Devlet Hastanesine Dava: Hizmet Kusuru ve Tam Yargı Davası
- Kamu sağlık hizmetinden doğan zararlar idari yargıda tam yargı davasıyla istenir.
- Hizmet kusuru: hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk.
- Hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hâllerinde gerçekleşir.
- Tıbbi kayıtların gereği gibi tutulmaması tek başına hizmet kusuruna sebebiyet verebilir.
- Manevi tazminat için ağır hizmet kusuru şartı aranmaz; yeterli hizmet alamamaktan doğan üzüntü de yeterlidir.
- Dava öncesi idareye başvuru zorunludur: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde eylemden itibaren 5 yıl.
- Adli Tıp raporları arasında çelişki varsa Üst Kuruldan rapor alınmadan hüküm kurulamaz.
Zarar bir devlet ya da üniversite hastanesinde doğmuşsa dava, hekime karşı asliye hukuk mahkemesinde değil, idareye karşı idari yargıda açılır.
Bu davanın adı tam yargı davasıdır ve kendi kuralları vardır.
Dayanak
Anayasa m.125/son: idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. 2577 sayılı İYUK m.2/1-b ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarını idari dava türleri arasında sayar.
Ayrıca Anayasa m.56, Devlete herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak bakımından pozitif bir yükümlülük yüklemiştir.
Hizmet kusuru nedir?
Hizmet kusuru, idarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanır ve hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hâllerinde gerçekleşir. Hizmet kusurundan doğan sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenidir.
İdarelerin, kamu hizmetlerinin gereği gibi işlemesini sağlayacak organizasyonu yaparak, yeterli araç ve gereçle donatılmış bina, tesis ve araçlarda, hizmetin özelliğine uygun olarak seçilen ve yetişmiş personelle hizmeti yürütme yükümlülüğü tartışmasızdır.
Sağlık hizmetinde ölçüt
Zarar görenin hizmetten yararlanan durumunda olduğu ve hizmetin riskli bir nitelik taşıdığı sağlık hizmetinde, idarenin tazmin yükümlülüğünün doğması için zararın idarenin hizmet kusuru sonucu meydana gelmiş olması gerekir.
| Kamu hastanesi | Özel hastane | |
|---|---|---|
| Yargı kolu | İdari yargı | Adli yargı |
| Dava türü | Tam yargı | Tazminat |
| Davalı | İdare | Hekim + hastane |
| Ön başvuru | Zorunlu (m.13) | Zorunlu değil |
Süre: 1 yıl ve 5 yıl
İYUK m.13: idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekir.
İdareye başvuru dava ön şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, İYUK m.16/4 uyarınca nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir.
Manevi tazminatın ölçütü
Manevi zararın varlığı, yalnızca şeref ve onur kırıcı eylemlere maruz kalmaya ya da vücut bütünlüğünün ihlaline bağlı değildir: idarenin kamu hizmetini gereği gibi eksiksiz sunamaması nedeniyle ilgililerin yeterli hizmet alamamalarından dolayı üzüntü ve sıkıntı duymaları da manevi tazminata hükmedilmesi için yeterlidir.
Miktar belirlenirken; olayın, zararın ve idarenin kusurunun ağırlığını ortaya koyacak, hukuka aykırılığı özendirmeyecek, benzeri olayların bir daha yaşanmaması için caydırıcı ve aynı zamanda cezalandırıcı olacak bir düzey aranır; ancak hakkaniyetli olmalı ve makul bir tutarı aşmamalıdır.
Ne yapmalı?
- Süreyi kaçırmadan idareye yazılı başvuru yapın (1 yıl / 5 yıl).
- Tam hasta dosyasını — epikriz, acil kayıt, konsey kararı, onam formu — talep edin.
- Dosyada yakınma kısmının boş bırakılıp bırakılmadığını kontrol edin; kayıt eksikliği lehinize sonuç doğurabilir.
- Yazılı onam alınmamışsa bunu ayrı bir hizmet kusuru başlığı olarak ileri sürün.
- Adli Tıp raporuna iki hafta içinde itiraz edin; çelişki varsa Üst Kurul talep edin.
- Maddi zarar için fatura, yol, bakıcı ve tedavi belgelerini mutlaka sunun.
- Manevi tazminatı yalnızca hasta için değil, eş, anne-baba ve çocuklar için de talep edin.
- Danıştay 10. Dairesi, E.2021/208, K.2022/861, 21.02.2022 Tıbbi kayıt tutulmaması başlı başına hizmet kusurudur. Kollarında, göğsünde ve sırtında ağrı şikâyetiyle acil servise başvuran hasta, üst solunum yolu enfeksiyonu ön tanısıyla enjeksiyon yapılıp taburcu edilmiş, ertesi sabah kalp krizinden vefat etmişti. Hasta yakınları ile hekimin beyanları arasında, göğüs ve kol ağrısından söz edilip edilmediği konusunda açık çelişki vardı; Adli Tıp raporları da çelişkiyi vurgulayıp aydınlatma görevinin mahkemede olduğunu belirtmişti. Daire’nin tespiti şudur: hastane evrakında tanı bilgisi yazılmış, hasta yakınmaları kısmı boş bırakılmıştı; bu nedenle “davacı yakınlarının iddiasının aksinin ortaya konulamamış olması, tıbbi kayıtların gereği gibi düzgün tutulmaması, bu suretle maddi gerçeğin açıklığa kavuşturulmasının önlenmesi açısından hizmet kusuruna sebebiyet vermektedir.” Buna karşılık tanı ve tedavideki kusur, kayıt eksikliği yüzünden kesin olarak denetlenemediğinden bu yöndeki iddianın net biçimde ortaya konulamadığı da belirtilerek, manevi tazminat miktarının yeniden belirlenmesi gerektiği sonucuna varıldı; kararın manevi tazminata ilişkin kısmı oy birliğiyle bozuldu, maddi tazminata ilişkin kısım onandı.
- Danıştay 10. Dairesi, E.2023/64, K.2024/3640, 02.10.2024 Kusur yoksa bile onam alınmamışsa tazminat gündeme gelir; yakınlar da tazminat alır. Halsizlik ve ateş şikâyetiyle devlet hastanesine başvuran hastaya kas içi enjeksiyon uygulanmış, ardından enjeksiyon nöropatisi gelişerek hasta %55 oranında engelli hâle gelmişti. Adli Tıp raporu ilacın ve tekniğin uygun olduğunu, durumun her türlü dikkat ve özene rağmen gelişebilen komplikasyon sayıldığını bildirmişti. Bölge İdare Mahkemesi buna rağmen, risklerin anlatılıp yazılı onam alınmamış olması hâlinde hastanın aydınlatılarak onay verme hakkının elinden alınmış olacağı gerekçesiyle hasta lehine manevi tazminata hükmetti. Danıştay, davalı idarenin “ağır hizmet kusuru bulunmadığı” ve “yazılı onam şartı bulunmadığı” yönündeki temyiz istemini reddetti. Dahası, hastanın %55 engelli hâle geldiği ve bu süreçte hem kendisinin hem ailesinin manevi olarak ciddi şekilde yıprandığı gözetildiğinde, hasta dışındaki davacılar — eş, anne ve çocuklar — yönünden manevi tazminat isteminin reddedilmesinde hukuki isabet görmeyerek kararın bu kısmını oy birliğiyle bozdu.
- Danıştay 10. Dairesi, E.2022/815, K.2025/2288, 29.04.2025 Epikrizde yazmayan “sözlü öneri” kabul edilmez; 15.000 TL düşük bulundu. Cezaevinde hükümlü olan davacı, makatta kanama şikâyetiyle iki kez genel cerrahi polikliniğine başvurmuş, dış hemoroid teşhisiyle medikal tedaviye alınmış; üç ay sonra yapılan kolonoskopi ve biyopsi ile adenokarsinom saptanmıştı. Adli Tıp raporu, “rektal kanamayla gelen bir hastada hemoroid tanısı konulsa dahi, daha yukarı seviyeden bir kanama olabileceği, bu kanamanın da tümöre ait olabileceği düşünülerek mutlaka kolonoskopi istenmesi gerektiği” görüşünü içeriyor, ancak hekimlerin kolonoskopiyi sözlü olarak önermiş olabileceğini belirtiyordu. İdare Mahkemesi, idari işlemlerde ve idari yargılamada yazılılık ilkesinin esas olduğunu vurgulayarak sözlü öneri iddiasının araştırılmasına imkân bulunmadığını, dolayısıyla kolonoskopi önerilmemiş sayılacağını kabul etti ve teşhisin yaklaşık üç ay geciktiği gerekçesiyle 15.000,00 TL manevi tazminata hükmetti. Danıştay, davalı idarenin temyiz istemini reddetti; maddi tazminatın reddine ilişkin kısmı onadı; manevi tazminat miktarını ise “uğranılan zarara göre düşük kaldığı” gerekçesiyle oy birliğiyle bozdu.
- Danıştay 10. Dairesi, E.2019/10253, K.2023/6760, 13.11.2023 Raporlar arasındaki çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz. 34 yaşındaki hastaya kalp nakli yapılmış, nakilden yaklaşık bir ay sonra hasta vefat etmişti. Adli Tıp Kurumu 8. İhtisas Kurulu, vericiye koroner anjiyografi yapılmadan nakil gerçekleştirilmesini uygun bulmuştu. Buna karşılık Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün yazısında, Kalp Nakilleri Bilimsel Danışma Komisyonu toplantıları sonucunda vericinin yaşı ve inotropik destek tedavisi aldığı gözetilerek koroner anjiyografi yapılması gerektiği, hastanın aciliyetinin bulunmaması ve kılavuzlara göre 55 yaş üzeri kadın vericilerde anjiyografi gerektiği de dikkate alındığında yapılan transplant işleminin uygun olmadığı belirtilmişti. Daire, iki değerlendirme arasındaki çelişkinin giderilmesi amacıyla Adli Tıp Kurumu Üst Kurulundan rapor alınması gerekirken uyuşmazlığın çözümü için yeterli olmayan bilirkişi raporuna dayalı olarak eksik inceleme sonucu davanın reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığına ve kararın oy birliğiyle bozulmasına hükmetti.
Devlet hastanesindeki hatada hekime dava açabilir miyim?
Kural olarak hayır. Kamu görevlisinin görevi sırasındaki eyleminden doğan zarar için dava, kişiye değil idareye karşı ve idari yargıda tam yargı davası olarak açılır. İdare tazminatı ödedikten sonra kusurlu personele rücu edebilir. Bu nedenle husumetin doğrudan hekime yöneltilmesi görev veya husumet yönünden ret sonucu doğurabilir; davanın ilgili bakanlık ya da üniversite rektörlüğüne yöneltilmesi gerekir.
Dava açmadan önce idareye başvurmak zorunlu mu?
Evet. İYUK m.13 uyarınca idari eylemlerden hakları ihlal edilenlerin, eylemi öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurup haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekir. Bu başvuru dava ön şartıdır; yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Başvurunun açıkça veya zımnen reddi üzerine dava süresi işlemeye başlar.
Hasta dosyasında kayıt eksikse bu kimin aleyhine olur?
İdarenin aleyhine olabilir. Danıştay, hastane evrakında hasta yakınmaları kısmının boş bırakıldığı bir dosyada, davacı yakınlarının iddiasının aksinin ortaya konulamamış olması ile tıbbi kayıtların gereği gibi düzgün tutulmamasının, maddi gerçeğin açıklığa kavuşturulmasını önlemesi bakımından hizmet kusuruna sebebiyet verdiğini kabul etmiştir. Bu nedenle dava açılmadan önce tam hasta dosyasının celbi ve kayıt eksikliklerinin tek tek gösterilmesi önemlidir.
Komplikasyon varsa tazminat alınamaz mı?
Alınabilir. Sonucun her türlü dikkat ve özene rağmen gelişebilen bir komplikasyon sayıldığı bir olayda dahi Danıştay, risklerin anlatılmaması ve yazılı onam alınmaması hâlinde hastanın aydınlatılarak onay verme hakkının elinden alınmış olacağı gerekçesiyle manevi tazminata hükmedilmesini hukuka uygun bulmuş, idarenin “ağır hizmet kusuru yok” ve “yazılı onam şartı yok” yönündeki temyiz istemini reddetmiştir.
Manevi tazminat için ağır kusur şart mı?
Hayır. Danıştay uygulamasında manevi zararın varlığı, yalnızca şeref ve onur kırıcı eylemlere maruz kalmaya ya da vücut bütünlüğünün ihlaline bağlı değildir; idarenin kamu hizmetini gereği gibi eksiksiz sunamaması nedeniyle ilgililerin yeterli hizmet alamamalarından dolayı üzüntü ve sıkıntı duymaları da manevi tazminata hükmedilmesi için yeterli görülmektedir. Ağır hizmet kusuru şartı arandığı yönündeki savunmalar kabul edilmemektedir.
Adli Tıp raporu aleyhime çıkarsa ne yapabilirim?
Rapora, tebliğinden itibaren iki hafta içinde HMK m.281 uyarınca itiraz edilmelidir. Raporlar arasında ya da rapor ile başka bir resmî bilimsel değerlendirme arasında çelişki varsa, Adli Tıp Kurumu Üst Kurulundan rapor alınması talep edilmelidir. Danıştay, böyle bir çelişki giderilmeden yeterli olmayan rapora dayanılarak verilen ret kararını eksik inceleme sayarak bozmuştur.
Hastanın yakınları da tazminat isteyebilir mi?
Evet. Danıştay, hastanın %55 oranında engelli hâle geldiği bir olayda hem kendisinin hem ailesinin manevi olarak ciddi şekilde yıprandığını gözeterek, hasta dışındaki davacılar yönünden manevi tazminat isteminin reddedilmesinde hukuki isabet görmemiş ve kararın bu kısmını bozmuştur. Eş, anne-baba ve çocuklar kendi manevi zararları için ayrı ayrı talepte bulunabilir; ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı da istenebilir.
Dava açtıktan sonra tazminat miktarını artırabilir miyim?
Evet. İYUK m.16/4 uyarınca tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir; artırıma ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilir. Bu imkân, zararın gerçek boyutunun bilirkişi incelemesiyle sonradan ortaya çıktığı dosyalarda hak kaybını önler.
- Anayasa m.125 — İdarenin sorumluluğu
- Anayasa m.56 — Sağlık hakkı
- 2577 sayılı İYUK m.2 — Tam yargı davası
- 2577 sayılı İYUK m.13 — İdareye ön başvuru, 1 yıl / 5 yıl
- 2577 sayılı İYUK m.16/4 — Miktar artırımı
- 6100 sayılı HMK m.266, 281 — Bilirkişi ve rapora itiraz
- Hasta Hakları Yönetmeliği m.15, 24, 28
Bağlantılı başlıklar için hastane ve hekimin sorumluluk ayrımı, malpraktis nedir ve hekimin aydınlatma yükümlülüğü yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.