Görevi Kötüye Kullanma Suçu Ne Zaman Oluşur? Kural İhlali Tek Başına Yetmez (TCK m.257)

Tek başına aykırılık yeterli değildir. TCK m.257, kural ihlaline ek olarak kişilerin mağduriyeti, kamunun zararı ya da kişilere haksız menfaat sağlanması sonuçlarından en az birinin doğmasını arar. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde yalnızca hangi mevzuat hükmünün ihlal edildiğini değil, bundan somut olarak hangi hak kaybının veya zararın doğduğunu da göstermek gerekir. Aksi hâlde dosya çoğunlukla kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla ya da beraatle sonuçlanır; idari yargıda iptal davası ise ayrıca mümkündür.

Ölçüt 5018 sayılı Kanun m.71’dedir: mevzuata aykırı karar, işlem, eylem veya ihmal sonucunda kamu kaynağında artışa engel olunması ya da eksilmeye neden olunması. Zararın ekonomik ve somut olması aranır; ancak kuruşu kuruşuna belirlenmesi şart değildir, olayın özelliğine göre somut bir zararın doğduğu anlaşılabiliyorsa bu yeterlidir. Karmaşık dosyalarda mahkeme, Sayıştay denetçisi ya da konunun uzmanı bilirkişiden rapor alarak hesaplama yaptırır.

Memurlar ve diğer kamu görevlileri bakımından, görev sebebiyle işlenen suçlarda soruşturma kural olarak 4483 sayılı Kanun uyarınca yetkili merciin iznine bağlıdır. İzin verilmezse karara karşı bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Ancak zimmet, irtikâp, rüşvet gibi bazı suçlar ile ağır cezayı gerektiren suçüstü hâllerinde izin aranmaz. Hâkim ve savcılar, avukatlar ve askerî personel gibi bazı meslek grupları için ise kendi özel kanunlarındaki usul uygulanır.

TCK m.257/1 görevin gereklerine aykırı bir davranışta bulunmayı, m.257/2 ise görevin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstermeyi cezalandırır. Birincisinde aktif bir işlem, ikincisinde yapılması gerekenin yapılmaması söz konusudur. Ceza da farklıdır: icrai hâlde altı aydan iki yıla, ihmali hâlde üç aydan bir yıla kadar hapis öngörülür. Her iki fıkrada da aynı sonuç şartı aranır. Uygulamada aynı olayda her iki fıkranın ayrı ayrı değerlendirilmemesi bozma sebebi sayılmaktadır.

Zimmet, kamu görevlisinin görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilmiş olan ya da koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçirmesidir ve TCK m.247’de düzenlenir. Burada malın fiilen mal edinilmesi vardır. Görevi kötüye kullanma ise mal edinme olmaksızın, görevin gereklerine aykırı davranışla zarar ya da haksız menfaat doğmasıdır. Madde metnindeki “kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan hâller dışında” ibaresi gereği, olay zimmet kapsamına giriyorsa m.257 uygulanmaz.

Ceza davasının sonucu ile disiplin süreci birbirinden ayrıdır. Mahkûmiyet hâlinde TCK m.53 uyarınca belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma gündeme gelir; ayrıca 657 sayılı Kanun m.98 uyarınca belirli suçlardan mahkûmiyet memurluğu sona erdirir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi hâlinde ise ortada açıklanmış bir hüküm bulunmadığından memuriyet kendiliğinden sona ermez; buna karşılık aynı fiil nedeniyle ayrıca disiplin soruşturması yürütülebilir ve disiplin cezası verilebilir.

TCK m.257/1’de öngörülen cezanın üst sınırı iki yıl, m.257/2’de bir yıl olduğundan her iki fıkra bakımından da dava zamanaşımı TCK m.66/1-e uyarınca sekiz yıldır. Kesen sebeplerin varlığı hâlinde bu süre en çok yarısı kadar uzar ve on iki yılı aşamaz. Süre, suçun işlendiği günden başlar; ihmali hâlde ise yükümlülüğün yerine getirilmesi gereken sürenin dolduğu tarih esas alınır. Süre dolduğunda mahkeme esasa girmeden düşme kararı verir.

Kamu görevlisinin görevi sırasında verdiği zararlar bakımından Anayasa m.129 ve 657 sayılı Kanun m.13 gereği dava doğrudan görevliye değil, idareye karşı açılır. Yol, idari yargıda tam yargı davasıdır: işlemin öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde idareye başvurulur, başvuru reddedilirse ya da altmış gün içinde cevap verilmezse dava açılır. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında görevliye rücu eder. Kişisel kusurun görevden tamamen ayrılabildiği istisnai hâllerde ise adli yargıda dava açılabilir.