Kasten Öldürme Suçu ve Nitelikli Halleri (TCK 81-82): Tasarlama, Kan Gütme, Töre Saiki ve Şahısta Hata
- TCK m.81’e göre bir insanı kasten öldüren kişi müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
- TCK m.82’de sayılan nitelikli hallerden biri gerçekleşirse ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis olur.
- Nitelikli haller arasında tasarlama, canavarca his veya eziyet çektirme, üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işleme, çocuğa ve kadına karşı işleme, kan gütme ve töre saiki bulunur.
- Kadına karşı işlenen kasten öldürme 7406 sayılı Kanunla 12.05.2022 tarihinden itibaren nitelikli hal olarak düzenlenmiştir.
- Ceza Genel Kurulu, öldürmek istediği kişi yerine yanlışlıkla başkasını öldüren fail hakkında tasarlama nitelikli halinin uygulanmayacağını kabul etmiştir.
- Aynı kararda nitelikli halde hata için hatanın kaçınılmaz olması şartının aranmadığı belirtilmiştir.
- Haksız tahrik konusundaki hata ise ancak kaçınılmaz ise faile yarar sağlar.
- Olaydan günler önce silah temin edip mağduru iş yeri önünde bekleyerek ateş eden sanık hakkında tasarlayarak öldürmeye teşebbüs kabul edilmiştir.
- Bu kararda Ceza Genel Kurulu Başkanı ile dokuz üye tasarlamanın şartlarının oluşmadığı görüşüyle karşı oy kullanmıştır.
- Maktulün, sanıkların kardeşinin öldürülmesinde fail olarak görüldüğü olayda kan gütme saikinin şartlarının oluşmadığı oybirliğiyle kabul edilmiştir.
- Eşi ile maktul arasındaki ilişkiyi öğrenen sanığın münhasıran töre saikiyle hareket etmediği, haksız tahrik hükümlerinin uygulanması gerektiği kabul edilmiştir.
- Kasten öldürmeye teşebbüs ile kasten yaralama arasındaki ayrım failin kastına göre yapılır; darbe sayısı, yaranın yeri ve eylemin kendiliğinden bırakılıp bırakılmadığı belirleyicidir.
- Olası kastla öldürmede ağırlaştırılmış müebbet yerine müebbet, müebbet yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis verilir.
- Yardım eden konumundaki kişiler ile müşterek failler arasındaki ayrım cezayı doğrudan değiştirir.
- Dava ağır ceza mahkemesinde görülür ve şikâyete bağlı değildir.
Kasten öldürme, Türk Ceza Kanunu’ndaki en ağır suçlardan biridir. Uygulamada tartışma genellikle suçun işlenip işlenmediğinden çok, hangi nitelikli halin uygulanacağı üzerinde yaşanır; çünkü müebbet ile ağırlaştırılmış müebbet arasındaki fark, koşullu salıverilme ve infaz rejimi bakımından da çok büyük sonuç doğurur.
Tasarlamanın ne zaman kabul edileceği, kan gütme ve töre saikinin sınırları, yanlış kişiyi öldüren failin durumu ve haksız tahrikin bu suçlarla ilişkisi Ceza Genel Kurulunun sıkça önüne gelen konulardır. Aşağıda bu sorular Genel Kurul kararları üzerinden ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Yargıtay yaklaşımı |
|---|---|---|
| Temel hal | TCK m.81 | Müebbet hapis |
| Nitelikli haller | TCK m.82 | Ağırlaştırılmış müebbet hapis |
| Olası kast | TCK m.21/2 | Ceza bir derece hafifler |
| Şahısta hata ve tasarlama | YCGK 24.12.2013 | Tasarlama nitelikli hali uygulanmaz (oyçokluğu) |
| Tahrik konusunda hata | YCGK 24.12.2013 | Hata kaçınılmaz değilse tahrik uygulanmaz |
| Günler önce silah temini | YCGK 29.05.2024 | Tasarlayarak öldürmeye teşebbüs (oyçokluğu) |
| Kan gütme | YCGK 14.02.2024 | Maktul de fail sayılıyorsa uygulanmaz |
| Töre saiki | YCGK 05.02.2025 | Münhasıran töre saiki yoksa uygulanmaz, tahrik gözetilir |
| Öldürmeye teşebbüs mü yaralama mı | YCGK 05.02.2025 | Kendiliğinden bırakılan tek darbe yaralama sayıldı |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Gözaltının ilk anından itibaren müdafi yardımı alın; alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
- İddia edilen nitelikli halleri iddianameden tek tek çıkarın ve her biri için ayrı savunma hazırlayın.
- Tasarlama iddiasında öldürme kararının hangi tarihte alındığının hangi delile dayandığını sorgulayın.
- Silahın ne zaman ve hangi amaçla temin edildiğine ilişkin tanık, fatura ve kayıt delillerini toplayın.
- Olay öncesi yazışmaların içerik tespiti yapılıp yapılmadığını kontrol edin; tespit edilmemiş mesajlar varsayımla değerlendirilemez.
- Kan gütme veya töre saiki iddiasında önceki olayların mahkeme kararlarını ve tarafların bu olaylardaki rolünü dosyaya getirin.
- Maktulden gelen haksız bir eylem varsa bunun tarihini, niteliğini ve failin üzerindeki etkisini belgeleyin.
- Hedef alınan kişi dışında birinin öldürüldüğü hallerde şahısta hatanın tasarlama ve diğer nitelikli haller üzerindeki etkisini tartışın.
- Kast türünü, yani doğrudan kast mı olası kast mı bulunduğunu olay öncesi, sırası ve sonrası davranışlarla değerlendirin.
- Birden fazla sanık varsa her birinin müşterek fail, azmettiren veya yardım eden olarak rolünü ayrı ayrı tartışın.
- Menfaati çatışan sanıkların aynı müdafi tarafından savunulmadığını kontrol edin.
- Yerel mahkeme ile Yargıtay dairesi arasındaki direnme ve itiraz süreçlerini takip ederek Ceza Genel Kurulu aşamasına hazırlıklı olun.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 24.12.2013 T., 2013/664 E., 2013/622 K.
Öldürmeyi tasarladığı kişi yerine hata sonucu başkasını öldüren fail hakkında tasarlama nitelikli hali uygulanmaz; ancak haksız tahrike ilişkin hata kaçınılabilir nitelikteyse tahrik indirimi de yapılamaz. Askerde bulunduğu sırada eşinin kaçırılması üzerine sanık, eşini kaçıran kişiyi öldürmeye karar vermiş, adresini araştırmış ve bu kişi olduğunu zannettiği, ondan altı yaş küçük kardeşini öldürmüştür. Olay, eşin kaçırılmasından yaklaşık on beş ay sonra gerçekleşmiştir. Yerel mahkeme tasarlamayı uygulamamış, kaçınılmaz hata nedeniyle haksız tahrik indirimi yapmış ve 1. Ceza Dairesinin bozma kararına direnmiştir. Genel Kurul, eylemin tasarlanarak gerçekleştirildiğini oyçokluğuyla kabul etmiş; ancak “sanık öldürme suçunun nitelikli unsurunun gerçekleştiği konusunda hataya düştüğünden ve bu hatanın kaçınılmaz olması şartı aranmadığından sanığın hatasından yararlanması gerekmektedir” diyerek basit halden hüküm kurulmasını isabetli bulmuştur. Bu uyuşmazlıkta on beş üye, tasarlamanın failin sübjektif durumuyla ilgili olduğu ve hatadan yararlanılamayacağı görüşüyle karşı oy kullanmıştır. Tahrik yönünden ise “sanığın hatası kaçınılmaz nitelikte bir hata olmadığından, dolayısıyla sanığın hata hükümlerinden yararlanması mümkün bulunmadığından” indirim yapılamayacağı kabul edilmiş, yedi üye bu konuda karşı oy kullanmıştır. Direnme hükmü 24.12.2013 tarihinde haksız tahrik uygulaması yönünden oyçokluğuyla bozulmuştur.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 29.05.2024 T., 2023/288 E., 2024/170 K.
Birliktelik kurmak istemeyen mağduru öldürmeye günler önce karar verip tabanca temin eden ve iş yeri önünde bekleyerek ateş eden sanığın eylemi tasarlayarak öldürmeye teşebbüstür; karar ikinci müzakerede oyçokluğuyla verilmiştir. Sanık, dört ay önce ilişkiyi bitiren mağdurun iş çıkış saatinde iş yerinin yakınında beklemiş, aralarında hiçbir konuşma geçmeden mağdura birden fazla kez ateş etmiştir. Adli Tıp raporuna göre yaralanma mağdurun yaşamını tehlikeye sokmuş, kemik kırıkları hayat fonksiyonlarını ağır derecede etkilemiştir. Ağır ceza mahkemesi sanığı 18 yıl hapis cezasına mahkûm etmiş, istinaf başvurusu esastan reddedilmiş, 1. Ceza Dairesi hükmü bir üyenin karşı oyuyla onamıştır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı öldürme kararının ne zaman alındığının tespit edilemediği gerekçesiyle itiraz etmiştir. Genel Kurul çoğunluğu, sanığın “kendisi ile birliktelik kurmak istemeyen mağduru öldürme hususunda olaydan günler önce karar alıp bu maksatla tabanca temin ettiği ve düşünüp planladığı bu suçu işlemeden önce uzunca bir süre geçmesine ve ulaştığı ruhi sükûte rağmen kararından vazgeçmeyip sebat ve ısrarla fiilini icraya başladığı” sonucuna varmıştır. Ceza Genel Kurulu Başkanı ile bir üye, karşı oy yazısında öldürme kararının ne zaman verildiğine dair karine ve varsayımlar dışında somut delil bulunmadığını belirterek tasarlamanın oluşmadığını savunmuş; sekiz üye de benzer düşüncelerle karşı oy kullanmıştır. Başsavcılık itirazı, 03.04.2024 tarihli ilk müzakerede yeterli çoğunluk sağlanamadığından 29.05.2024 tarihindeki ikinci müzakerede oyçokluğuyla reddedilmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 14.02.2024 T., 2023/276 E., 2024/54 K.
Sanıkların kardeşinin öldürülmesinde maktulü de fail olarak gördükleri olayda kan gütme nitelikli hali uygulanmaz; önceki olayın etkisi ise asgari oranda haksız tahrik indirimi gerektirir. Sanıklar, kardeşleri İsmail’in 2012 yılında öldürülmesi olayıyla ilgili olarak başka bir ağır ceza mahkemesinde silahla tehdit suçundan mahkûm edilen maktulü, önceden kiraladıkları araçla kaçırmış, önceden mezar kazdıkları yere götürmüş ve öldürmüştür. Yerel mahkeme sanıkları TCK m.82/1-a-j uyarınca cezalandırmış, 1. Ceza Dairesinin kan gütme saikinin ve tahrikin değerlendirilmesine ilişkin bozma kararına direnmiştir. 1. Ceza Dairesi bozma kararında sanıkların İsmail’in öldürülmesinde maktulü de fail olarak kabul ettiklerini, “bu nedenle sanıkların maktule yönelik olarak kan gütme saikiyle hareket ettiklerinin kabulünün mümkün olmadığı” tespitini yapmıştır. Genel Kurul da direnme hükmünü, “sanıklar hakkında maktule yönelik nitelikli kasten öldürme suçu bakımından TCK’nın 82/1-j. maddesinin uygulanma koşullarının oluşmadığının” gözetilmemesi nedeniyle bozmuştur. Maktulün önceki olaydaki rolünün sanıklar üzerinde öfke ve şiddetli eleme yol açtığı, ancak haksız hareketin ulaştığı boyut dikkate alındığında indirimin asgari düzeyde yapılması gerektiği kabul edilmiştir. Sanıkların azmettiren, müşterek fail ve yardım eden olarak rolleri de ayrıca belirlenmiştir. Direnme hükmü 14.02.2024 tarihinde bozulmuş; kan gütme ve tahrik uyuşmazlıklarında oybirliği, diğer uyuşmazlıklarda oyçokluğu sağlanmıştır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 05.02.2025 T., 2022/613 E., 2025/43 K.
Eşinin maktulle uzun süreli ilişkisini ve çocuğun maktulden olduğu iddiasını öğrenen sanık münhasıran töre saikiyle hareket etmiş sayılmaz; kendiliğinden bırakılan tek bıçak darbesi ise kasten yaralamadır. Olayda, sanığın eşi ile aynı evde kalan teyze oğlu maktul arasında ilişki olduğu, eşin bir çocuk dünyaya getirdiği, ilişkinin aile içinde duyulması üzerine eşin ve maktulün çocukla birlikte evi terk ettiği anlaşılmıştır. Maktul ve eş, çocuğun kimden olduğunu konuşma bahanesiyle buluşmaya ikna edilmiş, araçla ıssız bir yola götürülmüş, maktul bıçaklanarak öldürülmüştür. Yerel mahkeme sanıklar hakkında tasarlama ve töre saiki ile öldürme ve öldürmeye teşebbüsten mahkûmiyet kararları vermiş, 1. Ceza Dairesinin bozma kararına direnmiştir. 1. Ceza Dairesi bozma kararında, maktulün evlilik birliğinin gerektirdiği sadakat yükümlülüğünün ihlaline iştirak etmesi karşısında sanık bakımından “haksız tahrik hükümlerinin uygulanması gerektiği, bu nedenle sanık …’in münhasıran töre saikiyle hareket etmediğinin” kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Genel Kurul, sanığın eyleminin töre saikiyle işlenmediğini ve haksız tahrik altında tasarlayarak kasten öldürmeye azmettirme suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir. Eşe yönelik eylem bakımından ise “Kasten yaralama suçu ile teşebbüs aşamasında kalan kasten öldürme suçu arasındaki ayırıcı kriter manevi unsurun farklılığına dayandığından, sanığın kastının öldürmeye mi yoksa yaralamaya mı yönelik olduğunun belirlenmesi gerekmektedir” denilmiş; araya giren eşin sırtına bir kez vurup saldırıyı kendiliğinden sürdürmeyen sanığın eylemi kasten yaralama sayılmış, öldürme icra hareketlerine başlamayan iki sanığın ise beraati gerektiği kabul edilmiştir. Direnme hükümleri 05.02.2025 tarihinde bozulmuş; töre saiki uyuşmazlığında oyçokluğu, diğer uyuşmazlıklarda oybirliği sağlanmıştır.
Tasarlama konusunda Genel Kurulun iki kararı birlikte okunmalıdır. 2013 tarihli kararda tasarlamanın varlığı kabul edilmekle birlikte, yanlış kişiyi öldüren failin TCK m.30/2 uyarınca hatasından yararlanacağı ve bu nitelikli halin kendisine uygulanmayacağı sonucuna varılmıştır. 2024 tarihli kararda ise öldürme kararının günler önce alındığı ve silahın bu amaçla temin edildiği kabul edilerek tasarlama uygulanmıştır; ancak Başkan dahil on kişilik karşı oy grubu, tasarlamanın varsayımlarla değil somut delillerle ispatlanması gerektiğini vurgulamıştır. Teşebbüs hükümleri için suça teşebbüs yazımıza bakılabilir.
Saikle bağlantılı nitelikli haller olan kan gütme ve töre saikinde Genel Kurul, önceki olayların ve tarafların bu olaylardaki rolünün ayrıntılı biçimde incelenmesini aramaktadır. Maktulden gelen haksız bir eylem bulunduğunda olay artık yalnızca kan gütme veya töre saikiyle açıklanamaz ve haksız tahrik hükümleri gündeme gelir.
Birden fazla failin bulunduğu olaylarda kimin müşterek fail, kimin azmettiren, kimin yardım eden olduğunun doğru belirlenmesi cezayı doğrudan etkiler. Bu ayrım için suça iştirak yazımız incelenebilir. Öldürme kastının bulunmadığı ve yaralama kastıyla hareket edildiği hallerde ise kasten yaralama hükümleri uygulanır.
Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları arasındaki infaz farkları için müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezaları yazımıza bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Tasarlamayı yalnızca silah taşınmasına dayandırmak | Kararın zamanı ve hazırlık ayrıca ispatlanmalıdır | Karar tarihi, süre ve hazırlığı somut delille tartışın |
| Şahısta hatayı önemsememek | Tasarlama nitelikli hali uygulanmayabilir | TCK m.30/2 savunmasını mutlaka ileri sürün |
| Tahrikte her hatanın yeterli olduğunu sanmak | Tahrik konusundaki hata kaçınılmaz olmalıdır | Failin dikkat ve özen gösterip göstermediğini tartışın |
| Kan gütmeyi yalnızca önceki husumete dayandırmak | Tarafların önceki olaydaki rolü belirleyicidir | Önceki olayın mahkeme kararını dosyaya getirin |
| Töre saikini aile içi her olayda kabul etmek | Münhasıran töre saiki aranır | Haksız tahrik oluşturan olguları ortaya koyun |
| Teşebbüs ile yaralamayı ayırmamak | Ceza aralığı çok büyük farklılık gösterir | Darbe sayısı, yaranın yeri ve eylemin sona erişini inceleyin |
| Sanıkların rollerini ayırmamak | Yardım eden de fail gibi cezalandırılabilir | İştirak biçimini her sanık için ayrı tartışın |
| Çatışan sanıklara tek müdafi | Savunma hakkı kısıtlanmış sayılır | Her sanık için ayrı müdafi görevlendirilmesini isteyin |
| Olay tarihindeki kanunu gözden kaçırmak | Bazı nitelikli haller sonradan eklenmiştir | Lehe kanun karşılaştırması yapın |
Kasten öldürmenin cezası nedir?
TCK m.81’e göre müebbet hapis cezasıdır. Suç TCK m.82’deki nitelikli hallerden biriyle işlenirse ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
Hangi durumlarda ağırlaştırılmış müebbet verilir?
Tasarlama, canavarca his veya eziyet çektirme, yangın veya bombalama gibi araçlar, üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işleme, çocuğa, savunamayacak kişiye veya kadına karşı işleme, kamu görevi nedeniyle öldürme, suçu gizleme amacı, infial, kan gütme ve töre saiki hallerinde ağırlaştırılmış müebbet verilir.
Tasarlama nedir?
Kanunda tanımlanmamıştır. Ceza Genel Kurulu kararlarında öldürme kararının önceden alınması, kararla eylem arasında makul süre geçmesi ve buna rağmen karardan vazgeçilmeyerek plan dahilinde hareket edilmesi üzerinde durulmaktadır. Somut olayda bu unsurların delillerle ispatlanması gerekir.
Önceden silah almak tek başına tasarlama sayılır mı?
Tek başına yeterli değildir. Ceza Genel Kurulunun 2024 tarihli kararında silahın öldürme amacıyla günler önce temin edildiği diğer olgularla birlikte değerlendirilmiştir; Başkan ve dokuz üye ise öldürme kararının zamanına ilişkin somut delil bulunmadığı görüşüyle karşı oy kullanmıştır.
Yanlışlıkla başkasını öldüren kişiye tasarlama uygulanır mı?
Ceza Genel Kurulu, öldürmeyi tasarladığı kişi yerine hata sonucu başkasını öldüren fail hakkında tasarlama nitelikli halinin uygulanmayacağını ve bu hatanın kaçınılmaz olmasının aranmayacağını kabul etmiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Kan gütme saiki ne zaman kabul edilmez?
Ceza Genel Kurulu, sanıkların kardeşinin öldürülmesinde maktulü de fail olarak gördükleri olayda kan gütme saikinin uygulanma koşullarının oluşmadığını oybirliğiyle kabul etmiştir. Önceki olaydaki roller bu değerlendirmede belirleyicidir.
Töre saiki ile haksız tahrik birlikte uygulanabilir mi?
Ceza Genel Kurulu, eşinin maktulle ilişkisini öğrenen sanığın münhasıran töre saikiyle hareket etmediğini, haksız tahrik altında hareket ettiğini kabul ederek töre saikini uygulamamıştır.
Kasten öldürmeye teşebbüs ile yaralama nasıl ayrılır?
Failin kastına bakılır. Yargıtay; taraflar arasındaki husumet, kullanılan alet, darbe sayısı ve şiddeti, yaranın yeri, hedef seçme imkânı ve failin eylemine kendiliğinden mi yoksa engel bir nedenle mi son verdiği gibi ölçütleri esas alır.
Haksız tahrik kasten öldürmede cezayı ne kadar düşürür?
TCK m.29’da ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet için ayrı indirim aralıkları öngörülmüştür. İndirim oranı, haksız hareketin niteliği, zamanı ve fail üzerindeki etkisine göre belirlenir; Ceza Genel Kurulu bazı olaylarda asgari oranda indirim yapılması gerektiğini kabul etmiştir.
Olası kastla öldürmenin cezası nedir?
TCK m.21/2’ye göre ağırlaştırılmış müebbet gerektiren hallerde müebbet, müebbet gerektiren hallerde yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezası verilir.
Eşi veya boşandığı eşi öldürmek nitelikli hal mi?
Evet. TCK m.82/1-d bendi üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işlenen kasten öldürmeyi nitelikli hal olarak düzenlemiştir.
Kadına karşı öldürme ne zamandan beri nitelikli hal?
TCK m.82/1-f bendi 12.05.2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla “Kadına karşı” şeklinde değiştirilmiştir. Bu tarihten önceki olaylarda lehe kanun karşılaştırması yapılmalıdır.
Suça yardım eden de aynı cezayı alır mı?
Yardım edenin cezası TCK m.39 uyarınca indirilir. Ancak Ceza Genel Kurulu kararlarında görüldüğü üzere, eylem üzerinde ortak hakimiyeti bulunan kişiler müşterek fail sayılır; bu nedenle rollerin doğru belirlenmesi önemlidir.
Aynı müdafi birden fazla sanığı savunabilir mi?
Sanıklar arasında menfaat çatışması varsa aynı müdafi tarafından savunulmaları hukuka aykırıdır. Ceza Genel Kuruluna gelen 2024 tarihli dosyada ilk bozma kararı bu nedene dayanmıştır.
Kasten öldürme davası hangi mahkemede görülür?
Kasten öldürme ve nitelikli halleri ağır ceza mahkemesinde görülür. Suç şikâyete bağlı değildir; mağdur yakınlarının şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.81 — Kasten öldürme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.82 — Nitelikli haller
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.83 — Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.21 — Kast
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.29 — Haksız tahrik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.30 — Hata
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.35 — Suça teşebbüs
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.37 — Faillik
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.38 — Azmettirme
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.39 — Yardım etme
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.308 — Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı
- 7406 sayılı Kanun m.2 — TCK m.82/1-f değişikliği
İlgili yazılarımız: Kasten yaralama · Haksız tahrik · Suça teşebbüs · Suça iştirak · Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.