Birleştirme Kararına Karşı İstinaf Yolu Açıldı mı? Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması
- 7589 sayılı Kanun, HMK m.166/1’in ikinci cümlesini değiştirdi (m.23) ve m.168’i tümüyle yeniden yazdı (m.24). Yürürlük: 31.07.2026.
- En önemli yenilik: aynı yargı çevresindeki mahkemelerde verilen birleştirme kararına karşı artık tek başına istinaf yoluna başvurulabilir.
- Eskiden birleştirme ve ayırma kararlarına ancak hükümle birlikte gidilebiliyordu.
- Ayırma kararları bakımından eski rejim sürüyor: ilk derece ayırma kararına istinaf, BAM’ın birleştirme ve ayırma kararlarına temyiz — ancak hükümle birlikte.
- İlk davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararıyla artık kesinleşmesinden itibaren bağlıdır.
- Bağlantı: davaların aynı veya benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkındaki hükmün diğerini etkilemesi (m.166/4).
- Birleştirme davaları tek davaya dönüştürmez; her dava ayrı ayrı hükme bağlanır.
Kısa cevap: 7589 sayılı Kanun HMK m.166/1’in ikinci cümlesini değiştirmiş ve m.168’i tümüyle yeniden yazmıştır; yürürlük tarihi 31.07.2026’dır. En önemli yenilik, aynı yargı çevresindeki mahkemelerde verilen birleştirme kararına karşı artık tek başına istinaf yoluna başvurulabilmesidir.
İki dava aynı olaydan doğmuşsa, ikisinin ayrı ayrı görülmesi hem zaman kaybıdır hem de çelişkili karar riskidir.
HMK bu riski birleştirme kurumuyla yönetir. 12. Yargı Paketi ise kurumun en tartışmalı yanına — birleştirme kararına ne zaman itiraz edilebileceğine — dokundu.
Birleştirmenin şartları: m.166
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Mahkemeler | Aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemeleri |
| Bağlantı | Davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunması (m.166/4) |
| Zaman | Davanın her aşamasında |
| Nasıl | Talep üzerine veya kendiliğinden |
| Nerede | İlk davanın açıldığı mahkemede |
Davalar ayrı yargı çevrelerinde ise birleştirme, ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilir; birinci davanın açıldığı mahkeme, talebin kabulüne ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır (m.166/2). Birleştirme kararı her hâlde derhâl ilk davanın açıldığı mahkemeye bildirilir (m.166/3).
Ayrıca m.166/5 uyarınca, istinaf incelemesi ayrı dairelerde yapılması gereken davaların birleştirilmesine de karar verilebilir; bu hâlde istinaf incelemesi, uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişkiye ait kararı inceleyen bölge adliye mahkemesi dairesinde yapılır.
7589 ile ne değişti?
1 · m.166/1’in ikinci cümlesi
| Eski metin | Yeni metin (7589/23) |
|---|---|
| “Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” | “İlk davanın açıldığı mahkeme birleştirme kararının kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır.” |
Fark, tek kelimede toplanır: kesinleşme. Eski metinde birleştirme kararı verildiği anda diğer mahkemeyi bağlıyordu. Yeni metinde bağlayıcılık, kararın kesinleşmesine bağlanmıştır. Bu, ancak birleştirme kararına karşı ayrı bir kanun yolu açıksa anlamlı olur — nitekim m.168 de bu nedenle değişmiştir.
2 · m.168 tümüyle yeniden yazıldı
Eski m.168: “Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme ve ayırma hususundaki ilk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna; bölge adliye mahkemesi kararları hakkında ise temyiz yoluna, ancak hükümle birlikte gidilebilir. Şu kadar ki, bu husus tek başına, bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenme; Yargıtayda ise bozma sebebi teşkil etmez.”
Yeni m.168 (7589/24 ile değişik):
“(1) Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir.
(2) İlk derece mahkemelerince verilen ayırma kararlarına karşı istinaf yoluna; bölge adliye mahkemelerinin birleştirme ve ayırma kararları hakkında ise temyiz yoluna, ancak hükümle birlikte gidilebilir. Şu kadar ki, bu husus tek başına, bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenme; Yargıtayda ise bozma sebebi teşkil etmez.”
Yeni madde, birleştirme ile ayırmayı iki ayrı fıkraya bölmüştür.
| Karar türü | Eski rejim | Yeni rejim |
|---|---|---|
| Aynı yargı çevresinde birleştirme (ilk derece) | Ancak hükümle birlikte istinaf | Sadece istinaf — tek başına başvurulabilir |
| İlk derece ayırma kararı | Ancak hükümle birlikte istinaf | Ancak hükümle birlikte istinaf |
| BAM’ın birleştirme ve ayırma kararları | Ancak hükümle birlikte temyiz | Ancak hükümle birlikte temyiz |
| Tek başına kaldırma/bozma sebebi mi? | Hayır | Ayırma ve BAM kararları için hâlâ hayır |
Yeni m.168/1’deki “sadece istinaf” ibaresi iki yönlüdür: birleştirme kararına tek başına istinaf yolu açılmakta, buna karşılık temyiz yolu kapatılmaktadır.
Birleştirme davaları tek davaya dönüştürmez
Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, birleşen dosyayı asıl dosyanın içinde eritmektir. Oysa birleştirme, taraflar arasındaki uyuşmazlığı esastan çözen bir karar değildir.
| Yanlış | Doğru |
|---|---|
| Birleşen dava asıl davanın içinde erir | Davalar bağımsız kimliklerini korur |
| Tek bir hüküm kurulur | Her dava ayrı ayrı hükme bağlanır (HMK m.297/2) |
| Karar başlığında yalnız asıl dosya gösterilir | Asıl ve birleşen dosyalar ayrı ayrı gösterilir |
| Birleşen dosya hakkında karar verilmez | Birleşen dosya hakkında da olumlu veya olumsuz karar verilir |
Ayırma: m.167
HMK m.167: “Mahkeme, yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradan birleştirilmiş davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden karar verebilir. Bu durumda mahkeme, ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam eder.”
Madde değişmemiştir. İki noktaya dikkat edilmelidir. Birincisi, ayırmanın amacı kanunda gösterilmiştir: yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak. Bu amaç dışında, örneğin dosyayı hızlıca kapatmak için ayırma yapılamaz. İkincisi, ayırma kararı veren mahkeme, ayrılan davalara bakmaya devam eder — dosyayı geldiği mahkemeye iade etmez.
Ne yapmalı?
- Bağlantıyı somutlaştırın. m.166/4’ün iki ölçütünden hangisine dayandığınızı yazın: davalar aynı/benzer sebepten mi doğuyor, yoksa biri hakkındaki hüküm diğerini mi etkileyecek?
- Doğru mahkemeye başvurun. Aynı yargı çevresinde birleştirme ilk davanın açıldığı mahkemede olur; ayrı yargı çevrelerinde talep ikinci davanın açıldığı mahkemeye yöneltilir.
- Birleştirme kararına karşı süreyi kaçırmayın. Yeni m.168/1 uyarınca aynı yargı çevresindeki birleştirme kararına karşı tek başına istinaf yolu açıktır; hükmü beklemeyin.
- Ayırma kararında ise hükmü bekleyin. İlk derece ayırma kararına karşı istinaf, ancak hükümle birlikte mümkündür.
- Gerekçe arayın. Ayırma, yargılamanın iyi yürütülmesi amacına bağlıdır; gerekçesiz ve nihai hükümle birlikte verilen ayırma kararları Yargıtay denetiminde eleştirilmektedir.
- Hüküm fıkrasını denetleyin. Asıl ve birleşen davaların her biri hakkında ayrı ayrı, infazda tereddüde yol açmayacak biçimde hüküm kurulmuş mu?
- Birleştirme mümkün değilse bekletici mesele isteyin. Diğer dosya derdest ve birleştirilemiyorsa, HMK m.165 uyarınca bekletici mesele yapılması talep edilebilir.
- Yargıtay (Kapatılan) 7. Hukuk Dairesi, E.2014/15294, K.2014/16425, 08.09.2014 Eski rejimin özeti. İş mahkemesinde görülen alacak davasında verilen karar temyiz edilmişti. Daire, önce HMK m.166’nın o tarihteki metnini aynen aktardı — birinci fıkranın ikinci cümlesi şöyleydi: “Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” Ardından m.168’i aktardı: aynı yargı çevresindeki mahkemelerde verilen birleştirme ve ayırma hususundaki ilk derece kararlarına karşı istinaf, bölge adliye mahkemesi kararları hakkında ise temyiz yoluna “ancak hükümle birlikte” gidilebilirdi ve bu husus tek başına kaldırma veya bozma sebebi teşkil etmezdi. Daire bu hüküm gereği sonuca vardı. Karar, 7589 öncesi rejimin — birleştirme kararının tek başına kanun yoluna götürülemediği dönemin — belgesi niteliğindedir.
- Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2016/6680, K.2016/24970, 06.12.2016 Birleşen dava bağımsız kimliğini korur. İcra hukuk mahkemesinde, borçlu birleşen dosyada ikinci bir takip dosyası yönünden de imza itirazında bulunmuştu; ancak mahkeme o icra dosyasını dosya arasına almamış, bu konuda olumlu-olumsuz karar vermemiş ve yalnızca asıl dava yönünden hüküm kurmuştu. Daire ilkeyi açıkça formüle etti: “birleştirme kararı, taraflar arasındaki uyuşmazlığı esastan çözümleyen bir karar değildir. Bu karar, sadece birleştirilen davaların yargılama safhalarının müşterek cereyan etmesi sonucunu doğurup, her dava, ayrı ayrı hükme bağlanmalıdır. Davaların birbirlerinin içerisinde erimesi, tek bir davaya dönüşmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Başka bir anlatımla, birleştirmeye konu davalar bağımsız kimliklerini korurlar.” Bilirkişi raporunda her iki senedin incelenmiş olması da yeterli görülmedi; HMK m.297/2 uyarınca her talep hakkında ayrı ayrı hüküm kurulması ve asıl ile birleşen dosyaların karar başlığında ayrı ayrı gösterilmesi gerekirdi. Hüküm bozuldu.
- Yargıtay 15. Hukuk Dairesi, E.2018/3606, K.2019/2607, 29.05.2019 Son duruşmada gerekçesiz ayırma. Asliye ticaret mahkemesinde iki dava birleştirilmiş, ancak 24.03.2017 tarihli son duruşmada birleşen dosya bakımından ayırma kararı verilerek dosya ayrı esasa kaydedilmiş ve asıl davanın reddine hükmedilmişti. Daire, m.166/4’ün bağlantı ölçütünü uyguladı: her iki davanın tarafları ve konusu aynıydı, uyuşmazlık aynı sözleşmeden kaynaklanıyordu ve biri hakkında verilecek karar diğerini etkileyecekti; bu nedenle davaların birlikte görülmesinde “gerek usûl ekonomisi ve gerekse birbirleriyle çelişkili kararların çıkmasının önlenmesi bakımından fayda” vardı. Mahkemenin “son duruşmada ve nihai hüküm ile birlikte gerekçesi de gösterilmeden ayırma kararı verilerek davanın reddine karar verilmesi” doğru bulunmadı ve hüküm bozuldu. Daire ayrıca yol haritası çizdi: diğer dosya derdestse birleştirilmeli, sonuçlanmış ve kesinleşmişse kesinleşen olgular dikkate alınarak karar verilmelidir.
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/4206, K.2017/16764, 13.12.2017 Birleştirme kararı bağlayıcıdır; tefrikle iade edilemez. İcra hukuk mahkemesinin verdiği birleştirme kararı üzerine dosya gönderilmiş, ancak kendisine dosya gelen mahkeme birleştirilen dosyanın tefriki ile mahkemesine iadesine karar vermişti. Daire, HMK m.166/1’in o tarihteki metnini — “Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığı mahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” — ve m.166/4’teki bağlantı tanımını birlikte uygulayarak, birleştirme kararının bağlayıcılığının ve davalar arasında bağlantı bulunduğunun göz ardı edilmesini hukuka aykırı buldu; hüküm oybirliğiyle bozuldu. Bu karar, 7589’un neden “kesinleşmesinden itibaren” ibaresini eklediğini anlamak için önemlidir: bağlayıcılık ne zaman doğar sorusu, uygulamada mahkemeler arasında gerçek bir sürtüşme üretmiştir.
Davaların birleştirilmesi hangi şartlarda mümkün?
HMK m.166 uyarınca aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması hâlinde, davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden birleştirilebilir. Bağlantı, davaların aynı veya benzer sebeplerden doğması ya da biri hakkındaki hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olmasıdır.
Birleştirme kararına karşı hemen istinafa gidilebilir mi?
7589 sayılı Kanun’la değişik HMK m.168/1 uyarınca, aynı yargı çevresindeki mahkemelerde görülmekte olan davalar yönünden verilen birleştirme kararına karşı sadece istinaf yoluna başvurulabilir. Bu, kararın hükmü beklemeden tek başına istinafa götürülebilmesi anlamına gelir.
Ayırma kararına karşı ne yapılabilir?
HMK m.168/2 uyarınca ilk derece mahkemelerince verilen ayırma kararlarına karşı istinaf yoluna ancak hükümle birlikte gidilebilir. Ayrıca bu husus tek başına, bölge adliye mahkemesinde hükmün kaldırılarak esastan incelenmesi sebebi teşkil etmez.
Eskiden durum neydi?
Eski m.168 birleştirme ve ayırmayı birlikte düzenliyor, her ikisine karşı da ancak hükümle birlikte kanun yoluna gidilebileceğini söylüyordu. Yargıtay bu nedenle birleştirme kararına karşı doğrudan yapılan temyiz başvurularını reddediyordu.
Birleşen dava asıl davanın içinde erir mi?
Hayır. Yargıtay’a göre birleştirme kararı uyuşmazlığı esastan çözümleyen bir karar değildir; yalnızca yargılama safhalarının birlikte yürümesini sağlar. Davalar bağımsız kimliklerini korur ve her biri ayrı ayrı hükme bağlanmalıdır.
Birleşen dosya hakkında karar verilmezse ne olur?
HMK m.297/2 uyarınca hükmün sonuç kısmında her talep hakkında açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde karar verilmelidir. Birleşen dosya hakkında olumlu veya olumsuz karar verilmemesi ve asıl ile birleşen dosyaların karar başlığında ayrı ayrı gösterilmemesi bozma sebebidir.
Farklı yargı çevrelerindeki davalar birleştirilebilir mi?
Evet. HMK m.166/2 uyarınca bağlantı sebebiyle birleştirme, ikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilir. Birinci davanın açıldığı mahkeme, talebin kabulü ile davaların birleştirilmesine ilişkin kararın kesinleşmesinden itibaren bununla bağlıdır.
Birleştirme mümkün değilse ne yapılabilir?
Diğer dosya derdest ve birleştirme mümkün değilse, HMK m.165 uyarınca o dosyanın bekletici mesele yapılması ve kesinleşmesinin beklenmesi talep edilebilir. Dosya kesinleşmişse, kesinleşen olgular ve usulî kazanılmış haklar gözetilerek karar verilir.
Değişiklik derdest davalara uygulanır mı?
7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi HMK bakımından yalnızca yürürlükten kaldırılan m.107 için özel bir geçiş kuralı getirmiştir. m.166 ve m.168 için ayrı bir geçiş kaydı bulunmadığından, değişiklikler 31.07.2026 itibarıyla uygulanır.
- 6100 sayılı HMK m.166 — Davaların birleştirilmesi (7589/23 ile değişik)
- 6100 sayılı HMK m.167 — Davaların ayrılması
- 6100 sayılı HMK m.168 — Kanun yolları (7589/24 ile değişik)
- 6100 sayılı HMK m.165 — Bekletici sorun
- 6100 sayılı HMK m.297 — Hükmün kapsamı
- 6100 sayılı HMK m.30 — Usul ekonomisi ilkesi
- 7589 sayılı Kanun m.23, m.24 ve geçici m.1 — Değişiklik ve geçiş hükümleri
Bağlantılı başlıklar için 12. Yargı Paketi, duruşmalar arası süre, HMK ilk itirazlar ve istinaf yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir.
Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce yürürlükteki metin doğrulanmalıdır.