Kaybolmuş veya Hata Sonucu Ele Geçen Eşya Üzerinde Tasarruf (TCK 160): Bulunan Telefon ve Unutulan Eşya Ne Zaman Hırsızlık Olur?
- TCK m.160’a göre kaybedilmiş olması nedeniyle malikinin zilyetliğinden çıkmış ya da hata sonucu ele geçirilen eşya üzerinde, iade etmeden veya yetkili mercileri haberdar etmeden malik gibi tasarrufta bulunan kişi bir yıla kadar hapis veya adli para cezası alır.
- Suç şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır.
- Yargıtay’a göre bu suçun oluşması için mal sahibinin malın nerede olduğunu bilmemesi ve üzerinde tasarruf imkânının kalmamış olması gerekir.
- Fail de aldığı şeyin yitirilmiş mallardan olduğu inancıyla hareket etmelidir.
- Sahibi bilinen ya da çok kısa bir araştırmayla sahibi belirlenebilecek eşya kaybolmuş eşya sayılmaz.
- Bu durumda eylem hırsızlık suçunu oluşturur; hırsızlığın temel hali bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirir.
- Taksi şoförünün koltukta unutulan ve sahibine ait olduğunu bildiği telefonu kullanıp satması hırsızlık kabul edilmiştir.
- AVM’de masada unutulan telefonu alıp aramalara cevap vermeyen sanığın eylemi de hırsızlık olarak nitelendirilmiştir.
- Buna karşılık sahibinin düşürdüğü veya kaybettiği telefonu bulup yetkilileri haberdar etmeden kullanan sanığın eylemi TCK 160 kapsamında görülmüştür.
- Şikâyetten vazgeçilmesi halinde sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorulmalı; kabul ederse dava düşer.
- Suçu birlikte işleyen faillerden biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğer failleri de kapsar.
- Kaybolmuş eşya suçu 02.12.2016 tarihinden itibaren uzlaştırma kapsamına alınmıştır ve bu değişiklik lehe olduğu için önceki olaylara da uygulanır.
- Muhafaza veya kullanım için size teslim edilen malı sahiplenmek ise TCK 155’teki güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir.
- İddianamede hırsızlıktan dava açılmışsa mahkeme TCK 160’tan hüküm kurmadan önce sanığa ek savunma hakkı vermelidir.
- Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
Yerde bir telefon, taksi koltuğunda bir cüzdan ya da AVM masasında unutulmuş bir çanta bulan kişinin bunu sahibine iade etmeyip kullanması, günlük hayatta sık karşılaşılan bir ceza dosyası konusudur. Bu eylemin hangi suçu oluşturduğu sanık için büyük fark yaratır: Kaybolmuş eşya üzerinde tasarruf suçu şikâyete bağlıdır ve cezası bir yıla kadardır; hırsızlık ise çoğu durumda şikâyetten bağımsızdır ve cezası çok daha ağırdır.
Yargıtay bu ayrımı “eşya gerçekten kaybolmuş mu” sorusu üzerinden yapmaktadır. Sahibi belli olan veya kısa bir araştırmayla bulunabilecek eşya kaybolmuş sayılmamaktadır. Aşağıda bu ölçütün taksi, AVM ve düşürülen telefon örneklerinde nasıl uygulandığı ile şikâyetten vazgeçme ve uzlaştırma gibi usul konuları ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Durum | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Gerçekten kaybolmuş eşyayı sahiplenme | TCK m.160 | Bir yıla kadar hapis veya adli para |
| Sahibi bilinen veya kolayca bulunabilecek eşya | TCK m.141 | Hırsızlık |
| Taksi koltuğunda unutulan telefon | Y13CD 08.03.2016 | Hırsızlık, bozma |
| AVM masasında unutulan telefon | Y2CD 14.03.2023 | TCK 142/2-h hırsızlık, bozma |
| Düşürülüp bulunan telefon | Y2CD 03.02.2022 | TCK 160, hırsızlık hükmü bozuldu |
| Şikâyetten vazgeçme | TCK m.73/6 | Sanığın kabulü sorulmalı |
| Faillerden birine yönelik vazgeçme | Y6CD 30.06.2021 | Diğer failleri de kapsar |
| Uzlaştırma | CMK m.253 | 02.12.2016’dan itibaren kapsamda |
| Teslim edilen malı sahiplenme | TCK m.155 | Güveni kötüye kullanma |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Eşyanızı kaybettiğinizi fark ettiğiniz anda son bulunduğu yere dönün ve çevredeki görevlilere bildirin.
- Telefon ise numaranızı arayın, arama saatlerini ve cevap verilip verilmediğini not edin.
- AVM, mağaza, taksi durağı veya toplu taşıma aracındaki kamera kayıtlarının saklanmasını hemen isteyin.
- Telefonunuzun IMEI numarasını ve fatura bilgilerini hazırlayın; operatörden hat ve cihaz kaydı sorgulatılmasını talep edin.
- Kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurarak şikâyetçi olun; TCK 160 şikâyete bağlıdır.
- Olay yerini, eşyayı bıraktığınız süreyi ve eşyanın açıkta mı yoksa muhafaza altında mı olduğunu anlatın.
- Bir eşya bulduysanız sahibine ulaşmaya çalışın, ulaşamazsanız eşyayı gecikmeden kolluğa veya ilgili görevlilere teslim edin.
- Bulduğunuz telefona gelen aramaları cevaplayın; telefonu kapatmak veya hattı çıkarmak aleyhinize yorumlanabilir.
- Hakkınızda soruşturma başlatıldıysa sahibine ulaşmak için yaptıklarınızı gösteren tanık ve kayıtları sunun.
- Uzlaştırma teklif edilirse zararın giderilmesi ve eşyanın iadesi yönünden değerlendirin.
- Şikâyetten vazgeçilmesi halinde sanık olarak vazgeçmeyi kabul edip etmediğinizi açıkça beyan edin.
- Suç vasfı hırsızlıktan kaybolmuş eşyaya veya tersine değişirse ek savunma hakkınızı kullanın.
Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 08.03.2016 T., 2014/36942 E., 2016/3918 K.
Taksi şoförünün, yolcunun koltukta unuttuğu ve kime ait olduğunu bildiği telefonu kendi hattını takarak kullanıp satması kaybolmuş eşya üzerinde tasarruf değil, hırsızlıktır. Katılan 09.08.2012 günü saat 21.00 sıralarında bindiği ticari takside koltuğun üzerinde bıraktığı cep telefonunu almayı unutarak araçtan inmiş, telefonunu aramasına rağmen ulaşamamıştır. Aynı zamanda cep telefonu alım satımı yaptığını beyan eden taksi şoförü sanık, telefonun katılana ait olduğunu bildiği ve telefon çalışır durumda olduğu için kısa bir araştırmayla sahibini bulabilecekken kendi hattını takıp bir süre kullanmış, ardından telefonu cep telefonu alım satımı yapan bir tanığa satmıştır. Tanık, telefonu sanıktan aldığını belirterek sanığın sürücü belgesinin fotokopisini sunmuştur. Mahkeme sanığı TCK 160 uyarınca mahkûm etmiştir. Daire, bu suçun oluşması için “mal sahibinin, malın nerede olduğunu bilmemesi, o şeyin üzerinde tasarruf imkânının kalmamış bulunması ve failin mal edindiği şeyin yitirilmiş mallardan olduğu inancını taşıması gerektiği” ve “sahibi bilinen malın ya da çok kısa bir araştırma ile malın sahibinin belirlenmesi imkanının olması halinde kaybolmuş veya hata sonucu ele geçirilmiş eşyadan söz edilemeyeceği” açıklamasını yapmıştır. Sanığın eyleminin TCK 141/1’deki hırsızlık suçunu oluşturduğunu belirtmiş, ayrıca TCK 53’e ilişkin Anayasa Mahkemesi iptal kararının gözetilmesini istemiştir. Hüküm 08.03.2016 tarihinde isteme aykırı olarak oybirliğiyle bozulmuş, sanığın kazanılmış hakkının korunmasına karar verilmiştir.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 14.03.2023 T., 2021/8357 E., 2023/1218 K.
AVM’nin yemek bölümünde masada unutulan telefonu alan, sahibinin aramalarına cevap vermeyen ve yakalandığında da telefonu almadığını söyleyen sanığın eylemi TCK 142/2-h kapsamında hırsızlıktır. Mağdur 20.02.2016 tarihinde telefonunu AVM’nin yemek bölümündeki masada unutmuş, yaklaşık beş dakika sonra fark edip geri döndüğünde telefonu bulamamış, birkaç kez aramasına rağmen telefon açılmamış ve sonra kapanmıştır. Kamera kayıtlarında sanığın masaya oturduğu, telefonu aldığı ve ayrıldığı görülmüş; güvenlik görevlileri sanığı mağazada yakalamıştır. Sanık güvenlik odasında telefonu almadığını söylemeye devam etmiş, polis merkezine giderken telefonu teslim etmiştir. Soruşturmada sahibine ulaşmak istediğini ancak ekran kilidi nedeniyle açamadığını savunan sanık, kovuşturmada telefonu çaldığını ifade etmiştir. İddianamede hırsızlıktan dava açılmış, mahkeme ise eylemi TCK 160 kapsamında görüp mağdurun şikâyetten vazgeçmesi nedeniyle davayı düşürmüştür. Daire, “sanığın, çok kısa bir araştırma ile sahibini bulabilecek durumda olması karşısında” eşyanın kaybolmuş sayılamayacağını ve eylemin TCK 142/2-h’deki hırsızlık suçunu oluşturduğunu belirtmiştir. Hüküm 14.03.2023 tarihinde Cumhuriyet savcısının temyizi üzerine oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 03.02.2022 T., 2021/5917 E., 2022/1262 K.
Sahibinin düşürdüğü veya kaybettiği cep telefonunu bulup yetkili mercileri haberdar etmeden malik gibi kullanan sanığın eylemi hırsızlık değil, şikâyete ve uzlaştırmaya tabi TCK 160 suçudur. Mahkeme, müştekinin düşürdüğü veya kaybettiği cep telefonunu bulan sanığı hırsızlık suçundan mahkûm etmiştir. Daire, “Müştekinin düşürdüğü veya kaybettiği cep telefonunu bulan sanığın yetkili mercileri haberdar etmeksizin malik gibi tasarrufta bulunması şeklindeki eyleminin TCK’nın 160. maddesinde yer alan şikayete ve uzlaşmaya tabi kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçunu oluşturduğu” gözetilmeden hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır. Mağdurun kovuşturma aşamasında şikâyetinden vazgeçtiğini de tespit eden Daire, sanığa TCK 73/6 uyarınca vazgeçmeyi kabul edip etmediğinin sorulması ve kabul etmesi halinde CMK 223/8 uyarınca düşme kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Hüküm 03.02.2022 tarihinde sanığın temyizi üzerine istem gibi oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, 30.06.2021 T., 2020/9511 E., 2021/12769 K.
Telefonu birlikte bulan ve suçu birlikte işleyen faillerden biri hakkında şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşme kararı verilmişse diğer fail hakkında da düşme kararı verilmelidir; kaybolmuş eşya suçunun sonradan uzlaştırma kapsamına alınması da lehe uygulanır. Mahkeme, suça konu telefonu birlikte bulan ve suçu birlikte işleyen iki kişiden temyiz dışı sanık hakkında şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşme kararı vermiş, diğer sanığı ise TCK 160 uyarınca mahkûm etmiştir. Daire, TCK 73/5’teki “İştirak hâlinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar.” hükmü gözetilmeden mahkûmiyet kararı verilmesini bozma nedeni yapmıştır. Kabule göre de, 02.12.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanunla CMK 253’ün değiştirildiğini ve kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf suçunun uzlaştırma kapsamına alındığını belirtmiştir. TCK 7/2’deki lehe kanun ilkesi gereği uzlaştırma işlemleri yapıldıktan sonra sanığın hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Hüküm 30.06.2021 tarihinde tebliğnameye uygun olarak oybirliğiyle bozulmuştur.
13. Ceza Dairesinin 2016 ve 2. Ceza Dairesinin 2023 tarihli kararları, eşya sahibinin belli olduğu veya kısa bir araştırmayla bulunabileceği durumlarda kaybolmuş eşyadan söz edilemeyeceğini ortaya koymaktadır. Taksi koltuğunda veya AVM masasında unutulan telefon, sahibi kısa sürede arayıp ulaşmaya çalıştığı ve telefon çalışır durumda olduğu için “kaybolmuş” sayılmamış, eylemler hırsızlık olarak nitelendirilmiştir. Hırsızlık suçunun temel ve nitelikli halleri için hırsızlık suçu yazımıza bakılabilir.
Buna karşılık 2022 tarihli kararda sahibinin düşürdüğü veya kaybettiği telefonu bulan kişinin eylemi TCK 160 kapsamında görülmüştür. Bu ayrım sanık için yalnızca ceza miktarı bakımından değil, şikâyetten vazgeçmeyle davanın düşmesi ve uzlaştırma imkânı bakımından da belirleyicidir. 2021 tarihli karar ise birlikte işlenen suçta vazgeçmenin tüm failleri kapsadığını ve uzlaştırmanın sonradan getirilmiş olmasının lehe uygulanacağını hatırlatmaktadır; uzlaştırma usulü için uzlaştırma (CMK 253-255) yazımız incelenebilir.
Eşya kaybolmamış, aksine muhafaza veya belirli bir amaçla kullanılmak üzere size teslim edilmişse ve bu mal sahiplenilmişse, eylem güveni kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Unutulan her eşyayı kaybolmuş saymak | Sahibi belliyse hırsızlık oluşur | Sahibinin bulunup bulunamayacağını değerlendirin |
| Bulunan telefonu kapatmak | Hırsızlık kastına delil sayılabilir | Gelen aramaları cevaplayın |
| Eşyayı teslim etmeyi geciktirmek | Malik gibi tasarruf kabul edilebilir | Kolluğa veya görevlilere hemen teslim edin |
| Kamera kayıtlarını istememek | Olayın akışı ispatlanamaz | Kayıtların saklanmasını hemen talep edin |
| Şikâyet süresini kaçırmak | TCK 160 şikâyete bağlıdır | Altı ay içinde şikâyet edin |
| Vazgeçmenin sanığa sorulmaması | TCK 73/6 gereği kabul aranır | Sanığın beyanını alın |
| Birlikte fail yönünden vazgeçmeyi gözden kaçırmak | Vazgeçme tüm failleri kapsar | Tüm sanıklar için düşme kararı isteyin |
| Uzlaştırmayı atlamak | Hüküm bozulabilir | Uzlaştırma işlemlerini tamamlatın |
| Ek savunma vermeden vasfı değiştirmek | Savunma hakkı kısıtlanır | CMK 226 gereğini yerine getirin |
Kaybolmuş eşya üzerinde tasarruf suçu nedir?
TCK m.160’ta düzenlenen, kaybedilmiş veya hata sonucu ele geçirilmiş bir eşyayı sahibine iade etmeden ya da yetkili mercileri haberdar etmeden kendi malı gibi kullanmak, satmak veya elde tutmaktır.
Cezası nedir?
Bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Suç şikâyete bağlıdır.
Yerde bulduğum telefonu kullanırsam hangi suçu işlemiş olurum?
2. Ceza Dairesi, sahibinin düşürdüğü veya kaybettiği telefonu bulup yetkilileri haberdar etmeden kullanan sanığın eylemini TCK 160 kapsamında değerlendirmiştir. Ancak sahibine kısa sürede ulaşılabilecek durumdaysanız eylem hırsızlık sayılabilir.
Taksi veya otobüste unutulan eşyayı almak hırsızlık mı?
13. Ceza Dairesi, taksi şoförünün yolcunun koltukta unuttuğu ve kime ait olduğunu bildiği telefonu kullanıp satmasını hırsızlık saymıştır.
AVM’de masada unutulan telefonu almak hangi suç?
2. Ceza Dairesi, AVM’nin yemek bölümünde masada unutulan telefonu alıp aramalara cevap vermeyen sanığın eylemini TCK 142/2-h kapsamında nitelikli hırsızlık olarak değerlendirmiştir.
Yargıtay’ın ölçütü nedir?
Yargıtay’a göre mal sahibinin malın nerede olduğunu bilmemesi, üzerinde tasarruf imkânının kalmaması ve failin eşyanın yitirilmiş olduğu inancını taşıması gerekir. Sahibi bilinen veya kısa araştırmayla bulunabilecek eşya kaybolmuş sayılmaz.
Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?
TCK m.73/4’e göre şikâyete bağlı suçlarda vazgeçme davayı düşürür. 2. Ceza Dairesine göre sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorulmalı, kabul ederse düşme kararı verilmelidir.
İki kişi birlikte bulduysa vazgeçme ikisini de kapsar mı?
Evet. TCK m.73/5’e göre iştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme diğerlerini de kapsar. 6. Ceza Dairesi bu hükmün gözetilmemesini bozma nedeni saymıştır.
Uzlaştırma yapılır mı?
Evet. 6. Ceza Dairesinin belirttiği üzere bu suç 02.12.2016 tarihinden itibaren uzlaştırma kapsamına alınmıştır ve lehe kanun olarak önceki olaylara da uygulanır.
Hata sonucu ele geçen eşya ne demek?
Kanun metnine göre kaybolmuş eşyanın yanında, sahibinin rızasıyla değil bir hata sonucu kişinin eline geçen eşya da bu suçun konusudur. Bu eşyanın iade edilmeden malik gibi kullanılması aynı suçu oluşturur.
Bana emanet edilen eşyayı sahiplenmek bu suç mu?
Hayır. Muhafaza etmek veya belirli şekilde kullanmak üzere zilyetliği size devredilen malı sahiplenmek TCK m.155’teki güveni kötüye kullanma suçunu oluşturabilir.
Bulduğum eşyayı teslim edersem suç oluşur mu?
TCK m.160 iade etmeden veya yetkili mercileri haberdar etmeden malik gibi tasarrufta bulunmayı cezalandırır. Eşyayı sahibine iade eden veya yetkililere teslim eden kişi bakımından bu suçun unsurları oluşmaz. Türk Medeni Kanununun 769. maddesine göre de kaybedilmiş bir şeyi bulan kişi malın sahibine, sahibini bilmiyorsa kolluk kuvvetlerine, köylerde muhtara bildirmek veya araştırma yapmakla yükümlüdür; oturulan bir evde, iş yerinde ya da kamu hizmeti görülen yerde bulunan şey o yerin sahibine veya görevlilere teslim edilmelidir.
Mahkeme hırsızlık yerine TCK 160’tan karar verebilir mi?
Verebilir; ancak iddianamedeki suç vasfı değişiyorsa sanığa ek savunma hakkı tanınması gerekir. Nitelendirme hatası Yargıtay tarafından bozma nedeni yapılmaktadır.
Zamanaşımı ne kadar?
TCK m.160’taki suç için olağan dava zamanaşımı sekiz yıldır. Şikâyet süresi ise fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı aydır.
Hangi mahkeme görevlidir?
Dava asliye ceza mahkemesinde görülür.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.160 — Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.141 — Hırsızlık
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.142 — Nitelikli hırsızlık
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.155 — Güveni kötüye kullanma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.73 — Şikâyet ve şikâyetten vazgeçme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.7 — Zaman bakımından uygulama
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.223 — Hüküm çeşitleri (düşme)
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.226 — Hukuki nitelendirmenin değişmesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.253 — Uzlaştırma
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.254 — Kovuşturma evresinde uzlaştırma
- 6763 sayılı Kanun m.34 — CMK m.253 değişikliği
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.769 ve devamı — Bulunmuş eşya
İlgili yazılarımız: Hırsızlık suçu · Güveni kötüye kullanma · Uzlaştırma kapsamındaki suçlar · Uzlaştırma (CMK 253-255) · Uzlaştırma nedir
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.