Ergin Kılınma (Kazai Rüşt) Davası: TMK 12 Şartları, Anne ve Babanın Rızası, Görevli Mahkeme ve Sınav Başvuruları
- Türk Medeni Kanunu’na göre erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar.
- TMK’nın 12. maddesine göre on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.
- Uygulamada bu karara kazai rüşt adı verilir.
- Ergin kılınma, HMK’nın 382. maddesinde çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır.
- Çekişmesiz yargı işlerinde aksine düzenleme yoksa görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; Yargıtay asliye hukuk mahkemesinin verdiği ergin kılınma kararlarını kanun yararına bozmuştur.
- Kararın verilebilmesi için küçüğün kendi isteğinin mahkemece tespit edilmesi gerekir; Yargıtay bu isteğin zapta geçirilmesini aramıştır.
- Velayet anne ve baba tarafından birlikte kullanılıyorsa rıza da bu çerçevede değerlendirilir; incelenen kararda anne ve babanın imzalı beyanları dikkate alınmıştır.
- Vesayet altındaki küçüğün ergin kılınması için vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni de gerekir.
- Yargıtay, KPSS’ye girmek için kazai rüşt isteyen öğrencinin talebinin reddini, veliler rıza gösterdiği hâlde yerinde görmemiştir.
- Yurt dışı üniversite sınavına girmek için kazai rüşt isteyen öğrenci bakımından da hukuki yararın açık olduğu kabul edilmiştir.
- Yargılama sırasında küçük 18 yaşını doldurursa dava konusuz kalır.
- Meslek veya sanat okulu mezunları 15 yaşını doldurmuş olmak ve kazai rüşt kararı almak şartıyla Devlet memurluğuna atanabilir.
- Danıştay 12. Dairesi, kazai rüşt kararının KPSS tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması gerektiğine ilişkin kılavuz hükmünü oyçokluğuyla hukuka uygun bulmuştur.
- Ergin kılınan küçük tam fiil ehliyeti kazanır; artık kendi işlemleriyle borç altına girebilir.
- Kazai rüşt kararı geri alınamaz nitelikte sonuçlar doğurduğundan, talebin amacı ve küçüğün olgunluğu mahkemece dikkatle değerlendirilir.
Lise son sınıftaki bir öğrencinin KPSS’ye girmek, sağlık meslek lisesinden mezun olan bir gencin memur olarak atanmak ya da yurt dışındaki bir üniversite sınavına başvurmak istediğini düşünün. Bu başvuruların önemli bir kısmında on sekiz yaş şartı aranır ve on yedi yaşındaki bir aday için tek yol, mahkemeden ergin kılınma kararı almaktır.
Kazai rüşt olarak bilinen bu dava, çoğu zaman basit bir formalite gibi görülür. Oysa hangi mahkemede açılacağı, kimin rızasının gerektiği, küçüğün isteğinin nasıl tespit edileceği ve kararın hangi tarihe yetiştirilmesi gerektiği gibi konular, başvurunun reddine veya kazanılmış bir kadronun kaybedilmesine yol açabilir. Bu yazıda TMK’nın 12. maddesi Yargıtay ve Danıştay kararları üzerinden ele alınmaktadır.
Kanunî dayanak
| Konu | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Asgari yaş | TMK m.12 | On beş yaşın doldurulması |
| Küçüğün isteği | TMK m.12; Yargıtay 18. HD 2013 | Mahkemece tespit edilip zapta geçirilmeli |
| Veli rızası | TMK m.12, 336 | Velayeti kullanan anne ve babanın rızası |
| Vesayet altındaki küçük | TMK m.463/6 | Vesayet makamı ve denetim makamı izni |
| Davanın niteliği | HMK m.382/2-a-1 | Çekişmesiz yargı işi |
| Görevli mahkeme | HMK m.383 | Sulh hukuk mahkemesi |
| Hukuki yarar | Yargıtay 8. HD 2019 | Sınav başvurusu için talepte hukuki yarar açık |
| Küçüğün 18 yaşını doldurması | Yargıtay 8. HD 2019 | Dava konusuz kalır |
| Memurluğa atanma | 657 s. DMK m.40; Danıştay 12. D. 2019 | Meslek okulu mezunu için kazai rüşt; kılavuzdaki tarih şartı uygulanabilir |
Ne yapmalı? Adım adım yol haritası
- Kazai rüşt kararına neden ihtiyaç duyulduğunu, örneğin hangi sınav, atama veya başvuru için gerektiğini belgeleyin.
- Başvurunun kılavuzunda kazai rüşt kararının hangi tarih itibarıyla aranacağını kontrol edin ve takvimi buna göre planlayın.
- Küçüğün on beş yaşını doldurmuş olduğunu nüfus kaydıyla teyit edin.
- Davayı küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde açın; asliye hukuk mahkemesine başvurmayın.
- Velayet anne ve baba tarafından birlikte kullanılıyorsa her ikisinin de davaya katılmasını veya rızasını imzalı beyanla bildirmesini sağlayın.
- Anne ve babadan biri duruşmaya gelemeyecekse rızasını gösteren noter onaylı belge hazırlatın.
- Velayet tek ebeveyndeyse velayet kararını veya ölüm kaydını dosyaya sunun.
- Küçük vesayet altındaysa önce vesayet makamından, ardından denetim makamından izin alınması gerektiğini hesaba katın.
- Duruşmaya küçüğün bizzat katılmasını ve ergin kılınma isteğini açıkça beyan ederek zapta geçirtmesini sağlayın.
- Mahkeme küçüğün bedensel ve ruhsal gelişimini değerlendirmek için rapor isteyebilir; bu incelemeye hazırlıklı olun.
- Talep reddedilirse kanun yoluna başvururken küçüğün 18 yaşını dolduracağı tarihi göz önünde bulundurun; bu tarihten sonra dava konusuz kalabilir.
- Karar verildikten sonra kesinleşme şerhini alın ve başvuru yapacağınız kuruma süresi içinde sunun.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, 21.02.2013 T., 2012/13948 E., 2013/2247 K.
KPSS’ye girecek öğrencinin anne ve babası rıza gösteriyorsa, küçüğün isteği tespit edilerek ergin kılınma kararı verilmelidir. 1996 doğumlu ve 11. sınıf öğrencisi olan küçük adına, 2012 yılı KPSS sınavına katılabilmek için sınav tarihinden önce reşit kılınması istenmiş; mahkeme talebi reddetmiştir. Dosyada Adli Tıp Kurumu raporu bulunmaktaydı. Daire, bu rapora göre küçüğün “bedensel, ruhsal bir hastalık bulgu veya belirtisi görülmediği, zeka geriliği belirtisine rastlanmadığı, psikolojik gelişiminin yaşı ile uyumlu olduğunun bildirildiği”, velisi anne ve babanın duruşmada imzalı beyanlarıyla kazai rüşt kararı verilmesine izin verdiklerini belirterek şu sonuca varmıştır: “küçük U’nun da bu konudaki isteği zapta geçirilmek suretiyle, isteğinin olumlu olması durumunda davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yerinde olmayan gerekçe ile reddi doğru görülmemiştir.” Ret kararı 21.02.2013 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur. Kaynaktaki kayıtta başka kararların metinleri de yer aldığından, künye ve içerik için karar sayfası esas alınmalıdır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 14.01.2019 T., 2017/8197 E., 2019/276 K.
Yurt dışı üniversite sınavına girmek için kazai rüşt talebinde hukuki yarar açıktır; ancak küçük reşit olursa dava konusuz kalır. Baba, lise son sınıfta okuyan 1998 doğumlu kızının ABD’de düzenlenen SAT sınavına girebilmesi için ergin kılınmasını istemiş; annesi de duruşmaya katılarak davaya muvafakat etmiştir. Sulh hukuk mahkemesi davayı reddetmiştir. Daire, TMK’nın 12. maddesini hatırlatarak “davacının sözkonusu ergin kılınma kararını talep etmek hususunda hukuki yararının olduğu açıktır” tespitini yapmış, “Dosya içerisindeki bilgi ve belgelere göre davanın kabulü gerekirken reddi yerinde değilse de, temyiz inceleme tarihi itibariyle ergin kılınması istenen … reşit olduğundan, konusuz kalan dava hakkında bir karar verilmesi için hükmün bozulması gerekmiştir.” sonucuna varmıştır. Hüküm 14.01.2019 tarihinde oybirliğiyle bozulmuştur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 29.12.2004 T., 2004/14068 E., 2004/15983 K.
Vesayet altındaki küçük, vesayet ve denetim makamlarının izni alınmadan ergin kılınamaz. Davacı tarafından hasımsız olarak açılan reşit kılınma davası kabul edilmiş ve hüküm temyiz edilmeden kesinleşmiştir. Adalet Bakanlığının yazısı üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına bozma istemiştir. Daire, TMK’nın 12. maddesinin yanında 463. maddesine dikkat çekmiş ve “Aynı Kanunun 463. maddesinde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izninin gerekli olduğu haller düzenlenmiş olup, vesayet altındaki kişinin ergin kılınması hali de bunlar arasında sayılmıştır.” tespitini yapmıştır. Buna göre “Mahkemece, vesayet ve denetim makamlarından izin alınmaksızın küçüğün ergin kılınmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Hüküm 29.12.2004 tarihinde, sonuca etkili olmamak üzere oybirliğiyle kanun yararına bozulmuştur. Kaynak kayıtta metnin eksik görünebileceğine dair uyarı bulunduğundan ayrıntılar için karar sayfası kontrol edilmelidir.
Danıştay 12. Daire, 27.06.2019 T., 2017/912 E., 2019/5488 K.
KPSS kılavuzunda kazai rüşt kararının tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olmasını aramak hukuka uygun bulundu. 20/06/1999 doğumlu davacı, sağlık meslek lisesinden mezun olduktan sonra KPSS 2016/2 tercihleriyle bir üniversiteye yerleşmiş; tercih işlemlerinin son günü 30/12/2016 olduğu hâlde kazai rüşt kararını yerleştirmeden sonra almıştır. Üniversite yaş şartını taşımadığı gerekçesiyle atama yapmamış, davacı bu işlem ile kılavuz hükmünün iptalini istemiştir. Daire, 657 sayılı Kanun’un 40. maddesine göre meslek veya sanat okulu mezunlarının 15 yaşını doldurmuş olmak ve kazai rüşt kararı almak şartıyla memur olabileceklerini belirtmiş; sınav, yerleştirme ve atama işlemlerinin belli bir düzen içinde yürütülmesi amacıyla “adaylar tarafından alınacak kazai rüşt kararının tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması gerektiği yönündeki Tercih Kılavuzu hükmünde ve bu hüküm uyarınca davacının atamasının yapılmaması yönünde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.” sonucuna varmıştır. Dava 27.06.2019 tarihinde oyçokluğuyla reddedilmiştir. Karardaki karşı oy, kazai rüşt kararının mahkemelerin inisiyatifinde bir süreç sonunda alındığını ve tercih son gününe yetiştirilmesinin adayların elinde olmayabileceğini belirterek iptal gerektiğini savunmuştur; bu görüş Dairenin görüşü değildir. Kararın temyiz aşamasındaki akıbeti incelenen metinde yer almamaktadır.
Esas bakımından 2013 tarihli 18. Hukuk Dairesi kararı, mahkemelerin talebi gereksiz yere reddetmemesi gerektiğini gösterir. Kanun’daki şartlar üçtür: on beş yaşın doldurulması, küçüğün isteği ve velinin rızası. Daire, Adli Tıp raporuyla küçüğün gelişiminin yaşına uygun olduğunun tespit edildiği ve anne ile babanın imzalı beyanla rıza gösterdiği bir olayda, küçüğün isteğinin zapta geçirilerek davanın kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Velayet evlilik devam ettiği sürece anne ve baba tarafından birlikte kullanıldığından, uygulamada her iki ebeveynin rızasının dosyaya yansıtılması önemlidir. Velayetin kullanımı için velayet nedir yazımıza bakılabilir.
Özel temsil durumlarını 2004 tarihli karar gösterir: küçük vesayet altındaysa veli rızası yerine TMK’nın 463. maddesindeki çift aşamalı izin mekanizması devreye girer. Vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin izninden sonra denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin izni de gerekir. Vesayet sistemi için vesayet nedir ve vasinin görevleri için vasi tayini yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Görevli mahkeme konusunda HMK’nın 382. ve 383. maddeleri açıktır: ergin kılınma çekişmesiz yargı işidir ve sulh hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 26/01/2017 tarihli, 2017/968 E., 2017/734 K. sayılı kararında asliye hukuk mahkemesince verilen ergin kılınma kararını görev kuralı kamu düzeninden olduğu için kanun yararına bozmuştur. Çekişmesiz yargı işlerinin genel özellikleri için çekişmesiz yargı işleri yazımıza bakılabilir.
Zaman faktörü iki kararda farklı biçimlerde ortaya çıkar. 2019 tarihli 8. Hukuk Dairesi kararında talep haklıydı, ancak temyiz incelemesi sırasında küçük reşit olduğu için dava konusuz kaldı; yani ret kararına karşı yıllar süren bir kanun yolu süreci, öğrencinin ihtiyaç duyduğu tarihi çoktan geçirmiş oldu. Danıştay kararında ise kazai rüşt kararı alınmış, fakat tercih işlemlerinin son gününden sonra alındığı için memurluğa atama yapılmamış ve bu işlem hukuka uygun bulunmuştur. Karşı oyun işaret ettiği sorun gerçektir: mahkeme sürecinin süresi adayın kontrolünde değildir. Ancak Daire çoğunluğu idarenin belirlediği tarihi makul görmüştür.
Buradan çıkan pratik sonuç, kazai rüşt davasının başvuru takviminden aylar önce ve doğru mahkemede açılması, anne ve babanın rızasının baştan belgelenmesi ve küçüğün duruşmaya bizzat katılmasıdır. Memurluğa atama işlemlerine karşı açılacak davalar için memur atama iptali davası yazımız da yol gösterici olacaktır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Neden sorun çıkarır | Doğrusu |
|---|---|---|
| Davayı asliye hukuk mahkemesinde açmak | Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; karar kanun yararına bozulabilir | Davayı sulh hukuk mahkemesinde açın |
| Yalnızca bir ebeveynin rızasıyla yetinmek | Velayet birlikte kullanılıyorsa rıza eksik kalabilir | Her iki ebeveynin rızasını imzalı beyan veya noter belgesiyle sunun |
| Küçüğü duruşmaya getirmemek | Küçüğün isteği mahkemece tespit edilmelidir | Küçüğün isteğini duruşmada zapta geçirtin |
| Vesayet altındaki küçük için sadece vasinin başvurusuyla yetinmek | Vesayet ve denetim makamlarının izni gerekir | Önce gerekli izinleri alın |
| Başvuru takvimini hesaba katmamak | Karar geç alınırsa atama veya başvuru reddedilebilir | Kılavuzdaki tarihi esas alarak davayı erken açın |
| Kesinleşme şerhini beklemeden başvurmak | Kurum kesinleşmiş karar isteyebilir | Kararın kesinleşme sürecini de takvime ekleyin |
| Talebin amacını açıklamamak | Mahkeme hukuki yararı ve küçüğün yararını değerlendirir | Sınav veya atama belgelerini dosyaya ekleyin |
| Ret kararına karşı uzun kanun yolu sürecine güvenmek | Küçük reşit olursa dava konusuz kalır | Gerekirse eksiklikleri tamamlayıp yeniden başvurmayı değerlendirin |
| Kazai rüşt kararının sonuçlarını hafife almak | Küçük tam fiil ehliyeti kazanır ve kendi işlemleriyle borç altına girebilir | Kararın doğuracağı hukuki sonuçları aileyle birlikte değerlendirin |
Kazai rüşt nedir?
Kazai rüşt, on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır. TMK’nın 12. maddesinde “ergin kılınma” olarak düzenlenmiştir. Karar verildiğinde küçük on sekiz yaşını doldurmamış olsa bile ergin sayılır.
Kaç yaşında kazai rüşt kararı alınabilir?
TMK’nın 12. maddesine göre on beş yaşını dolduran küçük ergin kılınabilir. On beş yaşından küçükler için bu yol kullanılamaz.
Kazai rüşt davası hangi mahkemede açılır?
Ergin kılınma, HMK’nın 382. maddesine göre çekişmesiz yargı işidir ve 383. madde uyarınca sulh hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay, asliye hukuk mahkemesince verilen ergin kılınma kararlarını görev kuralı kamu düzeninden olduğu için bozmuştur.
Kazai rüşt için anne ve babanın ikisinin de rızası gerekir mi?
Kanun velinin rızasını arar. Evlilik devam ettiği sürece velayet anne ve baba tarafından birlikte kullanıldığından uygulamada her iki ebeveynin rızasının dosyaya yansıtılması önemlidir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin 2013 tarihli kararında anne ve babanın duruşmadaki imzalı beyanları dikkate alınmıştır.
Küçüğün kendisinin duruşmaya gelmesi şart mı?
Kanun küçüğün kendi isteğini aradığından bu isteğin mahkemece tespit edilmesi gerekir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, küçüğün ergin kılınma isteğinin zapta geçirilmesi ve isteğin olumlu olması hâlinde davanın kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Vesayet altındaki çocuk ergin kılınabilir mi?
Kılınabilir, ancak TMK’nın 463. maddesine göre vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gereklidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu izinler alınmadan verilen ergin kılınma kararının usul ve yasaya aykırı olduğuna karar vermiştir.
KPSS için kazai rüşt kararı alınabilir mi?
Alınabilir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, KPSS’ye katılmak için ergin kılınma isteyen ve anne ile babası rıza gösteren öğrencinin talebinin reddini doğru bulmamış ve kararı bozmuştur.
Yurt dışı sınavlar için kazai rüşt istenebilir mi?
İstenebilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, ABD’de düzenlenen SAT sınavına girmek için ergin kılınma isteyen öğrenci bakımından talepte hukuki yararın açık olduğunu ve davanın kabulü gerektiğini belirtmiştir.
Dava sürerken çocuk 18 yaşını doldurursa ne olur?
Dava konusuz kalır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 14/01/2019 tarihli kararında, talebin reddi yerinde olmasa da temyiz incelemesi sırasında küçük reşit olduğundan konusuz kalan dava hakkında karar verilmesi için hükmü bozmuştur.
Meslek lisesi mezunu 18 yaşından önce memur olabilir mi?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 40. maddesine göre bir meslek veya sanat okulunu bitirenler, en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve TMK’nın 12. maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartıyla Devlet memurluğuna atanabilir.
Kazai rüşt kararını ne zamana kadar almam gerekir?
Başvurulan sınav veya atama kılavuzunda belirtilen tarihe kadar alınması gerekir. Danıştay 12. Dairesi, KPSS 2016/2 kılavuzundaki kazai rüşt kararının tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması şartını oyçokluğuyla hukuka uygun bulmuş ve bu tarihten sonra karar alan adayın atanmamasını yerinde görmüştür.
Kazai rüşt davasında mahkeme rapor ister mi?
Çekişmesiz yargı işlerinde resen araştırma ilkesi geçerli olduğundan mahkeme küçüğün gelişimini değerlendirmek için rapor isteyebilir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesinin incelediği dosyada küçüğün bedensel ve ruhsal durumuna ilişkin Adli Tıp Kurumu raporu alınmıştı.
Ergin kılınan küçük hangi haklara sahip olur?
Ergin kılınan kişi tam fiil ehliyeti kazanır. Artık yasal temsilcisinin rızasına ihtiyaç duymadan sözleşme yapabilir ve kendi işlemleriyle borç altına girebilir. Bu nedenle kararın sonuçları aileyle birlikte dikkatle değerlendirilmelidir.
Evlenen küçük ayrıca kazai rüşt kararı almalı mı?
TMK’nın 11. maddesine göre evlenme kişiyi ergin kılar. Bu nedenle usulüne uygun olarak evlenen küçük bakımından ayrıca ergin kılınma kararına ihtiyaç bulunmaz.
Kazai rüşt davası ne kadar sürer?
Süre mahkemenin iş yüküne, tarafların duruşmaya katılımına ve rapor alınıp alınmadığına göre değişir. Basit yargılama usulü uygulansa da kesinleşme süreciyle birlikte zaman alabileceğinden, sınav veya atama takvimine göre davanın mümkün olduğunca erken açılması gerekir.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.11 — Erginlik
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.12 — Ergin kılınma
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.14-16 — Fiil ehliyeti ve sınırlı ehliyetsizler
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.336 — Velayetin birlikte kullanılması
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.342 — Çocuğun temsili
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.463 — Denetim makamının izni gereken işler
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382 — Çekişmesiz yargı işleri
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.383 — Görevli mahkeme
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.385 — Çekişmesiz yargıda usul
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.40 — Memurlukta yaş şartı
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48 — Memurluğa alınmada genel şartlar
- Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik
İlgili yazılarımız: Çekişmesiz yargı işleri · Velayet nedir · Vesayet davası · Vasi tayini · Memur atama iptali davası
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirme değişebilir ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.