Davadan Feragat veya Davayı Kabul Geri Alınabilir mi? İptal ve İrade Bozukluğu (HMK m.311)

Yargıtay ne diyor?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12.02.2025 T., 2023/218 E., 2025/30 K.

Şarta bağlanmış kabul beyanı, davayı sona erdirmez. Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında davalı, cevap dilekçesinde “şuf’a bedeli mahkemece verilecek kesin süre içinde depo edilmek kaydıyla” davayı kabul ettiğini bildirmiş, aynı dilekçede davacının bedelde muvazaa iddiasının reddini savunmuştu. Kurul, kabulün dört koşulunu sıraladıktan sonra ölçütü şöyle koymuştur: “Usul işlemleri kural olarak şarta bağlı olarak yapılamayacağından, şarta bağlı olarak bir kabul beyanında bulunulmuş ise, davalının bu beyanının davayı kabul olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.” Kurul, kabulden dönmenin ve kabulden sonra ıslahın mümkün olmadığını, ancak “irade bozukluğu hâllerinde kabulün iptali istenebilir” olduğunu vurgulamış; somut olayda “bedelde muvazaa iddiası nedeniyle önalım bedeli konusunda uyuşmazlığın devam etmesine rağmen kabul beyanının kesin hüküm gibi sonuç doğurması mümkün değildir” demiştir. Kurul ayrıca beyanın amacı anlaşılmıyorsa hâkimin HMK m.31 uyarınca tarafa açıklattırması gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: Bölge adliye mahkemesinin direnme kararının ONANMASINA, 12.02.2025 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak. Karara ekli karşı oyda, önalım davasında dava değerinin zaten resmî senetteki bedel olduğu ve bu nedenle kabulün şartlı sayılamayacağı savunulmuştur; bu görüş Kurulun hükmü değildir.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 16.12.2025 T., 2024/1861 E., 2025/6002 K.

Hile ile alınan feragat, iradeyi sakatlar; karşılıksız feragat hayatın olağan akışına aykırıdır. Yetmiş yedi yaşındaki davacı, üzerinde butik otel bulunan taşınmazının paylarını ehliyetsizlik, hile ve gabin iddiasıyla dava konusu ettikten on altı gün sonra davadan feragat etmiş, ardından feragatin hile ile alındığını ileri sürmüştü. Daire önce genel kuralı hatırlatmıştır: “davacının davasından feragat etmesi ile dava konusu uyuşmazlık sona erer ve kesin hükmün hukuksal sonuçları doğar (HMK m. 311). Bu nedenle mahkeme henüz feragat nedeniyle davanın reddine karar vermemiş olsa bile davacı feragatten dönemez (rücu edemez).” Ardından usul yolunu göstermiştir: “Feragate ilişkin irade açıklamasının gerçeği yansıtmadığının bildirilmesi hâlinde, bu hâlin ya aynı dava içerisinde HMK’nın 163. maddesine göre ön sorun (hadise) şeklinde ya da ayrı bir dava olarak incelenmesi olanaklı ve gereklidir.” Somut olayda savcılık dosyasındaki sağlık kurulu raporunda davacının demans hastası olduğunun belirtilmesi, tanıkların tutarsız davranışlarını anlatması, feragat karşılığı düzenlendiği söylenen protokolün dosyaya hiç sunulmaması birlikte değerlendirilmiş; değeri 1.680.000 lira olan taşınmaz hakkındaki davadan ortada sebep yokken ve karşılıksız feragat edilmesinin hayatın akışına uygun sayılamayacağı sonucuna varılmıştır. Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA ve ilk derece mahkemesi kararının BOZULMASINA, 16.12.2025 tarihinde oy birliğiyle.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 03.02.2025 T., 2024/13 E., 2025/279 K.

“Anlaştık, yeri satıp paylaşacağız, bu nedenle feragat ediyorum” beyanı geçerli feragat değildir. Vekâlet görevinin kötüye kullanılması iddiasıyla açılan tapu iptali ve tescil davasında davacı ilk celsede aynen şu beyanda bulunmuştu: “dava konusu Gaziantep ili, Şehitkamil ilçesi, Sülüklü Mahallesi, 101 ada, 17 parsel üzerinden davalılarla anlaştık, anlaşmamıza göre yaklaşık 17 dönümlük yeri satıp kendi aramızda parasını paylaşacağız, bu nedenle davamdan feragat ediyorum.” Yerel mahkeme ve bölge adliye mahkemesi, hile iddiasının ispatlanamadığı gerekçesiyle feragati geçerli saymıştı. Daire ise iddiayı bambaşka bir eksende çözmüştür: “6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 309/4. maddesine göre feragatin kayıtsız ve şartsız olması gerekmektedir. Davacı ve vekilinin 20.01.2019 tarihli celsedeki beyanları bir bütün olarak değerlendirildiğinde, dava konusu davalı … adına kayıtlı 101 ada 17 parsel sayılı taşınmazın satılarak bedelinin taraflar arasında paylaşılması şartıyla davadan feragat edildiği anlaşıldığına göre feragatin geçerliliğinden söz edilemez.” Yani irade bozukluğu ispatlanamasa bile beyan, şarta bağlı olduğu için baştan geçersizdir. Sonuç: Bölge adliye mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA ve ilk derece mahkemesi kararının BOZULMASINA, 03.02.2025 tarihinde oy birliğiyle.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 26.12.2023 T., 2023/4231 E., 2023/6544 K.

Önce feragat yetkisi denetlenir, sonra iptal sebepleri ön sorun olarak incelenir. İrtifak hakkının terkini davasında, dosya temyizdeyken davacı şirketin o tarihteki temsilcisi davadan feragat etmiş; mahkeme ek kararla davayı feragat nedeniyle reddetmişti. Şirketin yeni temsilcisi, önceki yönetim kurulu başkanının feragat yetkisi bulunmadığını ve feragatin ikrah altında yapıldığını ileri sürdü. Daire, feragatin bağlayıcılığını teyit ettikten sonra iptal yolunu açıkça göstermiştir: “hata, hile veya ikrah nedeniyle feragatin feshi (iptali) için dava açılabileceği gibi feragatin hata, hile veya ikrah nedeniyle geçersiz olduğu aynı davada da savunma yoluyla ileri sürebilir” ve “davacının feragatin geçersizliğini ileri sürerek feragat ettiği davada feragatin iptalini talep etmesi hâlinde, Mahkeme ön sorun olarak feragatin geçersiz olup olmadığını incelemekle yükümlüdür.” Daire, mahkemenin öncelikle TTK m.365 ve devamı uyarınca temsilcinin feragate yetkili olup olmadığını esas sözleşme, genel kurul kararları ve ticaret sicil kayıtları getirtilerek incelemesi, yetkili olduğu anlaşılırsa iptal iddialarını HMK m.164 uyarınca ön sorun olarak değerlendirmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç: Mahkemenin 14.04.2023 tarihli ek kararının BOZULMASINA, 26.12.2023 tarihinde oy birliğiyle.

Bu dört karar birlikte okunduğunda ne çıkıyor?

Birinci halka — bağlayıcılık kuraldır. Feragat ve kabul, mahkemeye ulaşmakla sonuç doğurur; ne karşı tarafın ne de hâkimin onayına ihtiyaç vardır. 16.12.2025 tarihli karar bunu en açık biçimde ifade eder: mahkeme henüz karar vermemiş olsa bile taraf beyanından dönemez. Bu yüzden duruşmada verilen bir feragat beyanı, sonradan “pişman oldum” denilerek geri alınamaz.

İkinci halka — iki ayrı savunma çizgisi vardır ve karıştırılmamalıdır. Birinci çizgi, beyanın şeklen geçerli olup olmadığıdır (m.309/4). İkinci çizgi, şeklen geçerli beyanın iradeyi sakatlayan bir sebeple alınıp alınmadığıdır (m.311). 03.02.2025 tarihli karar bu ayrımın pratik değerini gösterir: alt mahkemeler hile iddiasını ispatsız bulmuş, Daire ise beyanı hiç iradeye bakmadan, sırf şarta bağlı olduğu için geçersiz saymıştır. Bir dosyada hile ispatı zorsa, önce şekil şartına bakmak gerekir.

Üçüncü halka — “kayıtsız ve şartsız” ölçütü beyanın tamamına bakılarak uygulanır. 12.02.2025 tarihli Genel Kurul kararında kabul beyanı, aynı dilekçedeki muvazaa itirazıyla birlikte okunmuş ve uyuşmazlığın gerçekte sona ermediği sonucuna varılmıştır. Aynı yöntem 03.02.2025 tarihli kararda da uygulanır: tutanaktaki cümle bütün hâlinde değerlendirilir. Beyanın son cümlesinde “feragat ediyorum” yazması, önceki cümlelerdeki koşulu silmez.

Dördüncü halka — usul yolu ön sorundur. İrade bozukluğu iddiası, ayrı bir iptal davasıyla ileri sürülebileceği gibi aynı dava içinde HMK m.163-164 uyarınca hadise şeklinde de incelenebilir. 16.12.2025 ve 26.12.2023 tarihli kararlar bu iki yolun eşdeğerliğini teyit eder. Aynı dava içinde ileri sürmek genellikle daha hızlıdır; ancak hüküm kesinleşmişse ayrı dava kaçınılmaz olur.

Beşinci halka — ispat serbestisi vardır. İrade bozukluğu bir hukukî işlemin değil, iradenin oluşumunun sorgulanmasıdır; bu nedenle her türlü delille kanıtlanabilir. 16.12.2025 tarihli kararda tanık beyanları, ceza soruşturmasında alınan sağlık kurulu raporu ve “olması gerektiği söylenen ama dosyada olmayan protokol” birlikte değerlendirilmiştir. Delil listesini yalnızca yazılı belgelerle sınırlamak, bu tür dosyalarda ciddi bir eksikliktir.

Altıncı halka — karşılıksızlık güçlü bir karinedir. Yüksek değerli bir taşınmaz hakkındaki davadan hiçbir karşılık alınmadan ve görünür bir sebep yokken vazgeçilmesi, 16.12.2025 tarihli kararda hayatın ve olayların olağan akışına aykırı bulunmuştur. Feragat karşılığında bir protokol yapıldığı savunuluyorsa, o protokolün dosyaya sunulmaması karşı tarafın aleyhine değerlendirilebilir.

Yedinci halka — yetki denetimi iptal incelemesinden önce gelir. 26.12.2023 tarihli karar bir sıra kurar: önce beyanda bulunanın feragate yetkili olup olmadığı, sonra beyanın iradeyi sakatlayan bir sebeple alınıp alınmadığı incelenir. Gerçek kişilerde bu denetim vekâletnamedeki özel yetkiye (m.74) ve fiil ehliyetine, tüzel kişilerde ise esas sözleşmeye, genel kurul kararlarına ve sicil kayıtlarına yöneliktir. Yetkisiz kişinin beyanı zaten sonuç doğurmadığından, iradeyi tartışmaya gerek kalmaz.

Sekizinci halka — sonuçlar sadece esasa ilişkin değildir. Feragat veya kabul geçerliyse beyanda bulunan taraf, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ve karşı taraf vekâlet ücretini öder (m.312/1). Davalı davanın açılmasına kendi davranışıyla sebep olmamış ve ilk duruşmada kabul etmişse bu yükten kurtulur (m.312/2). Beyanın geçersiz sayılması hâlinde ise mahkeme işin esasına girer ve giderler nihaî sonuca göre belirlenir. Bu konuda ayrıntı için yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, beyanın hukukî çerçevesi için davadan feragat, iptal sebeplerinin maddî hukuk boyutu için irade bozuklukları yazılarına bakılabilir.