Nafaka Ödememe Sorumluluğu ve Ödememenin Sonuçları
Hesaplama aracı: Nafaka Artış Hesaplama — TÜFE veya ÜFE oranına göre yeni nafaka tutarını hesaplayın.
Kısa cevap: Nafaka borcunu ödemeyen kişiye karşı iki yol birlikte işleyebilir: borcun tahsili için icra takibi ve haciz; ayrıca alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi (İİK m.344). Tazyik hapsi bir suç cezası değil, borçluyu ödemeye zorlayan bir yaptırımdır; ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir. Aile hukukundan doğan bakım yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi ayrıca TCK m.233/1 uyarınca şikâyet üzerine cezalandırılabilir.
Hangi Nafakalar İçin Geçerli?
| Nafaka | Dayanak | Özet |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | TMK m.169, 197 | Dava süresince geçici önlem olarak veya ayrı yaşamada haklılık hâlinde verilir |
| Yoksulluk nafakası | TMK m.175 | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla mali güç oranında süresiz nafaka isteyebilir |
| İştirak nafakası | TMK m.182, 327-328 | Velayet kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer, eğitim devam ediyorsa eğitim bitinceye kadar durum ve koşullara göre beklenebilecek ölçüde devam eder |
| Yardım nafakası | TMK m.364 | Yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere verilir; kardeşler için refah içinde bulunma şartı aranır |
İİK m.344 “nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu”dan söz eder; kanun nafaka türüne göre ayrım yapmaz. Ayrıntı için tedbir nafakası, yoksulluk nafakası süresi ve iştirak nafakası yazılarına bakabilirsiniz.
Hukuki Sonuçlar: İcra Takibi ve Haciz
- İlamlı icra takibi: Nafakaya hükmeden mahkeme kararı (ilam) icra dairesine sunularak takip başlatılır. İcra emrinin tebliği üzerine borçlu yedi gün içinde ancak zamanaşımı veya itfa (ödeme) itirazlarını icra mahkemesine bildirebilir (İİK m.33).
- Haciz: Takip kesinleştikten sonra borçlunun maaşına, banka hesabına, taşınır ve taşınmaz mallarına haciz konulabilir. Maaş haczinde haczedilecek miktar İİK m.83 çerçevesinde belirlenir; güncel uygulama için icra müdürlüğüne başvurulmalıdır.
Cezai Sonuçlar: Tazyik Hapsi (İİK m.344, 346, 347)
Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine mahkûm edilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (m.344). Tazyik hapsine icra mahkemesi karar verir; bu işler diğer mahkemelerde görülen ceza davalarıyla birleştirilemez (m.346). Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (m.347).
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 19.04.2005 tarihli kararında belirtilen, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 2023 tarihli kararında aynen yinelenen koşullar şunlardır: nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması; aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanmış ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması; borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması; aylık nafakaya hükmedilmesi hâlinde icra emrinin tebliği ile şikâyet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması; borçlu tarafından nafakanın kaldırılması veya azaltılması için açılmış bir davanın bulunmaması, açılmışsa sonuçlanmış olması; şikâyet hakkının kullanılmasının yukarıdaki üç aylık ve bir yıllık sürelere uyması.
- Yalnızca birikmiş nafaka: İcra emrinde yalnızca birikmiş (geçmiş dönem) nafaka alacağı faiziyle birlikte istenmişse takip adi alacak niteliğinde sayılır ve bu paranın ödenmemesi nafaka hükümlerine aykırı davranma suçunu oluşturmaz (Yargıtay 19. CD, 18.05.2016). Takipte işleyen aylık nafakanın da istenmesi gerekir.
- Şikâyet edilmeyen aylar: Mahkeme şikâyet konusu edilmeyen aylar için hüküm kuramaz; şikâyet edilen ayların üç aylık süre içinde olup olmadığı ayrı ayrı değerlendirilir (12. HD, 04.04.2023).
- Sicil: Tazyik hapsi disiplin veya tazyik hapsi niteliğinde olup seçenek yaptırımlara çevrilemez, tekerrüre esas olmaz ve adli sicil kayıtlarına geçirilmez (12. HD kararında CMK m.2/1-l tanımı aktarılmıştır).
TCK m.233/1’e göre aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu hükmün uygulanması ayrıca değerlendirilir; ayrıntı için nafaka ödememe cezası ve aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali yazılarına bakabilirsiniz.
Nafaka Borçlusu İçin Neler Mümkün?
- Kaldırma veya azaltma davası: Mali durumu değişen veya nafakanın şartları ortadan kalkan borçlu dava açabilir; açılan dava tazyik hapsinin uygulanmasının davanın sonuna bırakılmasını sağlayabilir (İİK m.344’e göre bu, hâkimin takdirindedir). Ayrıntı için nafaka kaldırma ve azaltma davası yazısına bakabilirsiniz.
- Tebligat ve süre denetimi: İcra emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı ve şikâyet konusu aylar gözden geçirilmelidir.
- Ödeme: Ödemeler icra dosyasına yapılırsa ispat sorunu doğmaz; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2023/2414, K.2023/2294, 04.04.2023 Şartlar listesi, süre ve şikâyetle bağlılık. Daire; Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma isteminden kaynaklanan incelemede, Ceza Genel Kurulu’nun 19.04.2005 tarihli kararına dayanarak suçun oluşması için aranan şartları sayar: “nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçlu-sanığa tebliğ edilmiş olması, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması, … icra emrinin tebliği ile şikayet tarihi arasında işlemiş en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması, … nafakanın kaldırılması veya azaltılması hususunda açılmış bir davanın bulunmaması, dava açılmış ise sonuçlanmış olması ve şikayet hakkının suçun işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren 3 ay ve her halde işlenmesinden itibaren 1 yıl içinde kullanılması gerekir.” Olayda şikâyetçinin üç ayın nafakasını (Eylül, Ekim, Kasım) şikâyet ettiği, mahkemenin ise Kasım, Aralık ve Ocak aylarına ilişkin hüküm kurduğu saptanmış; Daire, şikâyet konusu edilmeyen aylara ilişkin mahkûmiyet kararı verilmesinin ve Eylül ayı bakımından üç aylık sürenin geçmiş olmasının isabetsiz olduğunu belirterek, kanun yararına bozma isteminde bulunulup bulunulmayacağının takdiri için dosyayı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi etmiştir.
- Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E.2015/25048, K.2016/18253, 18.05.2016 Yalnızca birikmiş nafaka için takip yapıldıysa suç oluşmaz. Daire; İİK m.344’ü aktardıktan sonra somut olayda icra emrine birikmiş nafaka alacağının faizi ile birlikte hesaplanan miktarı ile tahsilinin talep edildiğini, bu nedenle “takibin adi alacak hükmünde olduğu ve bu paranın ödenmemesinin nafaka hükümlerine aykırı davranmak suçunu oluşturmayacağının kabulü gerekir” diyerek kanun yararına bozma isteminin yerinde olduğuna karar vermiş, hükmolunan tazyik hapsinin kaldırılmasına hükmetmiştir. Başsavcılık ihbarnamesinde, takip talebinde cari (işleyen) nafaka alacağının talep edilmeyip yalnızca geçmiş dönem nafaka borçlarının tahsilinin istendiği vurgulanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Nafaka ödememenin cezası nedir?
Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi (İİK m.344); koşullar varsa ayrıca TCK m.233/1 uyarınca üç aydan iki yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilir.
Tazyik hapsi sabıka kaydına işler mi?
Tazyik hapsi disiplin veya tazyik hapsi niteliğinde olup adli sicil kayıtlarına geçirilmez (CMK m.2/1-l).
Nafaka borcunu ödedim, tazyik hapsinden kurtulur muyum?
Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir (İİK m.344/1). Ödeme belgesinin (dekont) icra dosyasına ve mahkemeye sunulması gerekir.
Şikâyet için ne kadar süre var?
Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl; her ay için bu süreler ayrı değerlendirilir (İİK m.347; 12. HD).
Birikmiş nafaka borcu için ne yapılabilir?
Birikmiş nafaka için icra takibi ve haciz yapılabilir. Tazyik hapsi için ise takipte işleyen aylık nafakanın da istenmesi ve diğer şartların gerçekleşmesi gerekir (19. CD).
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m.33, 83, 344, 346 ve 347
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.169, 175, 182, 197, 327-328 ve 364
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.233
LegaPro Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.