Nafaka Ödememe Sorumluluğu ve Ödememenin Sonuçları

Nafakayı Ödemedim Cezası Var Mı?

Nafaka, boşanma, ayrılık veya evliliğin iptali gibi durumlarda, mahkeme kararıyla hükmedilen ve ekonomik olarak daha zayıf durumda olan eşe ve/veya müşterek çocuklara düzenli olarak ödenmesi gereken maddi destektir. Nafaka, geçim, bakım, eğitim ve sağlık gibi temel ihtiyaçların karşılanmasını amaçlar.

Nafaka ödeme yükümlülüğü, kanundan doğan ve mahkeme kararıyla kesinleşen bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğe uymamak, ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu rehber, nafaka ödeme yükümlülüğünü, Nafaka Ödememe Sorumluluğunu, ödememenin sonuçlarını, bu durumda nafaka alacaklısının haklarını, nafaka borçlusunun savunma imkanlarını, ilgili yasal düzenlemeleri, Yargıtay kararlarını ve sıkça sorulan soruları ayrıntılı olarak ele almaktadır.

Nafaka Nedir? Türleri ve Hukuki Dayanak

Nafaka, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) ve İcra ve İflas Kanunu’nda (İİK) düzenlenmiştir. Dört tür nafaka vardır:

• Tedbir Nafakası (TMK m. 169): Boşanma veya ayrılık davası devam ederken, geçici olarak hükmedilen nafakadır. Amacı, eşlerden birinin ve/veya müşterek çocukların, dava süresince geçimlerini sağlamaktır. Tedbir nafakasına, talep olmasa bile hakim re’sen (kendiliğinden) hükmedebilir.
• Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175): Boşanma kararı kesinleştikten sonra, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşe, diğer eş tarafından, mali gücü oranında ve süresiz olarak (kural olarak) ödenen nafakadır. Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için, nafaka talep eden eşin, boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir. Eşit kusurlu eşler de yoksulluk nafakası talep edebilir. Ancak, daha ağır kusurlu eş, yoksulluk nafakası talep edemez.
• İştirak Nafakası (TMK m. 182, 327 vd.): Boşanma veya ayrılık durumunda, velayet hakkı kendisine verilmeyen eşin, müşterek çocuğun bakım, eğitim, sağlık, barınma gibi giderlerine katkıda bulunmak amacıyla ödediği nafakadır. İştirak nafakası, çocuğun üstün yararı gözetilerek hükmedilir ve kusur aranmaz. İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasına (18 yaşını doldurmasına) kadar devam eder. Ancak, çocuk ergin olsa bile, eğitimine devam ediyorsa (örneğin, üniversite okuyorsa), nafaka ödenmeye devam edebilir.
• Yardım Nafakası (TMK m. 364): Bir kişinin, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan yakınlarına (üstsoy, altsoy, kardeşler) ödemekle yükümlü olduğu nafakadır. Yardım nafakası, boşanma ile ilgili değildir ve her zaman talep edilebilir. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü, refah içinde olmaları şartına bağlıdır.

Nafaka Ödeme Yükümlülüğü

Nafaka ödeme yükümlülüğü, mahkeme kararıyla doğar. Mahkeme, nafaka miktarını, ödeme şeklini (aylık, yıllık vb.) ve ödeme zamanını belirler. Nafaka, Türk Lirası üzerinden belirlenir. Ancak, tarafların anlaşması ve hakimin uygun görmesi halinde, nafaka, yabancı para birimi üzerinden de belirlenebilir.

Nafaka Borçlusu: Nafaka ödemekle yükümlü olan kişidir (genellikle eski eş veya velayeti kendisinde olmayan ebeveyn).

Nafaka Alacaklısı: Nafaka alma hakkına sahip olan kişidir (genellikle boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eş veya müşterek çocuk).

Nafaka Borcunun Muaccel Olması: Nafaka borcu, her ayın belirli bir gününde (genellikle ayın ilk günü veya mahkeme kararında belirtilen gün) muaccel hale gelir (ödenmesi gereken hale gelir).

Nafakayı Ödememenin Sonuçları

Nafaka borcunu ödememek, ciddi hukuki sonuçlar doğurur. Bu sonuçlar, hukuki ve cezai sonuçlar olarak ikiye ayrılabilir:

A. Hukuki Sonuçlar

• İcra Takibi: Nafaka alacaklısı, nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında icra takibi başlatabilir. İcra takibi, ilamlı icra (mahkeme kararına dayalı) veya ilamsız icra (mahkeme kararı olmaksızın) yoluyla yapılabilir.
  • İlamlı İcra: Nafaka alacağı, mahkeme kararına (ilama) dayandığı için, doğrudan icra dairesine başvurularak ilamlı icra takibi başlatılabilir. İcra dairesi, borçluya icra emri gönderir. İcra emrinde, borçluya, borcunu ödemesi veya itiraz etmesi için 7 günlük süre verilir. Borçlu, bu süre içinde borcunu ödemez veya itiraz etmezse, icra takibi kesinleşir ve haciz işlemlerine başlanır.
  • İlamsız İcra: Nafaka alacağı, mahkeme kararına dayanmıyorsa (örneğin, taraflar arasında anlaşmalı boşanma protokolü ile nafaka belirlenmişse), öncelikle icra dairesine başvurularak ilamsız icra takibi başlatılır. İcra dairesi, borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu, ödeme emrine itiraz etmezse, takip kesinleşir ve haciz işlemlerine başlanır. Borçlu, ödeme emrine itiraz ederse, takip durur. Bu durumda, alacaklının, itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması davası açması gerekir.
• Haciz: İcra takibi kesinleştikten sonra, nafaka alacaklısı, borçlunun mal varlığına (maaşı, banka hesabı, evi, arabası, taşınır malları vb.) haciz koydurabilir. Haciz, borçlunun mal varlığının, alacaklının alacağını karşılayacak kadar kısmına, icra dairesi aracılığıyla el konulmasıdır.
  • Maaş Haczi: Nafaka alacağı, öncelikli alacak olduğu için, borçlunun maaşının tamamına haciz konulabilir. Ancak, uygulamada, genellikle, maaşın 1/4’ü haczedilir.
  • Emekli Maaşı Haczi: Kural olarak, emekli maaşına haciz konulamaz. Ancak, nafaka alacağı için, emekli maaşına haciz konulabilir.
  • Taşınmaz Haczi: Borçlunun taşınmazı varsa bu taşınmaza haciz konulabilir.
• Faiz: Nafaka borcuna, muaccel olduğu tarihten itibaren yasal faiz işler.
• Tazminat: Nafaka borçlusu, nafaka borcunu ödemeyerek alacaklıya zarar verirse, alacaklı, ayrıca tazminat talep edebilir.

B. Cezai Sonuçlar (İcra ve İflas Kanunu m. 344)

Nafaka borcunu ödememek, aynı zamanda bir suçtur. İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 344. maddesi, nafaka borcunu ödemeyen kişilere tazyik hapsi cezası verilmesini öngörmektedir.

• Şikayet: Nafaka alacaklısı, nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında, icra ceza mahkemesine şikayette bulunabilir.
• Şikayet Süresi: Şikayet, nafaka borcunun muaccel olduğu tarihten itibaren 3 ay içinde yapılmalıdır. Bu süre, hak düşürücü süredir.
• Görevli ve Yetkili Mahkeme: İcra Ceza Mahkemesi (İcra takibinin yapıldığı yer).
• Yargılama Usulü: İcra ceza mahkemesi, basit yargılama usulüne göre yargılama yapar. Duruşma yapar, tarafları dinler, delilleri değerlendirir ve karar verir.
• Ceza: Mahkeme, nafaka borcunu ödemeyen borçluyu, 3 aya kadar tazyik hapsi ile cezalandırabilir.
  • Tazyik Hapsi: Tazyik hapsi, bir ceza değildir. Tazyik hapsi, borçluyu, nafaka borcunu ödemeye zorlamak amacıyla verilen bir tedbirdir. Borçlu, nafaka borcunu öderse, derhal tahliye edilir.
  • Tekrar: Tazyik hapsi, her bir nafaka borcu için ayrı ayrı uygulanabilir. Yani, borçlu, her ay nafaka borcunu ödemezse, her ay için ayrı ayrı tazyik hapsi ile cezalandırılabilir. Ancak tazyik hapsinin toplam süresi 3 ayı geçemez.
• Ceza Verilebilmesi İçin Gerekli Şartlar:
  • Nafaka borcunun, bir mahkeme kararına (ilama) dayanması gerekir.
  • Nafaka alacağının tahsili için icra takibi başlatılmış olmalıdır.
  • Borçluya, usulüne uygun olarak icra emri veya ödeme emri tebliğ edilmiş olmalıdır.
  • Borçlu, icra emrine veya ödeme emrine rağmen, nafaka borcunu ödememiş olmalıdır.
  • Nafaka borcunun, şikayet tarihinden önceki bir aylık döneme veya sonraki aylara ait olması gerekir. Geçmişe dönük (birikmiş) nafaka borcu için, tazyik hapsi verilemez. Ancak, birikmiş nafaka borcu için icra takibi yapılabilir ve haciz uygulanabilir.
  • Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açılmış ve bu dava kabul edilmişse, tazyik hapsi verilemez.
• Şikayetten Vazgeçme: Nafaka alacaklısı, şikayetinden vazgeçebilir. Bu durumda, dava düşer ve borçlu hakkında tazyik hapsi uygulanmaz. Ancak, şikayetten vazgeçme, nafaka alacağından vazgeçme anlamına gelmez. Alacaklı, nafaka alacağını icra takibi yoluyla tahsil etmeye devam edebilir.

Nafaka Borçlusunun Savunma İmkanları

Nafaka borçlusu, kendisine karşı yapılan şikayet veya icra takibi karşısında, aşağıdaki savunmaları ileri sürebilir:

• Borcun Olmadığı İddiası: Borçlu, nafaka borcu olmadığını iddia edebilir. Örneğin, nafaka kararının iptal edildiğini, nafakanın kaldırıldığını veya nafaka borcunun ödendiğini ileri sürebilir.
• Ödeme Güçlüğü İddiası: Borçlu, mali durumunun kötü olduğunu, nafaka ödeyecek gücü olmadığını iddia edebilir. Ancak, bu iddia, tek başına nafaka borcundan kurtulmak için yeterli değildir. Borçlunun, mali durumunu belgelerle (örneğin, gelir belgesi, mal beyanı, banka hesap dökümleri) ispatlaması gerekir.
• Nafakanın Azaltılması veya Kaldırılması Davası Açtığı İddiası: Borçlu, nafakanın azaltılması veya kaldırılması için dava açtığını ileri sürebilir. Bu durumda, icra ceza mahkemesi, bu davayı bekletici mesele yapabilir ve davanın sonucunu bekleyebilir. Ancak, her nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası, bekletici mesele yapılmaz. Mahkeme, bu davada ileri sürülen sebepleri ve delilleri değerlendirerek, bekletici mesele yapıp yapmamaya karar verir.
• İcra Emrinin/Ödeme Emrinin Usulsüz Tebliği İddiası: Borçlu, icra emrinin veya ödeme emrinin kendisine usulüne uygun olarak tebliğ edilmediğini iddia edebilir. Bu durumda, tebligatın usulsüzlüğü ispatlanırsa, icra takibi iptal edilebilir ve tazyik hapsi kararı verilemez.
• Zamanaşımı İddiası: Borçlu, nafaka alacağının zamanaşımına uğradığını iddia edebilir. Ancak, işleyen (aylık) nafaka alacakları için zamanaşımı söz konusu değildir. Zamanaşımı, birikmiş nafaka alacakları için ve 10 yıllık süreyle sınırlı olarak ileri sürülebilir.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2019/5178 E., 2019/6017 K.: Bu kararda, Yargıtay, iştirak nafakası ödeme yükümlülüğünün bulunduğu, şikayet tarihinden geriye doğru birikmiş nafaka borcu bulunmadığı ve şikayet tarihinden sonraki aylara ilişkin nafaka borcunun da ödenmediği durumlarda, nafaka borçlusunun cezalandırılması gerektiğine hükmetmiştir.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2020/453 E., 2020/1402 K.: Bu kararda, Yargıtay, şikayete tabi bulunan nafaka hükmüne uymamak suçunun oluşabilmesi için, nafaka ödenmesinin kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanılmış ve icra emrinin borçlu-sanığa tebliğ edilmiş olması, borçlunun ilamda yazılı ödeme koşullarına uymaması ve nafaka alacaklısının şikayetçi olması gerektiğine hükmetmiştir.
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2001/8-169 E., 2001/175 K., 09.10.2001 T: Bu karar, nafaka borcunu ödememe suçunun unsurlarını ve cezasını ayrıntılı olarak açıklamaktadır. Kararda, nafaka borcunun kesinleşmiş bir mahkeme kararına dayanması, icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması ve borçlunun ödeme imkanı olduğu halde borcunu ödememiş olması gerektiği vurgulanmaktadır.
• Yargıtay 16. Hukuk Dairesi 2010/5972 E., 2010/7258 K., 22.11.2010 T.: Bu kararda, nafaka borcunu ödememe suçunda, borçlunun ödeme gücünün olup olmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Borçlunun ödeme gücü yoksa, suçun unsurları oluşmayacağından, ceza verilmemesi gerektiği vurgulanmıştır.

“…Sanığın, nafaka borcunu ödemeye gücü yetip yetmediği hususunda mahkemece hiçbir araştırma yapılmamıştır. Oysa, sanığın ödeme gücünün bulunup bulunmadığının araştırılması zorunludur…”

• Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2019/227 E., 2019/2817 K., 07.03.2019 T.: Bu karar, nafaka borcunu ödememe suçunda şikayet süresinin, nafakanın muaccel olduğu (ödeme gününün geldiği) tarihten itibaren başlayacağına hükmetmiştir.

“…Şikayet hakkı, nafakanın muaccel olduğu tarihten itibaren başlar. Somut olayda, şikayet konusu aylar Kasım 2017 ve Şubat 2018 ayları olup, şikayet tarihi olan 20.03.2018 tarihi itibarıyla İİK’nın 347. maddesinde öngörülen 3 aylık şikayet süresi geçmemiştir…”

• Yargıtay 12.Hukuk Dairesi 2021/9567 E., 2022/4806 K.: Bu kararda Yargıtay, İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca nafaka borcunu ödememe suçunun oluşabilmesi için nafaka ödenmesine ilişkin bir ara kararı ya da ilamın bulunması, nafaka alacaklısı tarafından nafaka borcunun tahsili için icra takibi başlatılması, icra takibinin kesinleşmesi, işleyen ve birikmiş nafaka alacağının birlikte talep edilmesi ve ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren borcun ödenmemesi gerekmektedir. Şikayet tarihi itibariyle birikmiş nafaka borcu yoksa, aylık nafakaların süresinde ödenmemesi eylemi, İİK’nın 344. maddesi uyarınca yaptırıma bağlanamaz.
• Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 2019/13732 E., 2019/18192 K.: Bu karar, nafaka ödememe suçunda, borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açmış olmasının, ceza davasını her zaman bekletici mesele yapmayacağını belirtmiştir. İcra ceza mahkemesi, borçlunun açtığı davada ileri sürdüğü sebepleri ve delilleri değerlendirerek, yargılamanın ertelenmesi için yeterli olup olmadığına karar verecektir.

“…Nafaka hükümlerine uymamak suçundan sanık … hakkında yapılan yargılama sonucunda, sanığın üzerine atılı suçun yasal unsurları oluşmadığından bahisle beraatine dair … İcra Ceza Mahkemesi’nin … sayılı kararını kapsayan dosya incelendi… İcra ve İflas Kanunu’nun 344/2. maddesinde yer alan ‘Nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikayeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir. Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması halinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.’ şeklindeki düzenleme karşısında, nafaka borçlusunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olmasının, ceza davasını her zaman bekletici mesele yapmayacağı, icra ceza mahkemesinin, borçlunun açtığı davada ileri sürdüğü sebepleri ve delilleri değerlendirerek, yargılamanın ertelenmesi için yeterli olup olmadığına karar vermesi gerektiği…” 

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Nafaka ödememenin cezası nedir?
   • Nafaka borcunu ödemeyen kişi, alacaklının şikayeti üzerine, 3 aya kadar tazyik hapsi ile cezalandırılabilir. Tazyik hapsi, bir ceza değildir, borçluyu nafaka borcunu ödemeye zorlamak için verilen bir tedbirdir. Borçlu, nafaka borcunu öderse, derhal tahliye edilir.
2. Nafaka borcu için hapis cezası var mı?
   • Doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak, nafaka borcunu ödememek, şikayete bağlı bir suçtur ve bu suçtan dolayı tazyik hapsi uygulanabilir. Tazyik hapsi, bir ceza değil, tedbirdir.
3. Nafaka ödememek için hangi yollara başvurulabilir?
   • Nafaka borcunu ödememek için yasal bir yol yoktur. Nafaka borcu, mahkeme kararıyla hükmedilen ve ödenmesi zorunlu bir borçtur. Ancak, nafaka borçlusu, mali durumunun kötüleştiğini veya nafaka alacaklısının ihtiyacının ortadan kalktığını iddia ederek, nafakanın azaltılması veya kaldırılması için dava açabilir.
4. Nafaka borcum var, maaşıma haciz konulabilir mi?
   • Evet. Nafaka alacağı, öncelikli alacak olduğu için, borçlunun maaşının tamamına haciz konulabilir. Ancak, uygulamada, genellikle, maaşın 1/4’ü haczedilir.
5. Nafaka borcum var, emekli maaşıma haciz konulabilir mi?
   • Evet. Nafaka alacağı için, emekli maaşına da haciz konulabilir.
6. Nafaka borcum var, evime/arabama haciz konulabilir mi?
   • Evet. Nafaka alacağı için, borçlunun tüm mal varlığına (ev, araba, banka hesabı, taşınır mallar vb.) haciz konulabilir.
7. Nafaka borcumu ödeyemiyorum, ne yapmalıyım?
   • Mutlaka bir avukata danışın. Avukatınız, mali durumunuzu değerlendirerek, size en uygun çözümü sunacaktır. Nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açılabilir, ödeme planı yapılabilir veya icra takibine itiraz edilebilir.
8. Nafaka borcumu ödedim, tazyik hapsinden nasıl kurtulurum?
   • Nafaka borcunun tamamını ödediğinizde, tazyik hapsi kendiliğinden kalkar. Ödeme belgesini (dekont, makbuz vb.) icra dairesine veya mahkemeye sunarak, tahliye talebinde bulunabilirsiniz.
9. Eşim nafaka ödemiyor, ne yapmalıyım?
   • Öncelikle ihtarname çekerek ödeme yapmasını talep edin. Ödeme yapılmazsa, icra takibi başlatın ve şikayet hakkınızı kullanarak icra ceza mahkemesine başvurun. Gerekirse, bir avukattan hukuki destek alın.
10. Birikmiş nafaka borcu için ne yapılabilir?
    • Birikmiş nafaka borcu için icra takibi başlatılabilir. Ancak, birikmiş nafaka borcu için tazyik hapsi uygulanamaz.
11. Nafaka artırım davası açtım, eski nafaka borçları ne olacak? Nafaka artırım davası açmanız, geçmişe dönük nafaka borçlarını etkilemez. Eski nafaka miktarı üzerinden borç devam eder. Ancak artırım kararı kesinleştikten sonra, yeni nafaka miktarı üzerinden ödeme yapılması gerekir.
12. Nafaka ödememe suçu şikayete tabi midir? Evet, nafaka ödememe suçu şikayete tabidir. Nafaka alacaklısının şikayeti üzerine icra ceza mahkemesinde dava açılır.

Sonuç

Nafaka ödeme yükümlülüğü, kanundan doğan ve mahkeme kararıyla kesinleşen bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğe uymamak, hem hukuki hem de cezai sonuçlar doğurabilir. Bu rehber, nafaka ödeme yükümlülüğü ve ödememenin sonuçları hakkında kapsamlı ve güncel bilgiler sunmaktadır. Ancak, her somut olay farklı olduğu için, bu tür bir durumla karşılaşan kişilerin, bir avukata danışarak hukuki destek alması, hak kaybına uğramamak için en doğru ve güvenli yoldur.

Hukuki danışmanlık almak istemeniz halinde veya herhangi bir sorunla karşılaşmanız durumunda LegaPro Hukuk Bürosu olarak size yardımcı olabiliriz. Uzman Avukat haklarınızı korumanıza destek olacaktır. 📞 0507 606 15 14

🚨 Whatsapp’tan bize ulaşabilirsiniz! 🚨

https://legapro.net/