SGK Maluliyet Oranına İtiraz Nasıl Yapılır? Rapor Zinciri ve İtiraz Yolu
Kısaca
- Sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 olmalıdır.
- Oran, Kurum Sağlık Kurulu tarafından belirlenir.
- Karara karşı Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilebilir (5510 s.K. m.95).
- Yüksek Sağlık Kurulu raporu yalnızca Kurumu bağlar.
- Sigortalı ve işveren için bağlayıcı değildir.
- Mahkeme, Adli Tıp Kurumu veya tıp fakültelerinden rapor alabilir.
- Raporlar çelişirse çelişki Adli Tıp Üst Kurulunca giderilir.
- Bu prosedür tüketilmeden hüküm kurulamaz.
- Sürekli iş göremezlik ile malullük farklı sigorta kollarıdır.
- Farklı oran veren rapor, farkın nedenini açıklamalıdır.
Kısa cevap: Sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 olmalıdır ve oran Kurum Sağlık Kurulu tarafından belirlenir. Karara karşı Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edilebilir (5510 s.K. m.95); Yüksek Sağlık Kurulu raporu yalnızca Kurumu bağlar, sigortalı ve işveren için bağlayıcı değildir.
İş kazası veya meslek hastalığı sonrası dosyanın kaderini tek bir sayı belirler: meslekte kazanma gücü kayıp oranı. Bu oran hem SGK gelirini hem de işverene açılacak tazminat davasındaki hesabı doğrudan etkiler.
Bu yazıda oranın nasıl belirlendiğini, itiraz yolunu, hangi kurulun raporunun kimi bağladığını ve mahkemenin izlemesi gereken sırayı Yargıtay 10. Hukuk Dairesi kararlarıyla ele alıyoruz.
Kanunî dayanak
5510 sayılı Kanun m.19/1: “İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.”
Aynı maddenin üçüncü fıkrası: “Sürekli iş göremezlik geliri, sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanır. Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, 17 nci maddeye göre hesaplanan aylık kazancının %70’i oranında gelir bağlanır. Sürekli kısmî iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı kendisine ödenir. Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır.”
Rapor zinciri
| Sıra | Merci | Bağlayıcılığı |
|---|---|---|
| 1 | Yetkili sağlık hizmeti sunucusu sağlık kurulu | Kurum kararına esas |
| 2 | Kurum Sağlık Kurulu | Kurum kararı |
| 3 | Yüksek Sağlık Kurulu (itiraz) | Yalnız Kurumu bağlar |
| 4 | Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulu / tıp fakültesi | Mahkemece takdir edilir |
| 5 | Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu | Çelişkiyi kesin olarak giderir |
Kritik nokta: Sürekli iş göremezlik, kısa vadeli sigorta kollarına (iş kazası ve meslek hastalığı) ilişkindir. Malullük ise uzun vadeli sigorta kolundadır. Talep sürekli iş göremezlik oranının tespitine yönelikken hükümde “maluliyet tespiti” denilmesi bozma sebebi sayılmaktadır.
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kazayı işverene ve SGK’ya süresinde bildirin.
- Tedavi ve kontrol muayenelerini aksatmayın; her belgeyi saklayın.
- Kurum Sağlık Kurulu kararını yazılı olarak talep edin.
- Karara Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edin.
- İtiraz dilekçesinde hangi arızanın değerlendirilmediğini yazın.
- Sonuç olumsuzsa tespit davası açın; SGK’yı ve işvereni hasım gösterin.
- Mahkemeden Adli Tıp Kurumu raporu talep edin.
- Çelişki varsa Üst Kurul incelemesini isteyin.
- Raporda Yönetmelik hükümlerine atıf yapılmasını sağlayın.
- Oranı düşük bulan raporun gerekçesini sorgulatın.
- Oranın başlangıç tarihinin de belirlenmesini isteyin.
- Kesinleşen orana göre tazminat davasını yapılandırın.
Yargı kararları ne diyor?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2025/78, K. 2025/1487, 05.02.2025
Yüksek Sağlık Kurulu raporu alınmadan, kanunda öngörülen prosedür tüketilmeden hüküm kurulamaz. Daire, izlenecek yolu şöyle tarif etmiştir: “Kurum sağlık tesisleri tarafından raporlara dayanılarak verilen kararlara karşı ilgililerin S.S. Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz hakları mevcuttur. Söz konusu kurulun raporlarının Kurumu bağlayacağı diğer ilgililer yönünden bağlayıcı olmayıp, Adli Tıp Kurumu Başkanlığı veya tıp fakültelerinin ilgili ana bilim dalı konseylerinden … inceleme ve araştırma yapılmasını isteyebilecekleri 28.06.1976 tarih ve 6/4 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararının gereğidir.” Çelişki hâlinde ise “çelişkinin Adlî Tıp Kurumu Başkanlığı Adli Tıp Üst Kurulu tarafından giderilerek, sigortalının sürekli iş göremezlik oranı ve başlangıç tarihi kesin olarak karara bağlanması da zorunludur.” Dosyada Yüksek Sağlık Kurulundan rapor alınmadığı saptanarak, “5510 sayılı Kanun’un 95. maddesinde öngörülen prosedür tüketilmeden sonuca gidildiği” gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/2179, K. 2024/4319, 24.04.2024
Üst Kurulun dayandığı ölçüt önceki kurullarca değerlendirilmemişse, aynı ölçüt üzerinden yeniden rapor alınmalıdır; ayrıca sürekli iş göremezlik ile maluliyet birbirinin yerine geçmez. Yüksek Sağlık Kurulu ile Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu kayıp bulunmadığını bildirmiş, Adli Tıp 2. Üst Kurulu ise %13 oran belirlemişti. Daire, Üst Kurulun dayandığı “kişide oluşan lomber vertebrada %20 yükseklik kaybı, yönetmeklikte yer alan %30 yükseklik kaybına kıyaslanarak değerlendirildiği” kriterinin önceki kurullarca dikkate alınmadığını saptayarak, “sırasıyla … Bölge Sağlık Kurulu, Yüksek Sağlık Kurulu ve Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulu’ndan söz konusu kriter çerçevesinde bir rapor alınıp çelişki oluştuğunda en son yine Adli Tıp Kurumu 2. İhtisas Kurulu’ndan rapor alınarak elde edilecek sonuca göre bir karar verilmesi” gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca “talebin iş kazasına dayalı olarak sürekli iş göremezlik oranının tespitine ilişkin olmasına karşılık İlk Derece Mahkemesince maluliyet tespitine karar verilmesi yerinde görülmemiştir” denilerek karar oy birliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2021/6745, K. 2023/5484, 16.05.2023
Farklı bir oran belirleyen rapor, bu farkın hastalığın ilerlemesinden mi yoksa değerlendirme farkından mı kaynaklandığını açıklamalıdır. Dosyada Kurum Sağlık Kurulu ve Yüksek Sağlık Kurulu oranı %14 olarak belirlemiş, Adli Tıp 3. İhtisas Dairesi ve ardından Adli Tıp Genel Kurulu ise %29 saptamıştı. Daire, “Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu’nun anılan raporunda Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan farklı bir sürekli iş göremezlik oranı belirlemesinin nedeninin açıklanmadığı, bu farklılığın hareket kısıtlılıklarının ilerleyip gelişmesinden mi yoksa hekimler arasındaki değerlendirme farkından mı kaynaklandığı yönünde bir açıklama bulunmadığı” tespitini yapmıştır. Daire, farklılığın “değişen gelişen bir durumdan kaynaklanıp kaynaklanmadığı konusunda rapor alınmadan sonuca gidilmesi”ni hatalı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2023/11605, K. 2023/13119, 20.12.2023
Gelir bağlanabilmesi için meslekte kazanma gücünün %10 azalmış olması ve azalmanın tarihinin de belirlenmesi gerekir; talep ile hüküm aynı sigorta koluna ilişkin olmalıdır. Daire, önce eşiği hatırlatmıştır: “sigortalının sürekli iş göremezlik geliri alabilmesi için meslekte kazanma gücünün % 10 oranında azalmış olması ve azalma olan tarihin tespiti gerekmektedir.” Somut olayda kabul kararı yerinde bulunmuş; ancak “davacının iş kazası sonrası kısa vade sigorta kollarından sürekli iş göremezlik oranının tespitini talep ettiği halde, mahkemece hüküm fıkrasında uzun vade sigorta kollarından malülüyet oranının tespiti şeklinde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir” denilmiş, bu eksikliğin giderilmesi yeniden yargılama gerektirmediğinden hüküm düzeltilerek onanmıştır.
Dört karar birlikte okunduğunda oran uyuşmazlıklarının neden yıllara yayıldığı görülüyor. Yargıtay burada esasa değil, usule odaklanıyor ve sıkı bir sıra dayatıyor: Kurum Sağlık Kurulu → Yüksek Sağlık Kurulu → Adli Tıp ihtisas kurulu veya tıp fakültesi → çelişki varsa Adli Tıp Üst Kurulu. 05.02.2025 tarihli karar bu sıranın atlanamayacağını, Yüksek Sağlık Kurulu raporu dosyada yokken varılan sonucun ayakta kalmayacağını söylüyor. Sıranın anlamı bağlayıcılıkta gizli: Yüksek Sağlık Kurulunun raporu Kurumu bağlar, sigortalıyı bağlamaz — yani SGK’nın “oran yoktur” demesi yolun sonu değil, başlangıcıdır. 24.04.2024 ve 16.05.2023 tarihli kararlar ise raporların içeriğine giriyor: Üst Kurul farklı bir ölçüt kullanmışsa önceki kurullar o ölçüt üzerinden yeniden değerlendirme yapmalı; %14 ile %29 gibi ciddi bir fark varsa bunun tabloların ilerlemesinden mi yoksa hekim takdirinden mi kaynaklandığı raporda yazmalı. Son olarak 20.12.2023 tarihli karar iki teknik ayrıntıyı hatırlatıyor: gelir için eşik %10‘dur ve azalmanın tarihi de tespit edilmelidir; ayrıca iş kazasına dayalı talep “sürekli iş göremezlik”, uzun vadeli sigorta kolundaki talep ise “malullük”tür — dilekçede ve hükümde bu ayrım korunmalıdır. Pratik özet: oran bir tıp sorunu kadar bir usul sorunudur.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| SGK kararını kesin sanmak | Yüksek Sağlık Kurulu raporu sigortalıyı bağlamaz |
| Doğrudan Adli Tıp raporuyla yetinmek | Kanundaki sıra tüketilmelidir |
| Çelişkiyi Üst Kurula götürmemek | Çelişki Üst Kurulca kesin olarak giderilir |
| “Maluliyet” ile “iş göremezlik” ayrımını atlamak | Farklı sigorta kollarıdır |
| Oranın başlangıç tarihini istememek | Tarih gelir başlangıcını belirler |
| Kontrol muayenesine gitmemek | Rapor süreci ve oran olumsuz etkilenir |
| Tüm arızaları dilekçede saymamak | Değerlendirilmeyen arıza orana yansımaz |
| Tazminat davasını oran kesinleşmeden bitirmek | Oran hesabın temelidir |
| SGK’yı hasım göstermemek | Tespit davasında Kurum taraf olmalıdır |
Sık sorulan sorular
Sürekli iş göremezlik geliri için oran kaç olmalı?
Meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalmış olması gerekir.
Oranı kim belirler?
Yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulu raporlarına dayanılarak Kurum Sağlık Kurulu belirler.
Karara nasıl itiraz ederim?
5510 sayılı Kanun’un 95. maddesi uyarınca Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilirsiniz.
Yüksek Sağlık Kurulu raporu beni bağlar mı?
Hayır. Bu kurulun raporu Kurumu bağlar; sigortalı ve diğer ilgililer yönünden bağlayıcı değildir.
Mahkeme hangi kurumdan rapor alır?
Adli Tıp Kurumu Başkanlığından veya tıp fakültelerinin ilgili ana bilim dalı konseylerinden inceleme ve araştırma yapılmasını isteyebilir.
Raporlar çelişirse ne olur?
Çelişki, Adli Tıp Kurumu Üst Kurulu tarafından giderilir; oran ve başlangıç tarihi kesin olarak karara bağlanır.
Adli Tıp raporu alınmışsa Yüksek Sağlık Kurulu şart mı?
Evet. Kanunda öngörülen prosedür tüketilmeden sonuca gidilmesi bozma sebebidir.
Sürekli iş göremezlik ile malullük aynı şey mi?
Hayır. Sürekli iş göremezlik iş kazası ve meslek hastalığına ilişkin kısa vadeli, malullük ise uzun vadeli sigorta koludur.
Gelir nasıl hesaplanır?
Sürekli tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i; kısmî iş göremezlikte bu tutarın iş göremezlik derecesi oranındaki kısmı ödenir.
Başkasının bakımına muhtaçsam?
Bu durumda gelir bağlama oranı %100 olarak uygulanır.
Gelir ne zaman başlar?
Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi; geçici iş göremezlik tespit edilmeden sürekli iş göremezliğe geçilmişse buna ait sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar.
Durumum kötüleşirse oran yeniden belirlenir mi?
Evet. Gelir bağlanmış sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi hâlinde kayıp oranı, aynı sağlık kurullarından alınacak raporlara göre yeniden tespit olunur.
İkinci bir iş kazası geçirirsem?
Engellilik hâllerinin bütünü göz önüne alınarak son kaza sırasındaki kazanç üzerinden gelir hesaplanır; bu tutar ilk gelirden az ise gelir ilk kazanç üzerinden ödenir.
Oran tazminat davamı nasıl etkiler?
İşverene karşı açılacak maddi tazminat hesabı, kesinleşen kayıp oranı ile kusur dağılımı üzerinden yapılır; oran değişirse hesap da değişir.
Dava hangi mahkemede açılır?
Sürekli iş göremezlik oranının tespiti davaları iş mahkemesinde (bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesinde) görülür.
İlgili mevzuat
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13 — iş kazası tanımı ve bildirim
- 5510 sayılı Kanun m.14 — meslek hastalığı
- 5510 sayılı Kanun m.17 — günlük kazancın hesabı
- 5510 sayılı Kanun m.18 — geçici iş göremezlik ödeneği
- 5510 sayılı Kanun m.19 — sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanma
- 5510 sayılı Kanun m.21 — işverenin ve üçüncü kişilerin sorumluluğu
- 5510 sayılı Kanun m.95 — sağlık raporlarının usul ve esasları
- 5510 sayılı Kanun m.97 — isteğe bağlı hak düşürücü süreler
- Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği
- 2659 sayılı Adlî Tıp Kurumu Kanunu m.26 — üst kurul incelemesi
İlgili diğer yazılarımız: geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazasında kusur oranı ve meslek hastalığı.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Oran uyuşmazlıklarında rapor sırasına uyulması sonucu belirler; somut durumunuz için bir avukata başvurmanız yerinde olur.