik hapsi
İİK m.340 uyarınca, borçlu icra dairesinde alacaklının muvafakatiyle kararlaştırılan borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlâl ederse; alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.
Bu bir ceza değil, zorlama tedbiridir: amaç cezalandırmak değil, borçluyu ödemeye zorlamaktır. Bu nedenle borç ödendiğinde ya da alacaklı şikâyetinden vazgeçtiğinde borçlu tahliye edilir. Hapis, adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez.
Taahhüdün geçerli olması için aranan şartlar
Uygulamada taahhütlerin önemli bir bölümü geçersizdir ve şikâyet bu nedenle reddedilir. Aranan koşullar:
- Alacaklının kabulü. Taahhüt, alacaklının ya da vekilinin muvafakatiyle yapılmalıdır. Borçlunun tek taraflı beyanı taahhüt sayılmaz.
- Borç miktarının kalem kalem belirlenmiş olması. Bu en kritik şarttır. Taahhüt tutanağında asıl alacak, işlemiş faiz, takip masrafları, vekâlet ücreti ve varsa diğer kalemler ayrı ayrı gösterilmeli; toplam borç ile ödenecek taksitlerin miktarı ve tarihleri tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır.
- İşleyecek faizin belirlenmiş olması. Taahhüt tarihinden sonra işleyecek faizin hesaplanabilir olması gerekir.
- Borçlunun taahhüdü anlayarak kabul etmesi ve tutanağın usulüne uygun düzenlenmesi.
Bu unsurlardan biri eksikse taahhüt geçersiz sayılır ve tazyik hapsi verilemez. Savunmanın çıkış noktası her zaman taahhüt tutanağının incelenmesidir.
Şikâyet süresi
İİK m.347 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Burada “fiilin işlendiği tarih”, taahhüt edilen taksitin ödenmediği tarihtir.
Süre hak düşürücüdür ve icra mahkemesince resen gözetilir.
“Makbul sebep” savunması
Kanun, ödeme şartının makbul bir sebep olmaksızın ihlâlini arar. Borçlunun ödeme gücünü kaybetmesine yol açan ve kendisinden kaynaklanmayan durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir: ağır hastalık, iş kaybı, doğal afet, işyerinin kapanması gibi. Bu savunmanın belgeyle desteklenmesi gerekir — sağlık raporu, işten çıkış bildirgesi, kapanış belgesi.
Buna karşılık genel ekonomik güçlük iddiası, tek başına makbul sebep sayılmayabilir.
Borçlu ne yapmalı?
- Taahhüt tutanağını inceleyin. Kalemler ayrı ayrı yazılmış mı? Toplam borç ve taksitler net mi? İşleyecek faiz belirlenmiş mi? Eksiklik varsa şikâyetin reddi istenir.
- Alacaklının muvafakatini kontrol edin. Tutanakta alacaklı ya da vekilinin imzası/kabulü var mı?
- Şikâyet süresini hesaplayın. Üç ay ve bir yıllık süreler geçmişse şikâyet reddedilir.
- Makbul sebebinizi belgeleyin.
- Ödeme yapın ya da yapılandırın. Tazyik hapsi bir zorlama tedbiri olduğundan, borcun ödenmesi hâlinde karar kalkar.
- Duruşmaya katılın. İcra ceza yargılamasında savunma yapılmaması, aleyhe sonuç doğurur.
Alacaklı ne yapmalı?
- Taahhüdü doğru düzenletin. Kalemleri ayrı ayrı yazdırın; toplam borcu, taksit tutar ve tarihlerini, işleyecek faizi tutanağa geçirin. Bu, sonraki şikâyetin tek dayanağıdır.
- Süreyi kaçırmayın. Ödenmeyen ilk taksitten itibaren süre işlemeye başlar.
- Şikâyeti icra mahkemesine yapın — görevli mahkeme icra (ceza) mahkemesidir.
Sık karıştırılan iki kurum
- Nafaka borcunun ödenmemesi (İİK m.344): ayrı bir düzenlemedir ve nafaka hükmüne uymayan borçlu hakkında uygulanır. Ayrıntı: nafaka kaldırma ve azaltma.
- Mal beyanında bulunmama (İİK m.337): yine ayrı bir yaptırıma tabidir.
Borcun kendisine itirazınız varsa yol farklıdır: ödeme emrine itiraz için icra takibine itiraz dilekçesi, borçlu olmadığınızın tespiti için menfi tespit davası, maaş haczi için haczedilmezlik şikâyeti örneklerimize bakabilirsiniz.
Bursa’daki icra süreçleri için Bursa’da icra takibi ve itiraz sayfamıza, alan bilgisi için İcra ve Tazminat Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.