Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma

Limited şirkette ortaklar anlaşamıyor. Bir ortak ayrılmak istiyor ya da diğerleri bir ortağı çıkarmak istiyor. Türk Ticaret Kanunu bu iki yolu da düzenler: çıkma (m.638) ve çıkarılma (m.640). Her ikisinin de sonucu aynıdır — ayrılma akçesi (m.641).

Çıkma (TTK m.638)

İki ayrı yol vardır:

1. Sözleşmesel çıkma hakkı. Şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir. Bu hâlde ortak, sözleşmedeki usule uyarak çıkar.
2. Haklı sebeple çıkma. Her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için mahkemeye başvurabilir. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Haklı sebep sayılabilecek tipik hâller: ortaklar arasındaki güven ilişkisinin tamamen çökmesi, azınlık ortağın bilgi alma ve inceleme hakkının sürekli engellenmesi, genel kurulun toplanmaması, kâr dağıtılmaması yoluyla ortağın sistematik biçimde dışlanması, müdürün şirket kaynaklarını kişisel çıkarına kullanması, ortağa yönelik ağır kişisel saldırılar.

Çıkmaya katılma (TTK m.639)

Bir ortak şirket sözleşmesindeki hükme dayanarak çıkma isteminde bulunduğunda ya da haklı sebeple çıkma davası açtığında, müdür bunu diğer ortaklara gecikmeksizin bildirir. Diğer ortaklardan her biri, bildirimin kendisine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde aynı şartlarla çıkmaya katılabilir veya davaya katılma davası açabilir. Böylece tüm ortaklar eşit işlem görür.

Çıkarılma (TTK m.640)

• Şirket sözleşmesinde öngörülen sebeplerle. Sözleşme, bir ortağın genel kurul kararıyla şirketten çıkarılabileceği sebepleri öngörebilir. Çıkarılan ortak, kararın kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde çıkarma kararının iptali davası açabilir.
• Haklı sebeple çıkarma. Şirket, haklı sebep ileri sürerek mahkemeden bir ortağın şirketten çıkarılmasını isteyebilir. Bu dava genel kurul kararına dayanır.

Çıkarma sebepleri arasında rekabet yasağının ihlali, şirket sırlarının açıklanması, sermaye borcunun ödenmemesi, ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerine aykırılık, şirkete zarar veren davranışlar sayılabilir.

Ayrılma akçesi (TTK m.641)

Ortak şirketten ayrıldığında, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini istem hakkını haizdir. Uygulamadaki temel tartışma buradadır:

• Gerçek değer, nominal değer veya defter değeri değildir. Şirketin faaliyet değeri, taşınmazları, marka ve müşteri portföyü gibi unsurlar dâhil edilerek bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
• Şirket sözleşmesinde ayrılma akçesinin hesaplanma yöntemi öngörülmüş olabilir; ancak bu hüküm, ortağın hakkını fiilen ortadan kaldıracak biçimde uygulanamaz.
• Ayrılma akçesi, ayrılmanın gerçekleştiği andaki değere göre hesaplanır.

Ayrılma akçesinin ödenmesi (TTK m.642)

Ayrılma akçesi, aşağıdaki hâllerde ve ölçüde muaccel olur:

• Şirket, kullanılabilir bir özkaynağa sahipse,
• Ayrılan ortağın esas sermaye payları devredilebiliyorsa,
• Esas sermaye, ilgili hükümlere göre azaltılmışsa.

Ayrılma akçesinin ödenmesi bu şartlara bağlı olduğundan, ortağın alacağı hemen tahsil edilemeyebilir. Ayrılan ortağın ödenmeyen kısma ilişkin alacağı, şirkete karşı diğer alacaklılardan sonra gelen bir alacak niteliğindedir; ancak yıllık raporda bu husus gösterilir.

Alternatif yol: pay devri

Çıkma ve çıkarılma davaları uzun sürer. Çoğu olayda daha hızlı çözüm, esas sermaye payının devridir. TTK m.595 uyarınca pay devri:

1. Yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır.
2. Aksi sözleşmede öngörülmemişse, devir için genel kurulun onayı gerekir.
3. Genel kurul, sebep göstermeksizin onayı reddedebilir — bu, azınlık ortağı kilitleyen en önemli hükümdür ve çoğu zaman haklı sebeple çıkma davasının dayanağı hâline gelir.
4. Devir, pay defterine kaydedilir ve ticaret siciline tescil edilir.

Şirketin feshi davası ile ilişkisi

TTK m.636/3 uyarınca haklı sebeplerin varlığında her ortak şirketin feshini mahkemeden isteyebilir. Mahkeme, istem yerine davacı ortağın payının gerçek değerinin ödenerek şirketten çıkarılmasına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir başka bir çözüme karar verebilir. Uygulamada fesih talebi, çoğu zaman bu ikinci sonuca ulaşmanın yolu olarak kullanılır.

Pratik notlar

1. Dava öncesi şirket sözleşmesini dikkatle inceleyin; çıkma, çıkarma ve devir hükümleri davanın yolunu belirler.
2. Haklı sebep iddiasını belgeleyin: genel kurul tutanakları, bilgi talepleri ve cevapsız kalan yazışmalar, kâr dağıtım kararları, banka hareketleri.
3. Şirket değerinin düşürülmesi riskine karşı ihtiyati tedbir talep edin: malvarlığı devirlerinin önlenmesi, defter ve kayıtların muhafazası.
4. Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır; alacak ve tazminat talepleri bakımından süreci baştan planlayın.
5. Ayrılma akçesi için bilirkişi değerlemesi belirleyici olduğundan, şirketin mali kayıtlarının eksiksiz dosyaya girmesini sağlayın.

Şirketler hukukunun diğer başlıkları için haksız rekabet ve çek iptali yazılarımıza bakabilirsiniz. Alan bilgisi: Şirketler Hukuku.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.